Кіріспе

Американдық әйелдер құқығы белсендісі (1820–1906)

Сьюзан Б. Энтони (туған Сьюзан Энтони; 15 ақпан 1820 – 13 наурыз 1906) – американдық әлеуметтік реформатор және әйелдер құқығы белсендісі, әйелдер сайлау құқығы қозғалысында шешуші рөл атқарды. Әлеуметтік теңдікке берілген квакер отбасында дүниеге келген ол 17 жасында құлдыққа қарсы петициялар жинады. 1856 жылы ол Америка құлдыққа қарсы қоғамының Нью-Йорк штаты бойынша өкілі болды. 1851 жылы ол Элизабет Кэди Стэнтонмен танысты, ол оның өмір бойына серігі және әлеуметтік реформалар, әсіресе әйелдер құқықтары саласындағы әріптесі болды. Энтони әйел болғандықтан ұстамдылық конференциясында сөйлеуге рұқсат берілмегендіктен, олар бірге Нью-Йорк штатының әйелдер ұстамдылық қоғамын құрды. Азамат соғысы кезінде олар әйелдердің ұлттық лигасының құрылуына мұрындық болды, ол сол кезге дейін АҚШ тарихындағы ең ірі петициялық науқанды өткізіп, құлдықты жоюды қолдап 400 000-ға жуық қол жинады. Соғыстан кейін олар әйелдер мен афроамерикандықтардың тең құқықтары үшін күрескен Америка тең құқықтар қауымдастығын құрды. 1868 жылы олар «Революция» атты әйелдер құқығын қорғайтын газет шығара бастады. Бір жылдан кейін олар әйелдер қозғалысының бір бөлігі ретінде Ұлттық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығын құрды. 1890 жылы олардың ұйымы бәсекелес Америкалық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығымен бірігіп, Ұлттық американдық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығын құрды, онда Энтони негізгі күш болды, бұл бөлінудің ресми түрде аяқталуын білдірді. Энтони мен Стэнтон 1876 жылы Матильда Жослин Гейджбен бірлесіп, кейіннен алты томдық «Әйелдер сайлау құқығының тарихы» еңбегіне айналған жұмысты бастады. Энтони мен Стэнтонның қызығушылықтары кейінірек шамалы айырмашылықтарға ие болды, бірақ олар жақын достар болып қала берді. 1872 жылы Энтони өз туған қаласы Рочестерде (Нью-Йорк) ер адамдарға ғана дауыс беруге рұқсат беретін заңдарды бұзып дауыс бергені үшін тұтқындалды. Ол көпшілыққа жария етілген сот процесінде сотталды. Ол айыппұл төлеуден бас тартса да, билік одан әрі шаралар қабылдамады. 1878 жылы Энтони мен Стэнтон Конгреске әйелдерге дауыс беру құқығын беретін түзету ұсынды. Калифорниялық республикалық сенатор Аарон А. Саргент ұсынған бұл түзету кейіннен Сьюзан Б. Энтони түзетуі деп аталды. 1920 жылы ол АҚШ Конституциясының он тоғызыншы түзетуі ретінде бекітілді. Энтони әйелдердің сайлау құқығын қолдау мақсатымен көп саяхаттап, жылына 75-100-ге дейін лекция оқыды және көптеген штаттық науқандарда жұмыс істеді. Ол халықаралық деңгейде әйелдер құқықтары үшін күресті, Халықаралық әйелдер кеңесін құруға белсенді қатысты, ол бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді. Сондай-ақ, ол 1893 жылы Чикагода өткен Дүниежүзілік Колумбия көрмесінде Дүниежүзілік әйелдер конгресін өткізуге көмектесті. Энтони әйелдер құқықтары үшін күреске кіріскен кезде оны қатты сынға алып, неке институтын жоюға тырысып жатыр деп айыптады. Алайда, оның өмірінде халықтың оған деген көзқарасы түбірінен өзгерді. Оның 80 жылдығы президент Уильям МакКинлидің шақыруымен Ақ үйде тойланды. 1979 жылы доллар монетасында бейнеленген АҚШ-тың алғашқы әйел азаматы о болды.

Ерте өмір

Сюзан Энтони 1820 жылдың 15 ақпанында Адамс қаласында Дэниел Энтони мен Люси Рид Энтони отбасында дүниеге келді. Ол жеті баланың екінші ұлы болды. Оның атасының анасы Сюзанна, ал әкесінің әпкесі Сюзан есімді болған. Жастық шағында ол және оның қарындастары "ортаңғы әріптерге деген үлкен құмарлыққа" жауап ретінде өздерінің есімдеріне ортаңғы әріптер қосып алған. Энтони өзінің атымен аталған әпкесі Сюзанның күйеуі Брауннелл есімді болғандықтан "Б" әрпін таңдады. Энтони Брауннелл есімін өзі қолданған емес және оны ұнатпаған. Оның отбасы әлеуметтік реформаға деген ортақ құштарлыққа ие болды. Оның ағалары Дэниел мен Мерит құлдыққа қарсы қозғалысты қолдау үшін Канзас штатына көшіп кетті. Мерит Канзас қанатындағы құлдық күштеріне қарсы Джон Браунмен бірге шайқасты. Кейін Дэниел газет шығарды және Левенворт қаласының мэрі болды. Энтонидің қарындасы Мэри, ол кейінірек жылдары үйде бірге тұрды, Рочестердегі мемлекеттік мектеп директоры және әйелдер құқығын қолдайтын белсенді болды. Энтонидің әкесі аболиционист және тәртіпті жақтаушы болды. Квакер болғандықтан, ол дәстүрлі қауымымен қиын қарым-қатынаста болды, олар оны квакер емес әйелге үйленгені үшін айыптады, содан кейін үйінде би мектебі ашуға рұқсат бергені үшін тастап кетті. Дегенмен ол квакерлердің жиналыстарына қатысуын жалғастырып, өз сенімдерін одан да радикалды етуге көшті. Энтонидің анасы баптист болды және балаларын күйеуінің діни дәстүрінің толерантты нұсқасында тәрбиелеуге көмектесті. Әкесі қыздарды да, ұлдарды да өздерін-өздерімен қамтамасыз етуге шақырды, оларға бизнес принциптерін үйретті және оларды ерте жастан жауапкершілікке тартты. Энтони алты жасқа келгенде, оның отбасы Нью-Йорк штатының Баттенвилл қаласына көшіп келді, онда оның әкесі үлкен мақта фабрикасын басқарды. Бұрын ол өзінің кішкентай мақта фабрикасын иеленген. Он жеті жасында Энтони Филадельфиядағы квакерлердің пансиондық мектебіне жіберілді, онда ол қатаң және кейде қорлау атмосфераға бақытсыздықпен төтеп берді. Ол 1837 жылғы экономикалық дағдарыс кезінде отбасының қаржылық жағдайы нашарлағандықтан бір семестрден кейін оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Олар бар мүлкін аукционда сатуға мәжбүр болды, бірақ анасының ағасы оларды құтқарып, олардың көп бөлігін сатып алып, отбасына қайтарды. Отбасына қаржылық көмек көрсету үшін Энтони үйден шығып, квакерлер пансиондық мектебінде сабақ берді. 1845 жылы отбасы Рочестердің шетіндегі фермаға көшіп келді, оны Энтонидің анасы мұраға алған ақшаға сатып алған. Олар 1848 жылы "Конгрегациялық достар" деп аталатын жаңа ұйым құрды. Энтони фермасы тез арада жергілікті белсенділердің жексенбі күндері жиналатын орынына айналды, соның ішінде Фредерик Дуглас, бұрынғы құл және Энтонидің өмір бойы досы болған көрнекті аболиционист. Энтони отбасы әлеуметтік реформамен байланысты Рочестердегі Бірінші унитариан шіркеуінің қызметтеріне қатыса бастады. 1848 жылы Рочестердегі әйелдер құқықтары жөніндегі конвенция сол шіркеуде өтті, ол екі апта бұрын жақын жерде өткен әйелдер құқықтары жөніндегі алғашқы конвенция - Сенека-Фоллс конвенциясынан шабыттанды. Энтонидің ата-анасы мен оның қарындасы Мэри Рочестерде өткен конвенцияға қатысып, Сенека-Фоллс конвенциясы алғаш рет қабылдаған Сезімдер декларациясына қол қойды. Энтони бұл конвенциялардың ешқайсысына қатыспады, өйткені ол 1846 жылы Канахохари академиясының әйелдер бөлімінің меңгерушісі болу үшін Канахохариге көшіп келді. Өмірінде алғаш рет квакерлердің ықпалынан шығып, 26 жасында ол қарапайым киімдерін сәнді көйлектерге ауыстыра бастады және квакерлер дәстүрлі түрде қолданатын "thee" және басқа да сөздерді қолдануды тоқтатты. Ол әлеуметтік реформаларға қызығушылық танытты және оған ұқсас жұмыс істейтін ерлерге қарағанда әлдеқайда аз ақы төленгеніне ренжіді, бірақ ол әкесінің Рочестердегі әйелдер құқықтары жөніндегі конвенцияға деген ынтасына таң қалды. Кейін ол былай деп түсіндірді: "Мен дауыс беруге дайын емеспін, дауыс бергім келмейді, бірақ мен тең жұмыс үшін тең ақы алғым келді". 1849 жылы Канахохари академиясы жабылғаннан кейін Энтони Рочестердегі отбасылық ферманы басқара бастады, соның арқасында әкесі өзінің сақтандыру бизнесіне көбірек уақыт бөле алды. Ол осы жұмыста бірнеше жыл жұмыс істеді, бірақ өзін реформалық қызметке тартылған деп тапты. Әке-шешесінің қолдауымен ол көп ұзамай реформалық жұмыстарға толыққанды қатысты. Өмірінің соңына дейін ол тек спикер ретінде тапқан ақысына ғана өмір сүрді.

