Кіріспе

Норфолк вері – Англияның Норфолк және Саффолк округтеріндегі Бродс су жолдарында қолданылатын желкенді қайық түрі. Оның тарихында үш негізгі түрі дамыды, олардың барлығында бір ғана биік үшбұрышты желкені және мачтасы алға қарай орналасқан ерекше гафф-риг болды.

Кемежайдың дамуы

Wherries – 1604 жылға дейін тарихы бар желкенді және ескекпен жүретін кемелер. Бұл кішкентай кемелер болатын, 1727 жылы олардың таза тоннажы 8 тоннаны құрады. Олар жолаушылардың ыңғайлылығы үшін арқандармен және кенептен жасалған шатырлармен жабдықталған, желкен мен ескекпен жүретін қайықтар болып қала берді. Олар жолаушыларды және аз көлемде бұзылуға жатқылы жүктерді тасымалдау қызметін атқарды. Бұл кемелермен қатар, ірі кельдер де болды, олар тік корпусты, клинкермен құрастырылған, ортасынан мачты орнатылған, шамамен 16 метрге 4 метр болатын және 30 тоннаға дейін жүк тасымалдай алатын баржалар еді. Кельдер орта ғасырдан бері салынып келді, ал оның дизайны, мүмкін, викингтердің басып кіру кезеңіне дейін жетеді. 1800 жылдан кейін Норфолк келі (немесе 'кель қайығы') жоғалып кетті, себебі кемені аз экипажбен жүргізуге болады, сонымен қатар оның маневрлеу қабілеті шектеулі және жылдамдығы төмен болды.

Кемелердің түрлері

"Саудалық кемелер" Кельден дамыды. Олардың екі ұшы бар, корпусы қара түске боялған, ал мұрны ақ, бұл қараңғыда көрінуді жеңілдету үшін жасалған. Көптеген саудалық кемелер клинкер әдісімен салынған, бірақ бүгінде сақталған "Альбион" кемесі карвел әдісімен салынған жалғыз мысал болды. Олар гафф желкенін қолданады, желкен тарихи түрде шайыр мен балық майы қоспасымен өңделгендіктен қара түсті болған, бұл оны ауа-райынан қорғауға көмектеседі. Мачтаның жоғарғы бөлігі мен жел бағыттары көбінесе кеменің иесін анықтау үшін боялған немесе (сәйкесінше) пішінделген. Дәстүрлі дизайн – "Дженни Морган", ол халық әнінің кейіпкері. Олардың өлшемдері әртүрлі болғанмен, көптеген кемелер шамамен 25 тонна жүк тасыған. "Уэррилер" Ұлы Ярмут немесе Лоустофт жағалауындағы үлкен кемелерге жете алатын, жүктерін алып, оларды Бродс және өзендер арқылы ішкі аймаққа тасымалдайтын. Соңғы саудалық "Элла" кемесі 1912 жылы салынған. "Демалыс кемелері" теміржолдар саудагерлерді қолдаған жүк тасымалын өз мойнына алған кезде пайда болды. Кәсіпкер иелері жолаушыларды тасымалдауға ауысу жоғалған кірісті қалпына келтірудің жолы екенін түсінді, әсіресе Бродс туризм мен демалыс орны ретінде ашылып жатқан кезде. Алғашқы үлгілерде саудагердің жүк бөлімінде тек гамактар мен пеш болған, бірақ кеме жасаушылар жақын арада демалыс пен саяхат үшін арнайы кемелер жасауды бастады, сол корпусты және желкен дизайнын қолдана отырып, бірақ жүк бөлімі орнына тұрғын үйлерді қосты. Кейбіреулері өте жоғары деңгейде жабдықталған; мысалы, Колман отбасы үшін (мыстырмен әйгілі) салынған "Хатор" кемесінде палуба астында египеттік суреттерде өте егжей-тегжейлі инкрустация бар. Бұл кемеге көпiрлердің астынан өту үшін мачтаны түсіруге мүмкіндік береді. Мачта түсіріліп, кеме инерциясымен алға жылжып, экипаждың екі мүшесі мачтаны қарсы бетте қайта көтереді. Егер жел болмаса немесе кемені бұру немесе маневрлеу қажет болса, қажетті күшті қамтамасыз ету үшін иінтіректер қолданылады. Кемеден тас, мысалы, жүк түсіру үшін арнайы арба қолданылды. Ол ағаштан жасалған және темір жолақтармен нығайтылған. Оның тіректері болмағандықтан, оны кеменің жағындағы тақтайшаларға қоюға болады.

