Кіріспе
АҚШ Конгрессіне сайланған алғашқы әйел (1880–1973)
Жаннет Пикеринг Ранкин (11 маусым 1880 – 18 мамыр 1973) – американдық саясаткер және әйелдер құқығын қорғаушы, АҚШ-та федералдық лауазымға ие болған алғашқы әйел. Ол 1916 жылы Монтана штатынан АҚШ Өкілдер палатасына республикалық ретінде бір мерзімге сайланды, кейін 1940 жылы қайта сайланды. Ранкин Монтана штатынан Конгресске сайланған жалғыз әйел болып қала береді. Ранкиннің Конгресстегі әрбір мерзімі екі дүниежүзілік соғыстың біріне АҚШ-тың әскери араласуының басталуымен сәйкес келді. Өмір бойы бейбітшілдікке ұмтылған ол, 1917 жылы Германияға соғыс жариялауға қарсы дауыс берген 50 палата мүшесінің бірі болды. 1941 жылы Перл-Харборға шабуылдан кейін Жапонияға соғыс жариялауға қарсы дауыс берген Конгресс мүшесінің жалғыз өкілі болды. Прогрессивті дәуірдегі суфражист Ранкин Монтана, Нью-Йорк және Солтүстік Дакота штаттарын қоса алғанда, бірнеше штаттарда әйелдерге сайлау құқығын берген заңдарды ұйымдастырды және лоббиледі. Конгрессте жүргенде ол ақырында 19-шы Конституциялық түзетуге айналған заң жобасын ұсынды, ол бүкіл ел бойынша әйелдерге шектеусіз дауыс беру құқығын берді. Ол алты онжылдықтан астам уақыт бойы әйелдердің және азаматтардың құқықтарын қорғады.
Ерте өмір
Ранкин 1880 жылдың 11 маусымында Монтана территориясындағы Миссуланың жанында, аталған территория штатқа айналуға тоғыз жыл қалғанда, мектеп мұғалімі Олив (туған тегі Пикеринг) және шотланд-канадтық иммигрант Джон Ранкин отбасында дүниеге келді. Оның әпкесі Эдна Ранкин Маккиннон Монтанада адвокаттық емтиханды тапсырған алғашқы Монтанада туған әйел болды және бала тууды бақылауға қол жеткізу үшін ерте күрескен әлеуметтік белсенді болды. Ранкин отбасының ранчосында жасөспірім кезінде тазалау, тігу, шаруашылық жұмыстары, сыртқы жұмыстар және кіші іні-қарындастарын күту сияқты көптеген міндеттері болды. Ол ранчо жабдығын күтіп ұстауға көмектесті және бірде әкесіне тиесілі ғимаратқа жалғыз өзінен ағаштан тротуар салды, осылайша оны жалға беруге болатын болды. Ранкин кейіннен бала кезіндегі байқауларын жазды: 1890 жылдардағы батыс шекарасындағы әйелдер ер адамдармен тең дәрежеде еңбек етсе де, олардың саяси дауысы тең болған жоқ – сондай-ақ дауыс беруге заңдық құқықтары да болмады. Ранкин 1898 жылы орта мектепті бітірді. Ол Монтана университетінде оқыды және 1902 жылы биология ғылымдарының бакалавры дәрежесін алды. Саяси және қоғамдық қызметке араласқанға дейін ол киім тігу, жиһаз жасау және оқытушылық сияқты түрлі салаларды зерттеді. 1904 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Ранкин кіші іні-қарындастарын күту жауапкершілігін өз мойнына алды.
Активизм және сайлау құқығы қозғалысы
27 жасында Ранкин Сан-Францискоға әлеуметтік жұмыс саласында жұмыс істеу үшін көшті, ол жаңа және дамып келе жатқан сала еді. Вашингтон штатының Спокан қаласындағы әлеуметтік жұмыскер қызметінен кейін, ол Нью-Йоркке оралып, Нью-Йорк әйелдер сайлау құқығы партиясының ұйымдастырушыларының бірі болды. Бұл партия басқа сайлау құқығын қолдайтын ұйымдармен бірігіп, штаттың заң шығару органында осы құқыққа қатысты ұқсас заң жобасын ілгерілетуге тырысты. Осы кезеңде Ранкин сондай-ақ Ұлттық американдық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығы (NAWSA) атынан Конгресс мүшелерімен кездесіп, оларды әрекет етуге шақырып, лоббилік жұмыс жүргізді. 1911 жылдың ақпанында ол Монтана штатының заң шығарушы органы алдында сөз сөйлеген алғашқы әйел болды, ол өзінің туған штатындағы әйелдерге сайлау құқығын беруді қолдады.