Ертедегі әлеуметтік белсенділік

Энтони әлеуметтік реформалармен күшпен және нық қадаммен айналыса бастады. Реформа мәселелерін өзі зерттеп үйрену арқылы, Уильям Ллойд Гаррисон, Джордж Томпсон және Элизабет Кейди Стэнтон сияқты адамдардың радикалды идеяларына қызығушылық танытты. Көп ұзамай ол даулы Блумер киімін кие бастады, ол тізеге дейінгі көйлектің астына шалбар киюден тұратын еді. Ол бұл киімнің дәстүрлі, ауыр және жерге сүйрелетін көйлектерге қарағанда ыңғайлырақ екенін сезінгенмен, бір жылдан кейін оны киюді өкінішпен тоқтатты, себебі бұл оның қарсыластарына оның идеяларына емес, киіміне назар аударуға мүмкіндік берді.

Суақтану іс-шаралары

Сол кезде ішімдік ішу мәселесі әйелдердің құқығымен тығыз байланысты болды, себебі заңдар күйеулерге отбасы мен қаржыны толық бақылауға мүмкіндік берді. Күйеуі маскүнем болған әйелдің заң алдында қорғану мүмкіндігі шектеулі еді, тіпті оның ішімдігі отбасын мүсіркеусіз жағдайға түсірсе және ол әйелі мен балаларына зорлық-зомбылық көрсетсе де. Егер ол ажырасуға қол жеткізсе, бұл өте қиын болса, күйеуі балалардың күтіміне толық ие болып қалуы мүмкін еді. Канажохариде сабақ берген кезде Энтони "Ішімдікке қарсы тұрушылардың қыздары" қоғамына қосылды және 1849 жылы олардың бір жиналысында алғаш рет қоғамдық сөз сөйледі. 1852 жылы ол штаттық ішімдікке қарсы конвенцияға делегат болып сайланды, бірақ төраға әйел делегаттардың жай ғана тыңдау және үйрену үшін келгенін айтып, оның сөйлеу әрекетін тоқтатты. Энтони және басқа да бірнеше әйел дереу залдан шығып, өздерінің жиналысын жариялады, ол әйелдердің штаттық конвенциясын ұйымдастыру үшін комитет құрды. Көп жағдайда Энтони ұйымдастырған 500 әйелдің конвенциясы сәуір айында Рочестерде өтіп, Стэнтон президент, ал Энтони штаттық агент болып сайланған Әйелдердің штаттық ішімдікке қарсы қоғамын құрды. Энтони мен оның әріптестері Нью-Йорк штатында алкоголь сатуға тыйым салатын заңға қол қою үшін 28 000 қол жинады. Ол Нью-Йорк заң шығарушы органының алдында осы заң бойынша тыңдау ұйымдастырды, бұл штат тарихында әйелдер тобының бастамасымен өткізілген алғашқы тыңдау болды. Алайда, келесі жылы ұйымның конвенциясында консервативті мүшелер Стэнтонның алкоголиктің әйеліне ажырасу құқығын жақтауына қарсы шықты. Стэнтон президенттікке сайланды, содан кейін ол Энтонимен бірге ұйымнан кетті. 1853 жылы Энтони Нью-Йорк қаласында өткен Дүниежүзілік ішімдікке қарсы конвенцияға қатысты, ол үш күндік хаостық дау-жанжалмен әйелдерге сөйлеуге рұқсат беру мәселесімен аяқталды. Көп жылдар өткен соң Энтони: "Әйелдердің жасаған ең озық қадамының ешқайсысы көпшілік алдында сөйлеуден гөрі қатты қарсылыққа ұшырамады. Олар тіпті сайлау құқығын алуға тырысқанда да оларға соншалықты қорлау, айыптау және қарсылық көрсетілген жоқ" деді. Осы кезеңнен кейін Энтони өзінің күш-жігерін құлдырауға қарсы және әйелдер құқықтарын қорғауға бағыттады.

Мұғалімдер конференциясы

1853 жылы Нью-Йорк штатының мұғалімдер қауымдастығының жиналысында Энтони сөйлеуге тырысқанда, оның әрекеті ерлер арасында әйелдердің көпшілік алдында сөйлеуінің дұрыс емесі туралы жарты сағаттық пікірталас тудырды. Ақырында сөзін жалғастыруға рұқсат алған Энтони: «Қоғам әйелді заңгер, дін қызметкері немесе дәрігер болуға лайықсыз деп есептегенде, бірақ мұғалім болуға қабілетті деп санаса, сіздердің әрқайсыңыз осы мамандықты таңдау арқылы әйелден кем емес екеніңізді жасырын мойындайды», – деді. 1857 жылғы мұғалімдер съезінде ол қара нәсілділерді мемлекеттік мектептер мен колледждерге қабылдауды көздейтін қаулы ұсынды, бірақ ол «талқылауға жатпайтын мәселе» ретінде қарастырылмады. Ол ерлер мен әйелдерді барлық деңгейде, соның ішінде колледждерде бірге оқытуға шақыратын тағы бір қаулы енгізгенде, оған күшті қарсылық көрсетіліп, толығымен қабылданбады. Оның бір қарсыласы бұл идеяны «некені жоюға тырысатын мектептің алғашқы қадамы, зор әлеуметтік жамандық» деп атады және бұл суреттің артында әлеуметтік деформация монстры тұрғанын көрді. Энтони бірнеше жыл бойы штаттық мұғалімдер съездерінде сөйлеп, әйел мұғалімдердің ерлермен тең жалақы алуын және ұйымда лауазымды тұлғалар мен комитет мүшелері ретінде қызмет етуін қадағалап талап етті.

Әйелдер құқығын қорғау жөніндегі алғашқы іс-шаралар

Энтони әйелдер құқығы қозғалысы үшін жұмыс істеді, бұл қозғалыс күш алып жатқан кезде басталды. Стентон 1848 жылы Сенека-Фоллс конвенциясын ұйымдастыруға көмектесті, бұл алғашқы әйелдер құқығы конвенциясы болған жергілікті шара. 1850 жылы Вустерде (Массачусетс штаты) әйелдердің құқықтары жөніндегі ұлттық конвенциялардың біріншісі өтті. 1852 жылы Энтони Сиракузада (Нью-Йорк) өткен әйелдердің құқықтары жөніндегі ұлттық конвенцияға алғаш рет қатысты, онда ол конвенцияның хатшыларының бірі болды. Ида Хастед Харпер, Энтонидің ресми өмірбаян жазушысының айтуынша, «Энтони ханым Сиракуза конвенциясынан әйелге басқалардың бәрін қамтамасыз ететін, ең қажетті құқық – сайлау құқығы екеніне толық сеніммен оралды». Дегенмен, сайлау құқығы оның жұмысының басты бағыты бірнеше жылға дейін болмады. Әйелдер қозғалысының басты кедергісі – ақша тапшылығы еді. Сол кезде аз ғана әйелдер тәуелсіз табыс көзіне ие болды, тіпті жұмыс істейтіндердің көпшілігі заң бойынша жалақысын күйеулеріне беруге міндетті болды. Әйелдер қозғалысының күш-жігері арқасында 1848 жылы Нью-Йоркте некедегі әйелдердің құқықтарын мойындайтын заң қабылданды, бірақ бұл заң шектеулі болды. 1853 жылы Энтони Уильям Генри Ченнингпен, оның белсенді унитарий дін қызметкерімен, Рочестерде үйленген әйелдердің мүліктік құқықтарын жақсарту үшін штаттық науқанды бастау үшін конвенция ұйымдастыру үшін жұмыс істеді, оны Энтони басқаратын болады. Ол 1855 жылдың қысында Нью-Йорктегі дерлік барлық округке лекциялық және петициялық кампаниясын жүргізді, ат пен арбамен қарлы жермен жүру қиын болса да. Ол петицияларды Нью-Йорк штатының Сенатының сот комитетіне ұсынғанда, оның мүшелері оған ерлер шын мәнінде қысымға ұшыраған жыныс екенін айтты, себебі олар әйелдерге вагондарда ең жақсы орындарды беріп жатқан. Комитеттің ресми есебінде петицияны күйеу мен әйел екеуі де қол қойған жағдайлар аталып өтті (әдетте күйеу екеуі үшін де қол қоятын болғандықтан), комитет сарказммен мұндай некелерде ерлерге юбка киюге және әйелдерге шалбар киюге рұқсат беретін заңды іздеуді ұсынды. Бұл науқан 1860 жылы заң шығарушы орган үйленген әйелдерге жеке мүлікке ие болуға, келісімшарт жасасуға және балаларының ортақ қамқоршысы болуға құқық беретін үйленген әйелдердің мүлігі туралы заңды қабылдағанда сәттілікке жетті. Алайда, 1862 жылы заң шығарушы орган бұл заңның көп бөлігін кері қайтарды, себебі Америка Азамат соғысы кезінде әйелдер қозғалысы көбінесе белсенді болмады. Әйелдер қозғалысы сол кезде бос құрылымдалған, азаматтық ұйымдар аз және жыл сайынғы конвенцияларды ұйымдастыратын үйлестіру комитетінен басқа ұлттық ұйым болған жоқ. Луси Стоун ұлттық конвенцияларды ұйымдастыру жұмысының көп бөлігін атқарды және Энтониді солардың кейбірін өзіне алуға шақырды. Энтони бастапқыда қарсылық көрсетті, өйткені ол құлдыққа қарсы іс-қимыл саласында оған көбірек қажет деп ойлады. 1857 жылдың қысында құлдыққа қарсы бірнеше жиналысты ұйымдастырғаннан кейін Энтони досқа «өткен қысқы тәжірибе мен үшін барлық ерлік және әйелдер құқығын қорғау жұмысынан артық, бірақ соңғысы мені құлдыққа қарсы жұмысқа тарту үшін қажетті мектеп болды» деді. 1858 жылғы әйелдер құқығы конвенциясын жоспарлау кезінде, жақында бала туған Стоун Энтониге жаңа отбасылық міндеттері балалары үлкен болғанша конвенцияларды ұйымдастыруға кедергі келтіретінін айтты. Энтони 1858 жылғы конвенцияны төрағалық етті, ал ұлттық конвенцияларды ұйымдастыру комитеті қайта құрылғанда Стентон оның президенті, ал Энтони хатшысы болды. Энтони сол уақытта құлдыққа қарсы жұмыстарға да белсенді қатысты.

