Кіріспе
Қысқа өмір сүрген әуесқой мемлекет Императорлық Жапония, 1945 ж. Вьетнам империясы (; Кітапша қытай және қазіргі жапон: 越南帝國; Қазіргі жапон: ベトナム帝国) - қысқа өмір сүрген әуесқой мемлекет Императорлық Жапонияның бұрынғы француз протектораттары Анам және Тонкинді 1945 жылдың 11 наурызы мен 25 тамызы аралығында басқаратын. Билік аяғында империя Кочинкинаны Вьетнамның бір бөлігі ретінде қайтарып алды.
The Empire of Vietnam (; Literary Chinese and Contemporary Japanese: 越南帝國; Modern Japanese: ベトナム帝国) was a short lived puppet state of Imperial Japan governing the former French protectorates of Annam and Tonkin between March 11 and August 25, 1945. At the end of its rule, the empire also successfully reclaimed Cochinchina as part of Vietnam.
Тарих
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франция құлап, Виши Франциясын құрғаннан кейін француздар Француз Индокитайындағы іс жүзіндегі бақылауын жапондықтарға жоғалтты, бірақ Жапония Виши француз әкімшілеріне номиналды бақылау беріп, артта қалды. Франция азат болғаннан кейін, 1945 жылы 9 наурызда Жапония ашық түрде билікті басып алды. Вьетнам халқының қолдауына ие болу үшін Жапония империясы Вьетнамға егемендікті қайтаратынын жариялады. 1945 жылдың 11 наурызында император Бао Даиге Вьетнамның "тәуелсіздігін" жариялауға рұқсат берілді. Бұл декларацияны Индокитайдағы Жапония дипломатиялық миссиясының экономикалық істер министрі Сейко Йокояма және кейіннен Бао Даи кеңесшісі дайындаған болатын.
Конституциялық мәселелер
Ким және оның министрлері 1945 жылы 4 мамырда Хуэде өткен алғашқы кездесуінде конституциялық мәселелерге көп уақыт жұмсады. Олардың алғашқы шешімдерінің бірі - ұлттық атауды Вьетнам деп өзгерту болды. Бұл маңызды және шұғыл міндет ретінде қарастырылды. Бұл сөздің мағынасы - аумақтық бірлік. 1802 жылы қазіргі Вьетнам аумағын біріктіргеннен бері император Дзя Лонг елге "Вьетнам" деген атау таңдады. Сонымен қатар, бұл елдің солтүстік, орталық және оңтүстік аймақтарындағы вьетнамдық ұлтшылдар бұл есімді алғаш рет ресми түрде мойындады. Наурыз айында Солтүстік белсенділері әрқашан Đại Việt (Ұлы Вьет) деп атаған, бұл атауды 15-ғасырдан бұрын Ль әулеті мен оның алдыңғылары қолданған, ал Оңтүстіктегілер Вьетнамды қолданған, ал орталық басшылар An Nam (Тыныштық Оңтүстік) немесе Đại Nam (Ұлы Оңтүстік, Нгуен иелері қолданған, Нгуен әулетінің бастауы). Хуэдің отарлау алдындағы атауы - Тхуан Хоа қалпына келтірілді. Кимнің басшылары француз әдебиетінде және ресми қолданыста сипатталған вьетнамдықтарды және олардың сипаттамаларын білдіретін "аннамит" сөзінің французша орнын ауыстыруға тырысты. "Анамдық" деген сөзді кемсітуші сөз деп санап, оның орнына "Вьетнамдық" деген сөзді қолданды. Тхуин Хоадан басқа, бұл шарттар Ким өзгерістерді бұйырғаннан бері халықаралық деңгейде қабылданды. Француз отаршылдық билігі "Тонкин", "Аннам" және "Кочинчина" үш аймағын бөлек құрылымдар ретінде ерекшелегендіктен, Кимнің алғашқы әрекеттері символик және Вьетнамның интеллигенциясы мен революционерлері арасындағы ұрпақтардың алаңдауының соңы деп саналды.
