Кіріспе
1848 жылы Сеника-Фоллс конвенциясына қатысушылар қол қойған құжат. «Сезімдер декларациясы», сондай-ақ «Құқықтар мен сезімдер декларациясы» деп танылатын бұл құжат 1848 жылы 68 әйел және 32 ер адам қол қойған. Конвенцияға барлығы 300-ге жуық қатысушы болған, ал қол қойғандардың саны 100 адамды құрады. Нью-Йорк штатының Сеника-Фоллс қаласында өткен конвенция қазір Сеника-Фоллс конвенциясы деп белгілі. Декларацияның негізгі авторы – Элизабет Кейди Стэнтон, ол оны АҚШ Тәуелсіздік декларациясы үлгісінде жазған. Ол Лукреция Кофин Мотт пен Марта Кофин Райтпен бірге конвенцияны ұйымдастырушылардың бірі болды. Фредерик Дугластың шығарған «North Star» газетінің мәліметінше, оның конвенцияға қатысуы және Декларацияны қолдауы ұсынылған қаулыларды қабылдауға көмектескен. Бұл құжат – «әйелдердің азаматтық, әлеуметтік, саяси және діни құқықтарын жетістікке жеткізуге бағытталған маңызды қозғалыс» болды.
The Declaration of Sentiments, also known as the Declaration of Rights and Sentiments, is a document signed in 1848 by 68 women and 32 men—100 out of some 300 attendees at the first women's rights convention to be organized by women. Held in Seneca Falls, New York, the convention is now known as the Seneca Falls Convention. The principal author of the Declaration was Elizabeth Cady Stanton, who modeled it upon the United States Declaration of Independence. She was a key organizer of the convention along with Lucretia Coffin Mott, and Martha Coffin Wright. According to the North Star, published by Frederick Douglass, whose attendance at the convention and support of the Declaration helped pass the resolutions put forward, the document was the "grand movement for attaining the civil, social, political, and religious rights of women."
Ертедегі белсенділік және реформа қозғалыстары
1800 жылдардың басында әйелдер көбінесе аналар мен үй шаруасымен айналысуға бейімделді, сондай-ақ қоғамдық өмірге қатысуларына кедергі келтірілді. Олар отарлық дәуірде белгілі бір дәрежеде экономикалық тәуелсіздікке ие болғанмен, 19-ғасырдың басында жұмыс күшінде мағыналы түрде қатысу мүмкіндігінен айырылып, үй шаруашылығы және қызмет көрсету салаларына ие болды. Сонымен қатар, әйелдер заң жүзінде күйеулеріне бағынышты болып қала берді. Сенека-Фоллс конвенциясына және Декларацияға қол қойылғанға дейінгі онжылдықтарда әйелдер құқықтары үшін күрескен шағын, бірақ тұрақты өсіп келе жатқан қозғалыс пайда болды. АҚШ-тағы теңдік идеялары Америка революциясынан кейінгі жылдары Джеймс Отис және Чарльз Брокден Браун сияқты жазушылардың еңбектерінде шектеулі таралымға ие болды. Әйелдер құқықтарын қорғаудың алғашқы жақтастары, соның ішінде Франсис Райт және Эрнестин Роуз, әйелдердің экономикалық жағдайын және неке заңдарын жақсартуға бағытталды. Алайда, саяси реформалар қозғалысының, ең бастысы – құлдықтан азат ету қозғалысының өркендеуі, әйелдер-белсенділерге үлкен саяси құқықтар мен сайлау құқығы үшін күресуге мүмкіндік берді. Сенека-Фоллс конвенциясына дейін әйелдер құқықтары қозғалысы бірнеше маңызды саяси және құқықтық жетістіктерге қол жеткізді. Некеге қатысты заңнамалық реформалар және Нью-Йорк сияқты бірнеше штаттың юрисдикциясында жасырындықтың жойылуы Некедегі әйелдің мүліктік құқықтары туралы заңдарды қабылдау арқылы іске асырылды. Әйелдер құқықтары мен сайлау құқығы 1848 жылы Элизабет Стэнтонның туысы, АҚШ президенттігіне үміткер болған «Еркіндік партиясының» кандидаты Геррит Смиттің сайлауалды бағдарламасына енгізілген кезде кеңінен танылды.