Құлшылыққа қарсы іс-шаралар

1837 жылы 16 жасында Энтони құлдыққа қарсы петицияларды жинады, бұл жаңадан құрылған «gag» ережесіне қарсы ұйымдастырылған қарсылықтың бір бөлігі болды. 1851 жылы ол Рочестерде құлдыққа қарсы конвенцияны ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Сондай-ақ, ол «Жер асты жолының» қатысушысы болды. 1861 жылы оның күнделігінде: «Харриет Табманның көмегімен қашып кеткен құлға Канадаға баруға көмектестім» деп жазылған. 1856 жылы Энтони әйелдер құқықтарын қорғауды жалғастыратыны туралы уағдаласқан Америка құлдыққа қарсы қоғамының Нью-Йорк штатындағы өкілі болуға келісті. Энтони штат бойынша құлдыққа қарсы жиналыстар ұйымдастырды, онда «Құл иелерімен келісімге келмейміз. Құлдықтан дереу және толыққанды босату!» деген баннерлер ілінді. 1859 жылы Джон Браун Харперс-Ферридегі АҚШ қару-жарақ қоймасына жасаған зорлық шабуылы үшін өлім жазасына кесілді, бұл құлдардың қарулы көтерілісін бастауға бағытталған болатын. Энтони Браунның отбасына ақша жинау үшін оның өлім жазасына кесілген күні Рочестердегі Коринф залында «қасірет және наразылық» жиналысын ұйымдастырып, төрағалық етті. Ол жиналыстарын бұзуға тырысқандарға қарсы тұруда батылдығымен танымал болды, бірақ Азамат соғысының алдында қарсылық күшейді. 1861 жылдың басында Баффалодан Албаниға дейінгі барлық қалаларда оның жиналыстарын таратып жіберді. Рочестерде полиция Энтониді және басқа спикерлерді олардың қауіпсіздігі үшін ғимараттан шығарып жіберуге мәжбүр болды. Сиракузада, жергілікті газеттің мәліметінше, «шүкір жұмыртқалар лақтырылды, орындықтар сындырылды, пышақтар мен тапаншалар әр жерде жарқырады». Энтони расалық интеграцияланған қоғам туралы көзқарасын білдірді, бұл құлдықтан құтылушылар босатылғаннан кейін не болатыны туралы пікірталас жүргізіп жатқан кезде және Авраам Линкольн сияқты адамдар африкалық американдықтарды Африкадағы жаңадан құрылған колонияларға жіберуді ұсынған кезде радикалды болды. 1861 жылы сөйлеген сөзінде Энтони: «Түсті терілі адамдарға барлық мектептерімізді ашайық, оларды барлық шеберханаларымызға, дүкендерімізге, кеңселерге және табысты кәсіптерге қабылдайық, олар шіркеудегі орындықты және театрдагы орынды жалға берсін, оларға азаматтықтың барлық құқықтарын берсін» деді. Сол кездегі салыстырмалы түрде шағын әйелдер құқығы қозғалысы Уильям Ллойд Гаррисон басқарған Америка құлдыққа қарсы қоғамымен тығыз байланысты болды. Әйелдер қозғалысы аболиционистердің ресурстарында күшті тәуелділікте болды, олардың мақалалары олардың газеттерінде жарияланды және олардың қаржысының бір бөлігі аболиционистерден түсті. Дегенмен, әйелдер қозғалысының көшбасшылары мен әйелдер құқықтарын жақтаған ерлер аболиционистер арасында шиеленіс болды, олар әйелдер құқықтары үшін күшті науқан құлдыққа қарсы науқанға кедергі келтіреді деп сенді. 1860 жылы Энтони зорлық көріп келген күйеуінен қашқан әйелге баспана бергенде, Гаррисон әйелдің өзімен бірге әкелген баласын беріп беруін талап етті, өйткені заң күйеулерге балаларға толық бақылау құқығын берді. Энтони Гаррисонға құлдарды заңға қарсы түрде Канадаға қашуға көмектескенін еске салып: «Заң әкеге балалардың иесі болу құқығын береді, бұл да сондай зұлымдық, мен оны да тез бұзамын», деді. 1860 жылы Стэнтон Ұлттық әйелдер құқықтары конвенциясында ажырасу заңдарын жеңілдетуді қолдайтын резолюция ұсынғанда, аболиционист жетекшісі Венделл Филлипс оған қарсы шығып қана қоймай, оны хаттамадан алып тастауға тырысты. Стэнтон, Энтони және басқалар Нью-Йорк заң шығарушы органының алдында тастап кеткен немесе адамдық емес қарым-қатынас жасаған жағдайда ажырасуға рұқсат беретін заң жобасын қолдағанда, аболиционист газет баспашысы Хорас Грили газет беттерінде оған қарсы науқан жүргізді. Гаррисон, Филлипс және Грили әйелдер қозғалысына құнды көмек көрсетті. Люси Стоунға жазған хатында Энтони: «Ерлер, тіпті олардың ең жақсылары да, әйелдер құқығы мәселесін қазіргі уақытта қалдыру керек деп ойлайды. Сондықтан, өз жұмысымызды өз жолымызбен істейік», деді. 1928 жылдың 13 ақпанында Конгресс депутаты Чарльз Хиллер Брэнд Энтонидің «өмір және қызметі туралы қысқаша мәлімдеме» жасады, оның бір бөлігі «күшті суфражист» деп аталып, 1861 жылы Энтони «соғысты жеңу үшін жұмысына назар аудару үшін жыл сайынғы әйелдер құқықтары конвенциясына дайындықтан бас тартуға көндірілді, бірақ ол соғысты аяқтауға көмектессе, соғыстан кейін әйелдердің құқықтары танылатындығы туралы софистикаға алданбады» деп атап өтті.

Әйелдер ұлттық лигасы

Энтони мен Стэнтон 1863 жылы құлдықты жою мақсатында АҚШ Конституциясына түзету енгізу үшін Әйелдердің Лоялдық Ұлттық Лигасын құрды. Бұл – АҚШ тарихындағы алғашқы ұлттық әйелдер саяси ұйымы. Осыған дейін ел тарихындағы ең ірі петициялық науқан ретінде Лига құлдықты жою үшін шамамен 400 000-ға жуық қол жинады, бұл Солтүстік штаттарының әр жиырма төрт ересектің бірін құрады. Петициялық науқан құлдықты жойған Он үшінші түзетуді қабылдауға зор көмек көрсетті. Энтони осы күш-жігердің басты ұйымдастырушысы болды, ол 2000-ға жуық петиция жинаушыларды тарта отырып, оларды үйлестірді. Лига әйелдер қозғалысына құлдыққа қарсы күресті әйелдер құқығы үшін күреске біріктіруге мүмкіндік берді, сонымен қатар, тек ерлерге ғана дауыс беруге рұқсат етілген кезде, петиция беру әйелдерге қол жетімді жалғыз саяси құрал екенін еске салды. 5000-ға жуық мүшесі бар Лига жаңа буын әйелдер көшбасшыларын дамытуға көмектесті, Стентон мен Энтониға ғана емес, сондай-ақ талантты жасөспірім шешен Анна Дикинсон сияқты жаңадан келгендерге де тәжірибе мен танымалдық сыйлады. Лига әйелдер қозғалысына ресми құрылымның маңыздылығын көрсетті, бұрынғысы бос ұйымдасқаннан басқаша болуға қарсы тұрған. Лигаға көмек көрсеткен белсенді әйелдердің кең желісі соғыстан кейін реформалық қозғалыстарға, оның ішінде әйелдердің сайлау құқығы үшін күреске қолжетімді таланттар қорын кеңейтті.

