Кіріспе

Ирак Республикасының құқықтық жүйесі 2003 жылы Баас партиясының құлдырауына әкелген АҚШ басқарған басып алудан кейін ауыспалы кезеңде. Иракта жазбаша конституция, сондай-ақ азаматтық, қылмыстық және жеке мәртебе туралы заң бар. 2008 жылдың қыркүйегінде Ирактың барлық оң заңдарын (тек араб тілінде) пайдаланушыларға тегін онлайн қолжетімді ететін толық деректер қоры - Ирактың құқықтық деректер қоры іске қосылды.

Конституциялық құқық

Қазіргі Ирак Конституциясы 2005 жылдың қазан айында ұлттық референдумда мақұлданды және жаңа республикалық үкіметтің форматын және ирак халқының құқықтары мен міндеттерін белгілейді. Анбар, Саладин және Ниневия провинцияларының қарсылығына қарамастан, жалпы дауыс беру саны 63 пайызды құрады, 90 пайыздан астамы оны қабылдауға дауыс берді. Конституция бірнеше азаматтық бостандықтарды, соның ішінде сөз бостандығын, дін бостандығын, бейбіт жиналыс бостандығын, сөз бостандығын, еркін баспасөзді және жеке өмірге ие болу құқығын уәде етеді. Мұндай жеке бостандықтардың барлығы екі негізгі ерекшелікпен қамтамасыз етіледі: Ирактың өкілді кеңесінің бұл бостандықтардың мағынасын анықтау құқығы бар және ешқандай бостандық ислам моралімен қайшы келмеуі керек. Ислам - ресми мемлекеттік дін, және исламның "талашсыз" ілімдерін бұзатын заңдар қабылдана алмайды немесе қолданылмайды. Ирак Конституциясының ресми ағылшынша аудармасы Ирак үкіметінің веб-сайтында қол жетімді. Алайда, заңгерлер 2005 жылғы Ирак Конституциясының сәтсіздіктерін, әсіресе оның саяси салдарынан болатын апатты жағдайларды сынға алады. Мысалы, Халықаралық дағдарыс тобының бағалауы осы негізгі заңда көрсетілген федералды үкімет жүйесі этникалық бөлінуді көтермелейді және плюрализмді жасайды. Бұл жаңа ирак конституциясының әлсіздігі деп аталады.

Жеке мәртебе заңдары

1959 жылғы Ирактың жеке мәртебе туралы заңы (кейіннен өзгертілген) Иракта тұратын мұсылмандар арасындағы неке, ажырасу, балаларды асырау, мұрагерлік, сый-тарту және басқа да осындай діни мәселелер бойынша дауларды шешу үшін діни соттардың әдістерін реттейді. Осы шешімдер Ирактың құқықтық жүйесінің басқа ережелеріне қайшы келмейтін болса, міндетті болып табылады. Христиандар, яһудилер және басқа азшылықтар жеке мәртебе туралы заңмен, азаматтық заңмен және жеке мәртебе туралы өздерінің құқықтық жүйелерімен қамтылған. 2003 жылы Ирактың Уақытша басқарушы кеңесі 29 желтоқсанда 137 қаулы шығарды, ол мұсылман соттарының некеге және ажырасуға қатысты мұсылмандар арасындағы барлық дауларды шешу өкілеттігін кеңейтті. Бұл қаулыны әкімші Пол Бремер ирақтық әйелдердің құқықтарын бұзады деген негізге сүйене отырып, ішкі және халықаралық адам құқықтары жөніндегі топтар наразылық білдіргеннен кейін қабылдамады. Ағылшын тіліндегі аудармасы Америка адвокаттар қауымдастығының веб-сайтында бар.

Әскери құқық

Ирақ әскерінің қазіргі ұйымдық-тәртіптік негізі 2003 жылы шығарылған 22 және 23-ші Бремер бұйрықтарынан бастау алады.

Жеке сектор құқығы

Жеке сектордың негізгі анықтамасы 1997 жылғы No 21 компаниялар туралы заңның 8-бабында келтірілген: "Жеке сектордағы компания жеке сектордан тыс екі немесе одан да көп адамның келісім бойынша құрылады, жеке капитал пайдаланылады". 8-бапта, сонымен қатар, жеке акционерлік немесе жауапкершілігі шектеулі компанияларды қамтитын ереже бар, егер мемлекет капиталдың 25% -дан аз үлесін алса. Халықаралық деңгейде жеке сектор ұлттық экономиканың тікелей мемлекеттік бақылауға жатпайтын және экономикалық пайда үшін басқарылатын негізгі бөлігін білдіреді деп жалпыға бірдей қабылданған.

Сайлау құқығы

Пол Бремер саяси партиялар мен үкіметтік емес ұйымдарды заңдастырды, ал саяси партияларды реттейтін нақты ережелерді 2004 жылғы Ирактың тәуелсіз сайлау комиссиясы қабылдады. Осы ережеге сәйкес, Ирактың саяси партиясы сайлау бюллетенінде өзінің қолдау тапқан кандидаттарын көрсетуге құқығы болу үшін Комиссияда тіркелуі керек. Саяси партияны тіркеу үшін 2,5 миллион ирақтық динар, екінші партияны тіркеу үшін 7,5 миллион динар және бес жүз ирақтық азаматтың қол қоюы қажет.

Халықаралық құқық

Ирак үкіметі түрлі халықаралық шарттар мен құжаттарды ратификациялады.