Сенека-Фолс конгресі
1848 жылы Сенека-Фолс конвенциясы АҚШ-та әйелдер құқықтары жөніндегі алғашқы конференция болды. Нью-Йорк штатының Сенека-Фолс қаласындағы Веслиан методистік шіркеуінде өткен бұл шараны Элизабет Кейди Стэнтон негізінен ұйымдастырды, Лукреция Мотт және жергілікті әйел квакерлер көмектесті. Ұйымдастырушылардың тәжірибесіздігіне қарамастан, шараға шамамен 300 адам қатысты, оның ішінде 40-қа жуық ер адам болды. Қатысушылардың арасында құлдықтан азат етуші, көрнекті Фредерик Дуглас та болды, ол конвенция күн тәртібіне сайлау құқығын қосуды ынтамен қолдады. «Табиғат әйелге де ер адамға бергендей бірдей қабілеттер сыйлаған, оны да сондай-ақ жерге бағындырған, бірдей ауамен тыныстаған, бірдей тамақпен күш алған, физикалық, рухани, ақыл-ой және моральдық жағынан дамыған. Сондықтан ол адаммен тең құқыққа ие, өмірдің толыққанды болуын қамтамасыз ету үшін жасалған барлық әрекеттерде». Екі күн бойы қатысушылар Стэнтон мен Мотт сияқты спикерлердің сөздерін тыңдады, бірқатар қаулыларды дауысқа салып, Декларация мәтінін талқылады. Конвенция соңында аяқталған Декларацияға 100-ден астам адам, оның ішінде 68 әйел және 32 ер адам қол қойды.
Шолу
Элизабет Кейди Стэнтонның «Құқықтар мен сезімдер туралы декларациясы» Томас Джефферсонның Америка Құрама Штаттарының Тәуелсіздік декларациясына ұқсас риторика қолданады, бұл әдейі жасалған және бағыныштылықты білдірмейтін қадам болды. Мұндай мақсатты тіл мен форманы еліктеу арқылы Стэнтон Америкадағы әйелдердің наразылықтарын Тәуелсіздік декларациясымен байланыстырды, осылайша Америка халқының пікірінше, бұл талаптар тым радикалды болып көрінбеуін қамтамасыз етті. Джефферсонның құжатын үлгі етіп алып, Стэнтон Американың Ұлыбританиядан тәуелсіздігін «патриархатпен» салыстырып көрсетті, екеуі де әділетсіз билік жүйесі екенін және олардан құтылу қажеттігін баса көрсетті. Осылайша, жаңа американдық республикадағы әйелдердің кездесетін мәселелерін және аргументтерін таныс тілмен жеткізу арқылы Стэнтонның Джефферсон риторикасын қолдануын, әйелдердің жаңа әлеуметтік-саяси бостандықтарды талап ету кезіндегі қарсылықты сейілтуге, сондай-ақ әйелдердің талаптарын Ұлыбританиядан тәуелсіздік алған ерлерге берілген құқықтармен бірдей «өздігінен түсінікті» етуге жасалған тытыс ретінде қарастыруға болады.
Нақты мысалдар
Бұл екі мәтіннің де кіріспе бөлімінде мұндай риторикалық еліктеудің ең көрнекті мысалы келтірілген. Стантон Джефферсонның сөздерін шебер пайдаланып, "барлық адамдар тең жаратылған" дегенді "барлық ерлер мен әйелдер тең жаратылған" деп өзгертеді. Осылайша Стантон және оның декларациясына қол қойғандар әйелдердің "бөліне алмайтын құқықтары" бар екенін және олар осы құқықтарға лайық екенін жариялайды. Түпнұсқа Тәуелсіздік декларациясының талаптарында да өзгерістер жасалды, себебі Стантон әйелдер үшін кеңірек әлеуметтік-саяси еркіндіктерді қорғап, өз аргументтерін ұсынады. Стантонның манифесті, Тәуелсіздік декларациясының форматын еліктеп, әйелдер білімінің нашарлығына, әйелдердің діни институттағы орнына және әйелдердің жұмысқа орналасуына кедерес келтіруге қарсы шығады, дәл сол сияқты Джефферсонның түпнұсқа декларациясы британ үкіметінің колонияларға қатысты басқаруына қарсылық білдіреді.