Америка тең құқықтылық қауымдастығы

1865 жылы Энтони ағасы Дэниелмен Канзаста сегіз ай бойы оның газетіне көмектесті. АҚШ Конституциясына түзету енгізу туралы ұсыныс жасалғанын білген соң ол шығысқа қайтып келді, бұл түзету афроамерикандықтарға азаматтық құқықтар беретін еді, сонымен қатар конституцияға алғаш рет «еркек» деген сөзді енгізер еді. Энтони афроамерикандықтардың азаматтық құқықтарын қолдады, бірақ оны әйелдердің құқықтарын төмендетумен байланыстыратын кез келген әрекетке қарсы болды. Оның серігі Стэнтон келісіп, «Егер «еркек» деген сөз енгізілсе, оны алып тастау үшін кем дегенде бір ғасыр керек болады» деді. Энтони мен Стэнтон Азамат соғысы кезінде тоқырап қалған әйелдер құқығын қорғау қозғалысын қайта жандандыру үшін жұмыс істеді. 1866 жылы олар Азамат соғысы басталғаннан бері өткен алғашқы Он бірінші Ұлттық Әйелдер Құқығы Конвенциясын ұйымдастырды. Антони ұсынған резолюцияны бірауыздан қабылдап, конвенция өзін Америкалық Тең Құқықтар Ассоциациясына (AERA) трансформациялауға дауыс берді, мақсаты – барлық азаматтардың тең құқықтары үшін, әсіресе сайлау құқығы үшін күресу еді. Жаңа ұйымның басшылығына Лукреция Мотт, Люси Стоун және Фредерик Дуглас сияқты белгілі белсенділер кірді. AERA-ның жалпы сайлау құқығын қолдауына кейбір аболиционистер мен Республикалық партиядағы одақтастары қарсылық көрсетті. 1867 жылы Нью-Йорк штатының конституциясын қайта қарауға арналған конвенция алдындағы кезеңде көрнекті газет редакторы Хорас Грили Энтони мен Стэнтонға: «Бұл Республикалық партия мен Ұлтымыздың тағдыры үшін шешуші кезең. Енді «негрдің» уақыты келді, сондықтан сіздердің бірінші міндетіңіз – бүкіл штат бойынша оның құқықтарын қорғау үшін үгіт жүргізу» деді. Абоилиционист лидерлері Уэнделл Филлипс пен Теодор Тилтон Антони мен Стэнтонмен Ұлттық Құлдыққа Қарсы Стандарт газетінің кеңсесінде кездесті. Екі ер адам екі әйелді әйелдердің сайлау құқығының уақыты әлі келмегендігіне, олар жаңа конституцияда әйелдер мен афроамерикандықтардың екеуі үшін де емес, тек қара еркектер үшін ғана дауыс беру құқығын қорғау үшін үгіт жүргізуі керек екеніне көндіруге тырысты. Энтонидің ресми биографы Ида Хастед Харпердің айтуынша, Энтони «қатты ашуланды және қара адамға, әйелге емес, дауыс беруді сұрағаннан гөрі оң қолын кесіп тастауға дайын екенін мәлімдеді». Энтони мен Стэнтон афроамерикандықтар мен әйелдерге сайлау құқығын беру үшін күресін жалғастырды. 1867 жылы AERA Канзаста афроамерикандықтар мен әйелдерге сайлау құқығын беру үшін референдумдар өткізуге үгіт жүргізді. Осы екі мәселені араластыруға қарсы болған Венделл Филлипс AERA күткен қаржыны тоқтатты. Ішкі тартысқа соңғы нүкте қойғаннан кейін Канзас республикашылары тек қара еркектерге сайлау құқығын беруге шешім қабылдады және AERA-ның күш-жігеріне қарсы тұру үшін «Әйелдердің Сайлау Құқығына Қарсы Комитетін» құрды. Жаздың соңына қарай AERA кампаниясы құлауға жақын болды және қаржысы таусылды. Энтони мен Стэнтон науқанның соңғы күндері әйелдер құқығын қолдаған бай бизнесмен Джордж Фрэнсис Трейнден көмек қабылдап, қызу дау тудырды. Трейнд көптеген белсенділерді Республикалық партияға шабуыл жасап, афроамерикандықтардың адалдығы мен интеллектына ашық күмән келтіру арқылы ашуландырды. Алайда, Энтони мен Стэнтон Трейнді оның нәсілшілдік көзқарастарынан аулақ етуге үміттенді және ол осы бағытта қадам жасады деп сенуге негіз бар. Канзастағы науқаннан кейін AERA екі бағытқа бөлінді, екеуі де жалпы сайлау құқығын жақтады, бірақ әртүрлі тәсілдермен. Бір бағыттың жетекші тұлғасы Люси Стоун болды, ол қара еркектердің бірінші болып сайлау құқығын алуына дайын болды және Республикалық партиямен және аболиционисттік қозғалыспен тығыз байланыстарды сақтауды қалады. Екінші бағыттың жетекші тұлғалары Энтони мен Стэнтон болды, олар әйелдер мен қара еркектердің бірдей уақытта сайлау құқығын алуын талап етті және тәуелсіз әйелдер қозғалысын құруға жұмыс істеді, ол енді аболиционистерге тәуелді болмайды. AERA 1969 жылдың мамыр айында өткен даулы жиналыстан кейін таратылды және оның орнына екі бәсекелес әйелдердің сайлау құқығын қорғау ұйымы құрылды.

Революция

Энтони мен Стэнтон 1868 жылы Нью-Йоркте "Революция" деп аталатын апталық газет шығара бастады. Ол негізінен әйелдердің құқықтарына, әсіресе әйелдердің сайлау құқығына бағытталған, бірақ сонымен қатар саясат, еңбек қозғалысы және қаржы сияқты басқа да тақырыптарды қамтыды. Оның ұраны: "Ерлерге – олардың құқықтары және басқа ештеңе жоқ, әйелдерге – олардың құқықтары және одан кем ештеңе жоқ" болды. Мақсаттарының бірі – әйелдерге түрлі көзқарастармен маңызды мәселелерді талқылауға мүмкіндік беретін платформа құру еді. Энтони газеттің шаруашылық жағын басқарды, ал Стэнтон, аболиционист және әйелдер құқықтарын қолдаушы Паркер Пиллсберимен бірге редакторлық қызмет атқарды. Газеттің бастапқы қаржысын Джордж Фрэнсис Трен берді, ол әйелдердің құқықтарын қолдаған, бірақ саяси және нәсілдік көзқарастарымен көптеген белсенділерді наразылыққа түсірген даулы бизнесмен еді. Азамат соғысынан кейін радикалды әлеуметтік реформалармен байланысты маңызды басылымдар консервативтеніп кетті, жабылды немесе жақын арада жабылуға жатты. Энтони "Революция" газетінің осы олқылықты ішінара толтыруын көздеді, содан кейін оны өз баспаханасы бар күнделікті газетке айналдырып, оның барлығы әйелдерге тиесілі болуын және олар басқаруын үміттенеді. Бірақ Трен газетке бөлген қаржы Энтони күткеннен азырақ болды. Одан асып, "Революция" газетінің алғашқы саны жарық көргеннен кейін Трен Англияға кетіп, көп ұзамай Ирландияның тәуелсіздігін қолдағандығы үшін түрмеге қамалды. Нәтижесінде Треннің қаржылық қолдауы толығымен тоқтады. 29 айдан кейін, қарыздардың артуына байланысты Энтони газетті бай әйелдер құқықтарын қолдаушы Лора Кертис Буллардқа өткізуге мәжбүр болды, ол газетке азырақ радикалды бағыт берді. Газет екі жылдан кейін соңғы санын шығарды.

Еңбекпен одақтасуға тырысу

1866 жылы құрылған Ұлттық еңбек одағы (NLU) кең саяси партия құру ниетімен шаруаларға, афроамерикандықтарға және әйелдерге үндеу жасады. «Революция» газеті құлшыныспен жауап беріп, «Ұлттық еңбек одағының қағидалары – біздің қағидаларымыз» деп жариялады. Ол «Өндірушілер – жұмысшы ерлер, әйелдер, қара нәсілділер – үштұғырлық билік құрып, үкімет билігін өндіруші емес адамдардан – жер монополистерінен, облигация иелерінен, саясаткерлерден тартып алады» деп болжады. Энтони мен Стэнтон 1868 жылы NLU конгресіне делегаттар ретінде қатысты, Энтони «Революция» газеті кеңсесінде жақында құрылған Жұмысшы әйелдер қауымдастығын (WWA) өкілдік етті. Бірақ бұл одақ ұзаққа созылмады. 1869 жылы баспагерлер ереуілі кезінде Энтони жұмыс берушілердің қолдауымен әйелдерге ереуілшілердің орнын басатын біліктерді үйрететін оқу бағдарламасын мақұлдады. Энтони бұл бағдарламаны әйелдерді жұмыс берушілер мен кәсіподақтар көбінесе шеттетуші кәсіпте жұмыспен қамту мүмкіндігі ретінде қарастырды. Келесі NLU конгресінде Энтони алдымен делегат ретінде отырды, бірақ кейін оны ереуіл бұзушыларды қолдайды деп айыптағандардың қатты қарсылығынан кейін орнынан алынды. Энтони WWA-мен бірлесіп, әйелдерден ғана тұратын еңбек одақтарын құруға тырысты, бірақ көп табысқа жете алмады. Ол WWA және «Революция» газеті бірлесіп жасаған жұмысында бала өлтіргені үшін кінәлі деп танылған және өлім жазасына кесілген үй шаруасының қызметкері Хестер Вонға кешірім алуда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Әлеуметтік және құқықтық жүйе әйелдерге бейәділдікпен қарайды деп айыптап, WWA петиция жинады, Энтони баяндама жасаған жаппай митингі ұйымдастырды және Вонды түрмеде бару және губернатормен сөйлесу үшін делегация жіберді. Ақыры Вонға кешірім берілді. Бастапқыда мүшелігіне жүзден астам жалақылы әйелдер кірген WWA журналистер, дәрігерлер және басқа да орта тапқа жататын жұмысшы әйелдерден тұратын ұйымға айналды. Оның мүшелері Энтони мен Стэнтон құрастырып жатқан жаңа ұлттық сайлау құқығы ұйымының Нью-Йорк қаласы бөлігінің ядросын құрады.