Сот реформасы
Әділет министрі Тринг Джин Тао сот реформасын жүзеге асыруға тырысты. 1945 жылы мамыр айында ол Хуэде Заңдарды реформалау және біріктіру жөніндегі комитетті құрды, оны басқарды. Оның министрлігі саяси тұтқындардың жазаларын қайта қарады, бірқатар французға қарсы белсенділерді босатты және басқалардың азаматтық құқықтарын қалпына келтірді. Бұл жағдай коммунистік кадрлардың бірнешеуін босатуға әкелді, олар бұрынғы камераларына оралды және Ким үкіметіне қарсы әрекетке белсене қатысты.
Аумақтық біріктіру
Кимнің Вьетнам империясының ең елеулі жетістігі - Жапониямен елдің аумақтық бірігуі туралы табысты келіссөздер. Француздар Вьетнамды үш бөлек аймаққа бөлді: Кочинчина (1862 жылы), Анам және Тонкин (1884 жылы). Кочинчина тікелей басқаруға алынды, ал соңғы екеуі ресми түрде протектораттар ретінде тағайындалды. Француз билігін тоқтатқаннан кейін жапон билігі Вьетнамның аумақтық бірігуіне құлшыныс танытпады. Алайда, сәуір айында Кимнің кабинеті құрылғаннан кейін Жапония тез арада сол кездегі Тонкин мен Анамды Кимнің билігіне беруге келісті, бірақ Ханой, Хай Фонг және Да Наньг қалаларын бақылауда ұстады. Осы уақыт аралығында оңтүстік Вьетнам, Кочинчина француз билігімен болғандай, тікелей жапондық бақылауда болды. 13 шілдеде Ким Ханойға генерал-губернатор Цучихасимен тікелей келіссөздер жүргізу үшін келді. Цучихаси Ханой, Хай Фонг және Да Наньның бақылауын Ким үкіметіне беруді мақұлдады, бұл 20 шілдеде күшіне енді. Ұзаққа созылған келіссөздерден кейін Цучихаси оңтүстік (Кочинчина) Вьетнам империясымен біріктірілетіндігіне және Ким 8 тамызда Сайгонда бірігу рәсімдеріне қатысатынына келісті.
Әскери
Вьетнамның қуыршақ империясы құрылғаннан кейін жапондықтар жергілікті халықты күзетуге көмектесу үшін әскер құра бастады. Вьетнам императорлық армиясы ресми түрде IJA 38-ші армиясы жаңа елдегі тәртіпті сақтау үшін құрылды. Вьетнам императорлық армиясы Вьетнам империясының кеңесшісі болған жапондық генерал-лейтенант Юицу Цучихасидің бақылауында болды.
Құлдырау
Кимның тарихи жетістіктері бірден сыртқы қысым мен ішкі жанжалдың көлеңкесінде қалды. 26 шілдеде одақтас мемлекеттердің басшылары Жапонияның шартты берілуін талап ететін декларация шығарды. Жапония қорғанысқа түсіп, тез арада жеңіліске ұшырады, оның мақсаты соғыста жеңіске жету емес, тек қана адал атысты тоқтату болды. Вьетнамның майданында одақтастар күштері жапондықтармен ынтымақтастық жасағаны үшін болашақта жазалау мүмкіндігі Кимнің көптеген ықтимал жақтастарын батылдандырды. Оның министрлері мен мемлекеттік қызметшілері азая бастады. Солтүстік императорлық комиссары (Тонкин), Фан Кэ Тоаи, оның ұлы және басқа да Вьетмин симпатизаторлары мен Нгуен Мэн Ха және Хоанг Мин Мьи сияқты құпия коммунистер өз орнынан түсуін ұсынды. Вьетнам патриоттық партиясының (Вьетнам Аи quốc Đảng) жетекшісі Нгуен Сюань Чьи және Цун Тханың Ұлттық қайта құру комитетінің бес мүшесінің бірі Тоаиның орнын ауыстыру ұсынысынан бас тартты. Тхуин Хоаға оралғанда Ким министрлерінің арасындағы қақтығыстың көбейіп бара жатқанын байқады. Чжан үш берілген қала мен Оңтүстік Вьетнамның Ким үкіметіне бірігуін ұйымдастыру үшін несие алғысы келді және ол өзі премьер-министрлік жобаларға ие болды деп саналды. 