Тірі қалғандар

Барлық кеме түрлерін пайдалану экономикалық тұрғыдан тиімді болмай қалды, бірақ олардың аз бөлігі жеке тұлғалар немесе қайырымдылық қоры арқылы сақталды. Қазіргі уақытта аман қалғандардың көпшілігін өзендер мен кең суларда жүзіп жүргенін көруге болады, бірақ кейбіреулері толыққанды қалпына келтірілуін күтуде. Сақталған сегіз кемеден жетісі Ұлттық тарихи кемелер тізіліміне енгізілген. Тізімдегі сегізінші кеме – 1923 жылы салынған, мотормен жабдықталған «Jester» мұз кемесі. 2011 жылдың сәуір айында «Wherry Yacht Charter Charitable Trust» қайта жаңартылған базасын Вроксамда ашты, онда Эдвард дәуірінен жеткен «Hathor» демалыс кемесі және «Norada» мен «Olive» яхталарын кез келген ауа райында қалпына келтіру және күтіп ұстау жұмыстарын жүргізуге болады. Бартон Хаусқа орналасқан бұл орын 1,5 миллион фунт стерлингтік жобаның бір бөлігі болды. 2012 жылғы Пасхадан бастап «Ақ шыбық» да осы жерде орналасқан. «Norada» 2012 жылдың шілдесінде қалпына келтірілгеннен кейін ресми түрде қайта іске қосылды, ал «Olive» 2013 жылдың шілдесінде осыған ұқсас шарамен тойланды. «Norfolk Wherry Trust» сауда кемесі «Albion»-ды Форсайт Wherry Yard-та, Людамдағы Вомак Суының жанында сақтайды; «Maud» сауда кемесі де қыста осы жерде тоқталады. «Solace» көбінесе желкендеу маусымында Вроксам кең суында көрінеді, ал «Ardea» көбінесе Хорнингтегі Саутгейтс ауласында кездеседі.

+Norfolk Wherries
| Кеме түрі | Салынған жылы | Ескермелер |
|---|---|---|
| Albion | 1898 | Oulton Broad. «Norfolk Wherry Trust» компаниясына тиесілі. Чартерлік рейстерге қолжетімді. |
| Maud | 1899 | Halls of Reedham. Жеке меншікте. Ранворт Броудқа бірнеше жылға батып кеткеннен кейін қалпына келтірілді. |
| Solace | 1903 | Halls of Reedham. Жеке меншікте. |
| Hathor | 1905 | Halls of Reedham. «Wherry Yacht Charter Charitable Trust» компаниясына тиесілі. 2015 жылы қалпына келтіріліп, қайта іске қосылды. |
| Ardea | 1927 | Robinson of Oulton Broad. Жеке меншікте. 40 жылдан астам уақыт Парижде үй кемесі ретінде пайдаланылды; 2005 жылы Бродсқа қайтып оралды және 2009 жылы Филипп Дэвис толыққанды жөндеуден кейін оны қайта қалпына келтірді. |
| Olive | 1909 | Ernest Collins of Wroxham. «Wherry Yacht Charter Charitable Trust» компаниясына тиесілі. Чартерлік рейстерге қолжетімді. |
| Norada | 1912 | Ernest Collins of Wroxham. «Wherry Yacht Charter Charitable Trust» компаниясына тиесілі. Чартерлік рейстерге қолжетімді. |
| White Moth | 1915 | Ernest Collins of Wroxham. Чартер үшін қолжетімді («Wherry Yacht Charter Charitable Trust»). Толыққанды қалпына келтірілді. |

Көптеген пабтар мен ауылдардың белгілерінде осы кемелердің суреттерін көруге болады. Сонымен қатар, Солтүстік Уолшемдегі мозаика, Мыңжылдық тойын еске алуға арналған ескерткіштің бір бөлігі болып табылады.