Әйелдер қозғалысындағы бөліну

1869 жылдың мамыр айында, соңғы AERA конвенциясынан екі күн өткен соң, Энтони, Стэнтон және басқалар Ұлттық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығын (NWSA) құрды. 1869 жылдың қарашасында Люси Стоун, Джулия Уорд Хоу және басқалар бәсекелес Америка әйелдер сайлау құқығы қауымдастығын (AWSA) құрды. Олардың қарым-қатынастарындағы шиеленіс ондаған жылдар бойы сақталды, тіпті әйелдер қозғалысының кәсіби тарихшыларына да әсер еткен жақтастық атмосфераны тудырды. Бөлінудің тікелей себебі – АҚШ Конституциясына ұсынылған Он бесінші түзету, ол нәсілге қарай сайлау құқығынан айыруға тыйым салды. Энтони өзінің ең даулы әрекеттерінің бірі ретінде осы түзетуге қарсы науқан жүргізді. Ол және Стэнтон әйелдер мен афроамерикандықтарға бірдей уақытта сайлау құқығы берілуін қалады. Олар барлық еркектерге сайлау құқығын беріп, әйелдерді мүлдем қалып қойса, түзету еркектердің әйелдерден басымдығы туралы идеяға конституциялық негіз беретін, «жыныстық аристократияны» құрады деп мәлімдеді. 1873 жылы Энтони былай деді: «Байлардың кедейлерді билейтін байлық олигархиясы; білімділердің білімсіздерді билейтін білім олигархиясы; тіпті саксонның африкалықты билейтін нәсілдік олигархиясы да шыдауға болатын нәрсе болар еді; бірақ әр үйдің еркектерін егемен, қожайын, ал әйелдерін бағынышты, құл ететін жыныстық олигархия, елдің әр үйіне келіспеушілік пен бүлік енгізетін нәрсе шыдауға келмейді». AWSA түзетуді қолдады, бірақ оның ең белгілі көшбасшысы Люси Стоун да әйелдерге сайлау құқығы берілгені ел үшін қара нәсілді еркектерге қарағанда пайдалы болады деп сенетінін айқын жеткізді. Екі ұйымның басқа да айырмашылықтары болды. NWSA саяси жағынан тәуелсіз болды, ал AWSA бастапқыда Республикалық партиямен тығыз байланыс орнатуға тырысты, он бесінші түзетуді қабылдау әйелдердің сайлау құқығын қолдауға Республикалықтарды итерелеуіне үміттенді. NWSA негізінен ұлттық деңгейде сайлау құқығын жеңуге басымдық берді, ал AWSA штаттар бойынша стратегияны ұстанды. NWSA AWSA-ға қарағанда әйелдердің мәселелерін, соның ішінде ажырасу реформасы мен әйелдерге тең еңақы төлеуді көбірек қарастырды. Бірақ оқиғалардың өркендеуімен әйелдер қозғалысындағы бөлінудің себептері жойылды. 1870 жылы он бесінші түзету туралы пікірталас түзету ресми түрде қабылданғаннан кейін маңызсыз болды. 1872 жылы үкіметтегі жемқорлыққа наразылық тудырды, нәтижесінде жойылған Либералды-республикалық партияға жойылғандар мен басқа да әлеуметтік реформаторлардың жаппай өтуіне әкелді. 1875 жылы Энтони NWSA-ны әйелдердің түрлі мәселелеріне емес, әйелдердің сайлау құқығына көбірек назар аударуға шақыра бастады. Алайда, екі әйелдер тобы арасындағы бәсекелестік соншалықты қатал болды, жиырма жыл бойы бірігу мүмкін болмады. Жаңа Англияда әсіресе күшті болған AWSA екі ұйымның ішіндегі үлкені болды, бірақ 1880 жылдары күшінен айырыла бастады. 1890 жылы екі ұйым Ұлттық американдық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығы (NAWSA) ретінде бірікті, Стэнтон президент болып сайланды, бірақ Энтони оның тиімді жетекшісі болды. 1892 жылы Стэнтон қызметтен кеткеннен кейін Энтони NAWSA президенті болды.

Ұлттық сайлау құқығы қозғалысы

"Азамат соғысының соңында", - деп мәлімдейді тарихшы Энн Д. Гордон, "Сюзан Б. Энтони жаңа әлеуметтік және саяси кеңістіктерді иеленді. Ол ұлттық аренада әйел-көшбасшы ретінде көзге шықты, бұл американдық тарих үшін жаңалық болды, және ол 1880-ші жылдарға қарай АҚШ-тың ірі саяси тұлғаларының біріне айналды. NWSA құрылғаннан кейін Энтони бар күшін ұйымға және әйелдердің сайлау құқығына арнады. Ол одан немесе оның ізбасары NAWSA-дан жалақы алмады, керісінше, лекциялық гонорарларын осы ұйымдарды қаржыландыруға жұмсады. Арнайы ұлттық кеңсе болған жоқ, пошта мекенжайы бір ғана кеңсе қызметкерінің мекенжайы болды. Энтонидің отбасы құрмауы оған осы істе маңызды бизнес артықшылығын берді. Сол кезде үйленген әйелдің заңдық жағдайы "қамқорсыз әйел" (feme covert) санатына жатты, ол келісімшартқа қол қою құқығынан айырылды (қалаған жағдайда күйеуі оны жасауға құқылы болды). Энтонидің күйеуі болмағандықтан, ол "өз еркімен әйел" (feme sole) санатына жатты және конгресс залдары, баспа материалдары сияқты нәрселерге келісімшарттарды еркін қол қоя алатын. Лекциялардан тапқан ақысын пайдаланып, "Революцияны" қолдаған кезде жинаған қарыздарын төледі. Баспасөз оны танымал тұлға ретінде көрсеткендіктен, ол көптеген адамдарды қызықтыратын. Өмірі бойында ол жылына шамамен 75-100 сөз сөйлегенін есептейді. Алғашқы жылдары саяхат жағдайлары өте қиын болды. Бірде ол бильярд үстелінен сөз сөйледі. Тағы бірде пойызы бірнеше күнге қарға тосылып, ол крекер мен кептірілген балықпен күн көріп өтті. Энтони мен Стэнтон 1870 жыл шамасында лекциялық турларға қатысты, әдетте күздің ортасынан көктемге дейін саяхаттайтын. Бұл уақыт дұрыс болды, себебі ел әйелдердің сайлау құқығын маңызды мәселе ретінде талқылай бастады. Кейде олар бірге саяхаттады, бірақ көбінесе жеке-жеке. Лекция бюролары олардың турларын жоспарлап, саяхатты ұйымдастырды, көбінесе күндіз жол жүріп, түнде сөз сөйлейтін, кейде апталар бойы, соның ішінде демалыс күндерін де қамтитын. Олардың лекциялары қозғалысқа жаңа мүшелерді әкелді, олар жергілікті, штаттық және ұлттық деңгейдегі сайлау құқығы ұйымдарын нығайтты. Олардың сол онжылдықтағы сапарлары басқа реформаторлардың немесе саясаткерлердің ешқайсысынан аспайтын қашықтықты қамтыды. Энтонидің сайлау құқығы жөніндегі басқа жұмыстарына ұлттық конвенцияларды ұйымдастыру, Конгресс пен штат заң шығарушы органдарымен лоббилеу және штаттық сайлау құқығы науқандарына қатысу кірді. 1876 жылы АҚШ тәуелсіздіктің 100 жылдығын тойлағанда ерекше мүмкіндік туды. NWSA Филадельфиядағы ресми салтанатта әйелдер құқықтарының декларациясын ұсынуға рұқсат сұрады, бірақ одан бас тартты. Бірақ Энтони бастаған бес әйел салтанат кезінде сахнаға шығып, таң қалған шенеунікке өздерінің декларациясын тапсырды. Олар кетіп бара жатқанда, оның көшірмелерін көпшілікке таратты. Залдың сыртындағы бос оркестр орынды көріп, Энтони оған шығып, көпшілік алдында Декларацияны оқыды. Содан кейін ол барлығын жақын жердегі унитарий шіркеуінде өтетін NWSA конвенциясына шақырды, онда Люкреция Мотт пен Элизабет Кейди Стэнтон сияқты спикерлер күтіп отырды. Әйелдердің сайлау құқығы қозғалысының барлық салаларындағы жұмыс айқын нәтижелер көрсетті. 1869 жылы Вайомингте және 1870 жылы Ютада әйелдерге дауыс беру құқығы берілді. Оның Вашингтондағы және тағы төрт штаттағы лекциялары тікелей сол штаттардың заң шығарушы органдарына сөз сөйлеуге шақыруларға әкелді. Энтонидің қозғалысқа берілгендігі, қарапайым өмір салты және жеке қаржылық пайда табуға ұмтылмауы оны тиімді қаржы жинаушыға айналдырды және оның мақсаттарымен келіспеген көптеген адамдардың құрметіне ие болды. Ұйымның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін Энтони өзінің "қыз немерелері" деп аталатын жас белсенділер тобын ұйым ішінде басшылық рөлдерді атқаруға даярлады. Олардың екеуі, Кэрри Чэпман Кэтт және Анна Говард Шоу, Энтони осы лауазымнан кеткеннен кейін NAWSA президенттері болып қызмет етті.