5 және 6 тамыздағы үкіметтік отырыстар жеке даулар мен ішкі істер, экономика және жабдықтау министрлерінің отставкасына байланысты болды. Экономика министрі Хо Та Хан одан әрі барып, үкімет отставкаға кетуін талап етті. Хан Вьетминге өзінің күштілігіне байланысты билік жүргізуге мүмкіндік беруді ұсынды. Үкімет 7 тамызда отставкаға кетті. Бао Да Кимден жаңа үкімет құруды өтінді, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін бұл мүмкін болмады. Өз тапсырмасын орындау үшін Хоэ Кимнің іс-әрекетін үнемі бұзады, әсіресе Кимнің ең ықпалды тұлғаларды жаңа үкімет құру үшін Тхуин Хоаға шақырмағанын атап өтті. Сонымен қатар, ішкі істер министрі Нам Кимді Сайгонға барудан тайдыру үшін Вьетнамның орталық бөлігіндегі Тан Хоа мен Кванг Нгайдағы коммунистік көтерілістерді келтірді. Осылайша Оңтүстік (Кочинчина) берілуін қабылдау уақытша Оңтүстік Кеңесінің аяғына қойылды. 14 тамызда Бао Даи журналистер синдикатының бұрынғы президенті Нгуен Вань Самды Оңтүстік императорлық комиссары қызметіне тағайындады. Сам Тхуан Хоадан Сайгонға кетті. Алайда, ол жол бойы кешіктірілді, өйткені Вьетмин жапондықтардың берілуінен туындаған әскери қуат вакуумын пайдаланып, елді басқаруды қолға алу мақсатында жалпы көтеріліс бастады. Трен Куан Вин, Цао Джай көшбасшысы және Хоа Хао негізін қалаушы Хуэн Фу Соо да одақ жариялаған коммюнике шығарды. 19 тамызда Сайгон қаласында "Авангард жастары" екінші ресми ант беру рәсімін ұйымдастырды, олар Вьетнамның тәуелсіздігін кез келген құнға қорғауға ант берді. Келесі күні Хо Ван Нга Император комиссарының уақытша қызметін атқарып, авангард жастарының басшысы Ха Ван Канды Сайгон мен Чонг Лангтың қолбасшысы етіп тағайындады. Нгуен Ван Самдың 22 тамызда Сайгонға келуі Ұлттық Біріккен майданға ұлттық тәуелсіздік пен аумақтық қайта бірігу туралы ресми декларацияны берді. Дегенмен Вьетмин өздерінің тамыз революциясы арқылы билік үшін күресте жеңіске жетті. 17 тамызда Вьетминнің Ханойдағы кадрлары Мемлекеттік қызметшілердің жалпы бірлестігі ұйымдастырған жаппай демонстрацияны қолға алды. Бұл митингтің мақсаты тәуелсіздікті және аумақтық бірігуді атап өту және Кимның үкіметін қолдау болды. Екі күннен кейін Нгуен Сюань Чьи Вьетминге билікті беруге мәжбүр болды. 21 тамызда жапон әскерінің ресми атысты тоқтатуымен бірігіп, бұл Ким үкіметіне тәртіпсіздік әкеліп, құлдырады. 23 тамызда Вьетмин Хуэде билікті басып алды. Екі күннен кейін Бао Да ресми түрде орнынан кетті, ал Нгуен Ван Сам Сайгондағы Вьетминге билікті тапсырды. Вьетнам империясы Жапонияның Ұлы Шығыс Азияның өркендеу аймағымен бірге құлдырап кетті.