Риториканың әсері
Стантонның Джефферсонның риторикасын қолдануының сол кездегі адамдарға тікелей әсерін бағалау мүмкін емес. Дегенмен, Стэнтон белгілі бір әсерге қол жеткізуді көздегенімен, шындығында ұқсас риториканы қолдану күтілгендей нәтижелі болмады, себебі конвенцияға қатысқан 300 ер және әйелдің шамамен 100-і ғана құжатқа қол қойды. Бұдан әрі, Стэнтон Сенека-Фоллс конвенциясынан кейін дереу өзгерістер енгізуді ниеттенсе де, әйелдер құқықтары үшін күрес кеңінен қолдау тапқан және нақты өзгерістер орын алғанша Америка Азамат соғысы мен Қайта құру кезеңі аяқталуы керек болды.
Сезімдер
Ол ешқашан оған өз сайлау құқығын пайдалануға рұқсат бермеген. Ол оны өз дауысы естілмейтін заңдарға бағынуға мәжбүр етті. Ол оны ең білімсіз және төмен дәрежедегі еркектерге – туған жердегілер мен шетелдіктерге – берілген құқықтардан айырды. Оның азамат ретіндегі алғашқы құқығын, сайлау құқығын алып, оны заң шығарушылардың залында өкілсіз қалдырып, ол оны барлық жағынан қысымға алды. Егер ол үйленген болса, заң алдында ол азаматтық құқығынан айырылған болып саналады. Ол одан барлық мүлікті, тіпті ол тапқан жалақыны да алып қойды. Ол оны моральдық жағынан жауапсыз етеді, себебі ол күйеуінің қатысуымен көптеген қылмыстар жасауы мүмкін, оларға ешқандай жаза қарастырылмайды. Некеде ол күйеуіне бағынуға міндетті болады, ол барлық жағдайларда оның қожайынына айналады – заң оған оның бостандығын шектеуге және жазалауға құқық береді. Ол ажырасу туралы заңдарды осылай құрастырды, ажырасудың негізгі себептері қандай болуы керек, ажырасу жағдайында балалардың қамқорлығы кімге берілуі керек, әйелдердің бақытына ешқандай мән берілмейді, заң әрқашан ер адамның үстемдігі туралы жалған пікірге сүйенеді және барлық билікті оның қолына береді. Егер ол үйленген әйел ретінде барлық құқықтарынан айырылса, ал жалғыз және мүлік иесі болса, ол оны салық төлеуге мәжбүр етеді, осылайша оның мүлкіне ғана қызығушылық танытатын үкіметті қолдайды. Ол барлық табысты жұмыстарды монополиялады және оған рұқсат етілген жұмыстардан да аз жалақы төленеді. Ол өзі үшін ең құрметті деп санайтын байлық пен атаққа жетудің барлық жолдарын жабады. Ол дінтану, медицина немесе құқық пәнін оқытушы ретінде танымал емес. Ол оған толыққанды білім алуға мүмкіндік бермейді, барлық колледждер оған жабық. Ол шіркеуде де, мемлекетте де оған тек бағынышты лауазым ғана береді, оны дін қызметінен шеттету үшін Апостолдық билікті пайдаланады және кейбір жағдайларда шіркеу істеріне қоғамдық қатысудан айырады. Ол әртүрлі адамдарға әртүрлі моральдық кодекстерді ұсыну арқылы жалған қоғамдық пікір қалыптастырады, нәтижесінде әйелдерді қоғамнан шығаратын моральдық құқық бұзушылықтар ер адамдарда ғана емес, көз жұмылады, сонымен қатар маңызсыз деп есептеледі. Ол Ехобаның өзіне ғана тиесілі құқықты өзіне тартады, оның іс-әрекеттерінің шеңберін анықтауға тырысады, бұл оның санасы мен Құдайына тиесілі. Ол оның өзіне сенімін жоюға, өзін-өзі құрметтеуін төмендетуге және тәуелді және қарапайым өмір сүруге дайын болуына бар күшімен тырысады.