Әйелдер сайлау құқығының тарихы

Энтони мен Стэнтон 1876 жылы әйелдер сайлау құқығы қозғалысының тарихын жазу жобасын бастады. Энтони жылдар бойы әйелдер қозғалысына қатысты хаттарды, газет кесінділерін және басқа да тарихи құнды заттарды сақтап келген. 1876 жылы ол Нью-Джерсидегі Стэнтонның үйіне бірнеше сандықтар мен қораптармен бірге көшіп келді, осы материалдармен бірге Стэнтонмен «Әйелдер сайлау құқығының тарихы» жұмысын бастау үшін. Энтони осы жұмысты ұнатпады. Ол хаттарында жобаның «мені әрдайым ренжітетінін» айтты. «Мен тарих жасауды жақсы көремін, бірақ оны жазуды жек көремін». Бұл жұмыс бірнеше жыл бойы оның көп уақытын алды, бірақ ол әйелдердің сайлау құқығы үшін басқа да шаралармен айналыса берді. Ол өзінің баспагері ретінде жұмыс істеді, бұл инвентаризацияға орын табу сияқты бірнеше қиындықтар тудырды. Ол әпкесі үйінің шатырында сақтаған кітаптардың санын шектеуге мәжбүр болды, өйткені олардың салмағы құрылысты құлату қаупін тудырды. Бастапқыда шағын, жылдам шығарылатын басылым ретінде жоспарланған тарих 41 жыл ішінде 5700 беттен астам материалды қамтитын алты томдық жұмысқа айналды. 1885 жылға дейінгі қозғалысты қамтитын алғашқы үш том 1881 және 1886 жылдар аралығында жарияланды және оны Стэнтон, Энтони және Матильда Джослин Гейдж жазды. Энтони өндіріс мәселелерімен және үлескерлермен кең хат алмасумен айналысты. Энтони Стэнтонның қайтысынан кейін, 1902 жылы, Энтонидің ресми биографы Ида Хастед Харпердің көмегімен 1883-1900 жылдарды қамтитын төртінші томды жариялады. Соңғы екі том, 1920 жылға дейінгі тарихты аяқтаған, 1922 жылы Харпер Энтони қайтыс болғаннан кейін аяқтады. «Әйелдер сайлау құқығының тарихы» мәңгілікке жоғалып кетуі мүмкін көптеген материалдарды сақтайды. Бұл жұмыс әйелдер қозғалысының біржақты қанатын басқарғандар (олардың басты қарсыласы Люси Стоун жобаға қатысудан бас тартты) жазғандықтан, қарсыластарына қатысты оқиғаларды толыққанды көрсетпейді. Ол Энтони мен Стэнтонның рөлін асыра көрсетсе, Стоунның және Энтони мен Стэнтонның тарихи баяндамасына сәйкес келмейтін басқа да белсенділердің рөлін азайтады немесе елемейді. Бұл жұмыс көп жылдар бойы сайлау құқығы қозғалысы туралы негізгі дереккөз болғандықтан, тарихшылар оқиғаға толыққанды көзқарас ұсыну үшін басқа да дереккөздерді іздеуге мәжбүр болды.

Халықаралық әйелдер кеңесі

Энтони 1883 жылы 9 айға Еуропаға сапар шекті, бірнеше ай бұрын келген Стэнтонмен кездесті. Олар Еуропадағы әйелдер қозғалысының басшыларымен кездесіп, халықаралық әйелдер ұйымын құру процесін бастады. Ұлттық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығы (NWSA) оның құрылтай съезін өткізуге келісті. Дайындық жұмыстарын Энтони және оның NWSA-дағы екі жас әріптесі – Рейчел Фостер Эвери мен Мей Райт Сеуолл негізінен жүзеге асырды. 1888 жылы Вашингтонда тоғыз елден келген елу үш әйелдер ұйымының өкілдері бас қосып, Халықаралық әйелдер кеңесі (ICW) деп аталған жаңа қауымдастықты құрды. Делегаттар сайлау құқығы қауымдастықтары, кәсіби топтар, әдеби клубтар, тыйым салу одақтары, еңбек лигасы мен миссионерлік қоғамдар сияқты әртүрлі ұйымдарды өкілдік етті. NWSA-ға көп жылдар бойы қарсылас болған Америка әйелдер сайлау құқығы қауымдастығы да конгреске қатысты. Энтони ICW-нің бірінші отырысын ашып, көптеген іс-шараларды жүргізді. ICW жоғары деңгейде құрметке ие болды. Президент Кливленд және оның әйелі Ақ үйінде ICW құрылтай конгресінің делегаттары үшін қабылдау ұйымдастырды. ICW-нің екінші конгресі 1893 жылы Чикагода өткен Дүниежүзілік Колумбия көрмесінің маңызды бөлігі болды. 1899 жылы Лондонда өткен үшінші конгресінде Королева Викторияның шақыруымен Виндзор сарайында ICW үшін қабылдау өтті. 1904 жылы Берлинде өткен төртінші конгресте Германия императрицасы Аугуста Виктория ICW басшыларын өз сарайында қабылдады. Энтони осы төрт оқиғаның барлығында да маңызды рөл атқарды. ICW әлі де активті және Біріккен Ұлттар Ұйымымен байланыста.

Дүниежүзілік әйелдер конгрессі

1893 жылы Чикагодағы дүниежүзілік жәрмеңке, сондай-ақ Дүниежүзілік Колумбия көрмесі өтті. Онда бірнеше әлемдік конгресс ұйымдастырылды, олардың әрқайсысы дін, медицина және ғылым сияқты мамандандырылған тақырыптарды қарастырды. Соңғы сәтте АҚШ Конгресі көрменің әйелдердің рөлін де мойындауы тиіс деп шешті. Көрме аяқталғаннан кейін, көрмедегі әйелдер конгресінің ұйымдастырушыларының бірі Энтонидің соңғы минуттағы шешімде шешуші, бірақ жасырын рөл атқарғанын мәлімдеді. Халық арасында наразылық тудырудан қорқып, Энтони саяси элитаның әйелдері арасында осы жобаға қолдау табу үшін тығырықтан жұмыс істеді. Энтони қысымды арттырды, жоғары сот судьяларының әйелдері мен қыздары, сенаторлар, министрлер кабинетінің мүшелері және басқа да мәртебелі тұлғалардың қол қойған петициясын жасырын түрде бастады. София Хейден Беннетт жобалаған, «Әйелдер үйі» деп аталатын үлкен құрылыс, көрмеде әйелдер үшін жиналыс және көрме алаңдарын ұсыну үшін салынды. Энтонидің ең жақын серіктерінің екеуі әйелдер конгресін ұйымдастыруға тағайындалды. Олар Халықаралық әйелдер кеңесінің кезеңдегі отырысын көрменің бір бөлігіне айналдыруды ұйымдастырды, оның ауқымын кеңейтіп, оны «Дүниежүзілік өкіл әйелдер конгресі» деп атады. Апталық конгресске 27 елден делегаттар қатысты. Оның 81 сессиясы, олардың көпшілігі бір уақытта өтті, оған 150 000-нан астам адам қатысты, және әйелдердің сайлау құқығы дерлік әр сессияда талқыланды. Энтони көрмеде көпшілік алдында сөз сөйледі. «Бәуфал Билл» Коди оны өзінің «Жабайы Батыс» шоуына, көрмеден тыс жерде орналасқан, қонақ ретінде шақырды. Шоу ашылғанда ол ат үстінде тікелей оған келіп, ерекше әдемілікпен амандасты. Бір әріптесінің айтуынша, Энтони «сол сәтте қыз сияқты қуанышқа толып, оған сәлемдесті, ал үлкен көрермендер, оқиғаның рухын сезініп, шулы қол соқты».

Халықаралық әйелдер сайлау құқығы альянсы

Энтони Ұлттық американдық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығының президенті қызметінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін, оның таңдалған жаңарушысы Кэрри Чэпман Кэтт халықаралық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығын құруға кірісті, бұл Энтонидің көп жылдар бойы армандаған мақсатының бірі еді. Бар болған Халықаралық әйелдер кеңесі әйелдердің сайлау құқығы үшін күресті қолдамайды, себебі ол кең одақ болатын және оның консервативті мүшелері бұған қарсы шығар еді. 1902 жылы Кэтт Энтонидің төрағалығымен Вашингтонда дайындық жиналысын ұйымдастырды, онда бірнеше елден делегаттар қатысты. Көптеген жұмыстарды Кэтт атқарған Халықаралық әйелдер сайлау құқығы альянсы 1904 жылы Берлинде құрылды. Құрылтай жиналысын Энтони басқарды, ол жаңа ұйымның құрметті президенті және бірінші мүшесі болып жарияланды. Энтонидің ресми өмірбаян авторының айтуынша, "Ешқандай оқиға мисс Энтониге осы оқиғадай терең қанағат сыйламаған". Кейін Халықаралық әйелдер альянсы деп атала бастаған бұл ұйым қазір де жұмыс істеп келеді және Біріккен Ұлттар Ұйымымен байланыста.