Кейінгі өмірі
Келесі жиырма жыл бойы Ранкин әлемді шарлап, Үндістанға жиі сапар шекті, онда ол Махатма Гандидің бейбітшілік тұтанған ілімдерін зерттеді. Ол Джорджия және Монтана штаттарындағы үйлерін сақтап тұрды. 1972 жылы, тоқсанға жуық жасқа келген Ранкин, Вьетнам соғысына қарсылығын жариялау үшін үшінші рет Палатаға сайлау науқанын ұйымдастыруды ойлады.
Өлім және мұра
Ранкин 1973 жылғы 18 мамырда 92 жасында Калифорния штатының Кармель қаласында қайтыс болды. Миссула зиратында оған арналған ескерткіш тас орнатылған. Ол өзінің мүлкін, соның ішінде Джорджия штатының Уоткинсвилл қаласындағы жылжымайтын мүлігін, "жетілген, жұмыссыз әйелдерге" көмектесу үшін мұра етіп қалдырды. Оның Монтанадағы резиденциясы, Ранкин ранчосы ретінде танылған, 1976 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Жаннет Ранкин қоры (Jeannette Rankin Women's Scholarship Fund) – коммерциялық емес ұйым, АҚШ-та 35 жастан асқан, төмен кірісті әйелдерге жыл сайын білім беру стипендияларын тағайындайды. 1978 жылы бір ғана 500 долларлық стипендиядан бастап, қор 700-ден астам әйелге 1,8 миллион доллардан астам сомада стипендия берді. Терри Мимнаудың "Мен соғысқа дауыс бере алмаймын" деген жазуы бар Ранкиннің мүсіні 1985 жылы АҚШ Капитолиумының мүсін залына қойылды. Оның ашылуында тарихшы Джоан Хофф Уилсон Ранкинді "Монтана және Америка саяси тарихындағы ең даулы және ерекше әйелдердің бірі" деп атады. 2004 жылы бейбітшілік белсендісі Жанмари Симпсон Ранкиннің өміріне негізделген "Бір әйел" атты моноспектаклін жасады және оны бейбітшілік ұйымдарына көмек көрсету мақсатында сахналады. Симпсон сондай-ақ Камала Лопестің режиссерлік және продюсерлік жасаған фильмнің адаптациясында түсті, оны Мартин Шин баяндады және музыкасын Джони Митчелл жазды. Opera America 2017 жылы премьерасы өткен Ранкин туралы Fierce Grace атты ән циклін тапсырыс берді. 2018 жылы Kalispell Brewing Company Монтана штатының Калиспелл қаласындағы ғимаратының қабырғасына Ранкиннің карикатурасы мен цитаты бейнеленген фреска салды. Ранкин – "Біз ұйықтамаймыз" (бұрынғы Jeannette) мюзиклінің кейіпкері, музыкасы мен сөздері Арианна Афсарға, ал кітабы Лорен Гундерсонға тиесілі. Jeannette деген атпен мюзикл 2019 жылы Коннектикут штатындағы Юджин О'Нилл театр орталығында өткен Ұлттық музыкалық театр конференциясының жазғы сериясының бір бөлігі болды. Оның мұрасы көбінесе оның бейбітшілікке ұмтылысына байланысты болғанымен, Ранкин 1972 жылы Монтана Конституциялық конвенциясында басқаша есінде қалуды арқалағанын айтты. "Егер мен басқа ешбір ісіммен есімде қалмасам, - деді ол, - мен әйелдерге дауыс беру құқығын берген жалғыз әйел ретінде есімде қалуымды қалаймын".