Стантонмен қарым-қатынастың өзгеруі

Энтони мен Стэнтон жақын және жемісті қарым-қатынаста жұмыс істеді. 1880 жылдан 1886 жылға дейін олар «Әйелдер сайлау құқығының тарихы» еңбегін жазу үшін дерлік күн сайын бірге болды. Олар бір-бірін «Сьюзан» және «миссис Стэнтон» деп атады. Энтони Стэнтонға басқа да жағдайларда құрмет көрсетті, Стэнтоннан жоғары лауазымға ие болатын ұйымдағы қызметке қабылданбады. Іс жүзінде бұл Энтони, сырттай аз маңызды лауазымды иеленгенімен, ұйымның көп бөлігін күнделікті жұмыста басқаратынын білдірді. Стэнтон кейде Энтонидің нық қадамдары мен жігерін сезінді. 1888 жылы Стэнтон маңызды жиналысқа әлі дайын емес сөйлеуімен келгенде, Энтони оның бөлмесінен шығуын талап етті, оны жазып бітіргенше қонақүй бөлмесінде қалуын міндеттеді, ал ол оның осыны орындағанын қадағалау үшін кіші әріптесін есігінің алдына қойды. Энтонидің 70 жылдық мерейтойында Стэнтон оны қалжыңдап былай деді: «Барлық әйелдер еркектің билігінде болуы керек десе, мен өз жынысымнан тиранды ұнартамын, сондықтан мен өзімнің бағынышты екенімді мойындаймын». Олар есейген сайын мүдделері бірте-бірте айырмашылыққа түсе бастады. Әйелдердің сайлау құқығы үшін күрес күшейгенде, Энтони әйелдердің ең ірі ұйымы және әйелдердің сайлау құқығын қолдаған Әйелдердің Христиандық мінсіздік одағы сияқты консервативті топтармен одақ құруға көшті. Мұндай қадамдар Стэнтонды ашуландырды, ол: «Мен қартайған сайын радикал боламын, ал ол консервативті болып бара жатыр» деді. 1895 жылы Стэнтон «Әйелдер Киелі кітабын» жариялады, ол әйелдерді төмен дәрежеге жіберу үшін Киелі кітапты пайдалануды сынады. Бұл өте даулы бестселлерге айналды. NAWSA Антонидің мұндай қадамның қажетсіз және зиянды екеніне қарсылығына қарамастан, одан бас тартуға дауыс берді. Дегенмен, Энтони кітапты дайындауға көмектесуден бас тартып, Стэнтонға былай деді: «Сіздер әйелдерді олардың сенімдерінен босату керек дейсіздер, ал мен керісінше, әйелдерді олардың сенімдерінен босату үшін оларға сайлау құқығын беру керек деймін». Мұндай келіспеушіліктерге қарамастан, олардың қарым-қатынасы жақын болды. 1902 жылы Стэнтон қайтыс болғанда, Энтони бір досына былай деп жазды: «Ой, бұл қорқынышты үнсіздік! Мен елу жыл бойы тыңдағанды жақсы көретін дауыс тоқтағанын қабылдау мүмкін емес сияқты. Мен әрқашан өз ұстанымымды білу үшін істің бәрін миссис Стэнтонның пікірімен салыстырып қарау керек деп ойладым. Мен енді жолдан тайып қалдым».

Кейінгі өмірі

Көп жылдар бойы қонақ үйлерде, достары мен туыстарымен бірге тұрған Энтони 1891 жылы 71 жасында Рочестердегі қарындасы Мэри Стаффорд Энтонидің үйіне қоныстанды. Кейде әріптестерін шаршататын оның энергиясы мен төзімділігі таңғажайып деңгейде сақталды. 75 жасында ол қашырдың үстінде отырып, Йосемити ұлттық саябағын аралап көрді. Ол NAWSA-ның басшысы қызметін атқаруын жалғастырды және сайлау құқығы үшін күресте үнемі сапарлар жасады. Сондай-ақ ол жергілікті жобалармен де айналысты. 1893 жылы ол әйелдердің білім беру және өнеркәсіптік одағының Рочестер бөлімшесін құрды. 1898 жылы ол Рочестер әйелдер кеңесін құру үшін 73 жергілікті әйелдер ұйымының өкілдерін жинады. Рочестер университеті әйел студенттерді қабылдау үшін қажетті қаражатты жинауда оның үлесі зор болды, тіпті ол соңғы қаржылық тапшылықты жабу үшін өмірлік сақтандыру полисін беруге дайын болды. 1896 жылы ол Калифорния штатында сайлау құқығын қолдау науқанына сегіз ай бойы қатысып, 30-дан астам елді мекенде күніне үш ретке дейін сөз сөйледі. 1900 жылы ол NAWSA-ның соңғы құрылтайына төрағалық етті. Өмірінің соңғы алты жылында Энтони тағы алты NAWSA құрылтайында және төрт конгресс тыңдауында сөйледі, «Әйелдердің сайлау құқығы тарихының» төртінші томын аяқтады, сондай-ақ он сегіз штатқа және Еуропаға сапар жасады. Энтониның даңқы арта келе, кейбір саясаткерлер (барлығы емес, әрине) онымен ашық түрде байланыстыруға қуанды. Оның жетпіс жылдық мерейтойы Вашингтондағы ұлттық шарада, Конгресс палатасының және Сенаттың көрнекті өкілдерінің қатысуымен тойланды. Оның сексенінші туған күні Ақ үйde Президент Уильям МакКинлидің шақыруымен аталып өтті.

Өлім және мұра

Сюзан Б. Энтони 1906 жылғы 13 наурызда Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы үйінде жүрек жеткіліксіздігі мен пневмониядан 86 жасында қайтыс болды. Ол Рочестердегі Маунт Хоуп зиратында жерленген. Оған дейін бірнеше күн бұрын Вашингтон қаласында өткен туған күнін тойлау кешінде Энтони әйелдер құқықтары үшін онымен бірге жұмыс істегендер туралы былай деді: "Осы мақсатқа осымен бірдей адал және берілген адамдар да болды – тізімін толыққанды жасай алмаймын, бірақ өмірін осы іске арнаған әйелдердің болуымен сәтсіздік мүмкін емес!" "Сәтсіздік мүмкін емес" деген сөз әйелдер қозғалысының лозунгісіне айналды. Энтони әйелдердің ұлттық деңгейде сайлау құқығына қол жеткізуін көре алмады, бірақ әйелдер қозғалысының жетістіктерімен мақтанды. Ол қайтыс болған кезде әйелдер Вайоминг, Юта, Колорадо және Айдахо штаттарында сайлау құқығына ие болды, ал олардан кейін тағы бірнеше ірі штаттар да соңынан ерді. Көптеген штаттарда үйленген әйелдерге заңдық құқықтар берілді, ал көптеген мамандықтарда кем дегенде бірнеше әйел өкілдері болды. Бірнеше онжылдықтан бұрын нөлге жуық болған 36 000 әйел колледждер мен университеттерде оқыды. Өлімінен екі жыл бұрын Энтони: "Әлем әйелдер саласында осы жарты ғасыр ішінде осыған тең келетін революцияны көрген емес" деді. Энтонидің пікірінше, революцияның бір бөлігі – ойлау жолындағы өзгерістер. 1889 жылғы сөйлеген сөзінде ол әйелдерге әрдайым ерлерге қызмет етулері керек деп үйретілгенін айтты, бірақ "Енді, 40 жылдық күрес пен үгіттен кейін, әйелдер өздері үшін, өз бақыттары үшін және әлемнің игілігі үшін жаратылған деген идея қалыптаса бастады". Энтони әйелдердің сайлау құқығына қол жеткізілетініне сенімді болды, бірақ адамдар оны қаншалықты қиындықпен жеңіске жеткізгенін ұмытып кетеді деп қорқады, өйткені олар жақын арадағы ауыр сынақтарды ұмытып кеткен еді. Энтонидің өліміне көптеген адам қайғырды. Америкалық Қызыл Кресттің негізін қалаушы Клара Бартон Энтони қайтыс болғанға дейін: "Бірнеше күн бұрын маған әрбір әйел Сюзан Б. Энтонидің алдында басын ашып тұруы керек деп айтты. 'Иә', – деп жауап бердім мен, – 'әрбір ер адам да'. Олар өмірдің ауыртпалығын ұзақ жылдар бойы жалғыз көтеріп келді. Қазір бұл жаңалық, еркектер оның мәнін түсіне алмайды, бірақ өзгеріс енді алыс емес". Әйелдер қозғалысының тарихын жазған Элеанор Флекснер былай деп жазды: "Егер Люкреция Мотт қозғалыстың моральдық күшін бейнелесе, Люси Стоун оның ең дарынды ораторы, ал миссис Стэнтон – ең көрнекті философы болса, Сюзан Энтони – оның теңдесі жоқ ұйымдастырушысы, ол оған жарты ғасыр бойы күш пен бағыт берді". Жыныстық белгісіне қарамастан сайлау құқығынан айыруға тыйым салатын Он тоғызыншы түзету бұлжымай Сюзан Б. Энтонидің түзетуі деп аталды. 1920 жылы ратификацияланғаннан кейін Энтонидің сипаттары мен саясатына күшті әсер еткен Ұлттық американдық әйелдер сайлау құқығы қауымдастығы АҚШ саясатында әлі де белсенді күш болып табылатын Әйелдер сайлаушылар лигасына айналды. Энтонидің құжаттары Гарвард университетінің және оның Радклифф институтының, Ратгерс университетінің, Конгресс кітапханасының және Смит колледжінің кітапханалық қорындарында сақталады. Ол 6 томдық "Әйелдер сайлау құқығының тарихы" (1881) еңбегінің авторы.

Дінге қатысты көзқарастар

Энтони квакер ретінде тәрбиеленді, бірақ оның діни тамыры әртүрлі болды. Анасының жағынан әжесі баптист, ал әкесі универсалист болған. Оның әкесі консервативті қауымның шектеулеріне наразы болған радикалды квакер еді. 1820-ші жылдардың соңында квакерлер православиеліктер мен хикситтерге бөлінген кезде, оның отбасы хикситтерді таңдады, Энтони оларды "радикалды жақ, унитариандық" деп сипаттады. 1848 жылы, Энтони отбасы Рочестерге көшкеннен кейін үш жыл өткен соң, Нью-Йорк штатының батысындағы 200-ге жуық квакерлер Хикссайт ұйымынан шығып кетті, себебі олар әлеуметтік реформалармен айналысқанда ұйымның араласуын қаламайтын. Олардың ішінде Энтони отбасы да Рочестердегі Бірінші унитариан шіркеуіне қатыса бастады. 1849 жылы Сьюзан Б. Энтони үйіне оралғаннан кейін, ол отбасымен бірге сол жердегі қызметке қатысты және өмірінің соңына дейін Рочестер унитариандарымен бірге болды. Оның рухани сезіміне Уильям Генри Ченнинг зор әсер етті, ол оның бірнеше реформалық жобаларына көмектескен, сондай-ақ ұлттық танымал дін қызметкері болды. Энтони 1881 жылы жазылған шіркеу тарихында Бірінші унитарианның мүшесі ретінде тізілген. Ол 1848 жылы квакерлердің арасындағы бөліністен кейін квакерлер құрған қауымдық достар ұйымына қосылды. Алайда, бұл ұйым көп ұзамай діни ұйым ретінде жұмысын тоқтатты және өзін Адамзат прогресінің достары деп атады, әлеуметтік реформаны қолдау үшін жыл сайынғы жиналыстар ұйымдастырды, онда "христиандар, яһудилер, мұсылмандар және жазықшылар" барлығы қабылданды. 1857 жылы Энтони осы ұйымның хатшысы болды. Энтони "Рочестерде ешқандай догма уағыздалмаған және барлығы қабылданған еркін шіркеу" құруға тырысты. Ол үлгі ретінде Теодор Паркердің Бостон шіркеуін алды, ол Киелі кітаптың билігін және кереметтердің жарамдылығын қабылдамау арқылы өз деноминациясының бағытын анықтауға көмектескен. Кейінірек Энтони 1889 жылы Рочестердегі унитариан шіркеуінің пасторы болған Уильям Ченнинг Ганнетпен және квакерлік ортадан шыққан оның әйелі Мэримен жақын достық қарым-қатынас орнатты. Уильям Унитариандық ағымда ресми наныммен байланыстыру практикасын тоқтату үшін сәтті күрескен, соның нәтижесінде мүшелік христиан емес және тіпті теист емес адамдарға ашылды, бұл мақсат Энтони ұсынған еркін шіркеуіне ұқсас болды. Энтони өзінің ауыр саяхат кестесін азайтып, 1891 жылы Рочестерде тұрақты түрде тұруға көшкеннен кейін, ол Бірінші унитарианға тұрақты түрде қатыса бастады және жергілікті реформалық жобалармен Ганнеттермен бірге жұмыс істеді. Оның әпкесі Мэри Стаффорд Энтони, Энтони жылдар бойы жиі саяхаттайтын кезде үйде демалыс орны болған, осы шіркеуде белсенді рөл атқарды. Ол жас кезінде тойымдылық туралы жиналыста сөйлеген алғашқы сөзінде Құдайға жиі сілтеме жасады. Алайда, ол көп ұзамай бұдан да қашықтап кетті. 1883 жылы Еуропаға барған Энтони алты баласы бар, өте кедей ирланд анасына көмектесті. "Дәлелдер көрсетіп тұрғандай, "Құдай" оның қатарына жетінші баланы қосуға асығысқан" деп атап өткен ол кейіннен: "Олардың Құдайы қаншалықты қорқынышты болса, аш ауызды жіберіп, оларды тойдыруға нан бермейді!" деді. Элизабет Кейди Стэнтон Энтони агностик екенін айтып, "Оның үшін жұмыс – ғибадат. Оның сенімі ортодоксальді емес, бірақ діни" деді. Энтони өзі былай деді: "Мен жұмыс пен ғибадатты біртұтас деп санаймын. Мен оны "Ұлы" деп атап, тізе бүгіп, ғаламның Құдайына қуанышпен сыйынбаймын". Энтонидің әпкесі Ханна өлім төсегінде жатқанда, ол Сюзаннан үлкен дүние туралы сөйлесуді сұрады, бірақ Энтони кейіннен былай деп жазды: "Мен оның сенімін күмәнданумен бұза алмадым, өзімде жоқ сенім бар деп ойлап та алмадым; сондықтан мен өлімнің қорқынышты алдында үнсіз қалдым". Бір ұйым әйелдер құқығын қорғау жөніндегі конвенцияны "егер бірде-бір спикер христиан дінін сынағандай сөз айтпаса" деген шартпен демеушілік етуге ұсынған кезде, Энтони досына былай деп жазды: "Олар басқа спикерлерге либералды дінге қарсы сөйлеуге тыйым салатын сөз айтпауды ескерту үшін дәл осындай шара қолдана ма деп ойлаймын. Олар біздің рухани сезімімізге құрметпен қарамайтын сияқты, өйткені олардың догмалары мен ілімдерін қайта-қайта айтуымыздан бізді ренжітеді".

Некеге қатысты көзқарастар

Жасөспірім кезінде Энтони тойларға қатысты, ал өскен соң неке ұсыныстары түсті, бірақ оның ешқашан маңызды романтикалық қарым-қатынасы болғандығы туралы жазба қалмаған. Алайда Энтони балаларды жақсы көріп, Стэнтон отбасының балаларын тәрбиелеуге көмектескен. Әйелдер құқығы үшін күрескен жас қызметкер ретінде Энтони, кейбір әріптестері үйленіп, балалы болғанда, қозғалыстың жетіспейтін күшіне байланысты жұмыс істеу мүмкіндіктерінің шектелуіне наразылық білдірді. Люси Стоун бойдақ болуге берген уәдесінен бас тартқанда, Энтонидің сөзі олардың достығында уақытша жарықтар тудырды. Журналистер Энтониге неге ешқашан үйленбегенін көп рет сұрады. Біреуіне ол: "Мен қалаған ер адамдар қол жеткізе алмайтын болды, ал мені қалағандармен мен үйленгім келмеді", - деді. Екінші біреуіне: "Мен бақытым үшін қажетті адамды таппадым. Мен өзіммен жақсы жағдайда болдым", - деп жауап берді. Үшіншісіне ол: "Мен өмірімнің бостандығынан бас тартып, ер адамның үй шаруашылығын жүргізушісі болуға дайын емеспін. Мен кішкентай кезімде, егер қыз кедейге үйленсе, үй шаруашылығына және ауыр жұмыстарға толы өмірге ие болар еді. Егер ол байға үйленсе, ол жануар сияқты күтімге алынар еді. Егер мен жиырма жасымда үйленген болсам, онда елу тоғыз жыл бойы жұмысшы немесе қуыршақ болып өмір сүрген болар едім. Ойлап көріңіздер!" 1877 жылы сөйлеген сөзінде Энтони "бос әйелдер дәуірі" болады деп болжады. Егер әйелдер бағынумен үйленуге келіспесе, ал ерлер де оны бостандықсыз ұсынбаса, онда басқа жол болмайды. Өзіне бағынуды қаламаған әйел үйленбестен өмір сүруі керек.

Абортқа қатысты көзқарастар

Энтони аборт тақырыбына қызығушылық танытпады. "Элизабет Кейди Стэнтон және Сюзан Б. Энтонидің құжаттары" жобасын басқарған Энн Д. Гордонның айтуынша, Энтони "ұрықтың өмірінің қасиеттілігі туралы пікір білдірген емес, сондай-ақ жүктілікті толық мерзімге жеткізу үшін мемлекеттік билікті қолдану туралы да пікір білдірген емес". Энтонидің өмірбаянын жазған Линн Шерр Энтони ешқашан аборт бойынша өз көзқарасын айтпағанын мәлімдеді: "Мен оның позициясы туралы қандай да бір дәлел іздедім, бірақ оны таба алмадым". Олар оның айтқандағы әртүрлі мәлімдемелерге сілтеме жасады. Абортқа қарсы әрекет ететін "Сюзан Б. Энтони Лист" тобы осы себепті оның атын алды. Гордон, Шерр және басқалар бұл бейнелеуге қарсы шығып, бұл мәлімдемелер Энтониға жатпайды, аборт туралы емес немесе контекстен тыс алынған деп мәлімдеді.

Атак-даңқ залдары

1950 жылы Энтони Ұлы американдықтардың Даңқ залына енгізілді. Оның Бренда Путнам жасаған бюсті 1952 жылы сол жерге орнатылды. 1973 жылы Энтони Ұлттық әйелдер Даңқ залына енгізілді.

Көркем шығарма

Антониге арналған алғашқы ескерткішті африкалық американдықтар орнатты. 1907 жылы, Энтони қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, Рочестердегі Африкалық методистік епископтық Сион шіркеуінде оның портреті және «Сәтсіздік мүмкін емес» деген сөздері бар боялған шыны терезе орнатылды. Бұл сөздер оның айтқан сөзі болатын және әйелдердің сайлау құқығы үшін күрестің ұранына айналды. Терезе орнатылуына Рочестердегі афроамерикандық әйелдер ұйымы – Сьюзан Б. Энтони клубының президенті Хестер С. Джеффри күш салды. Терезенің ашылуында сөз сөйлеген Джеффри: «Мисс Энтони қара нәсілділердің жанында болды, олардың досы болу өлімге тәуекел етумен тең болды». Бұл шіркеу әлеуметтік әділет мәселелеріне қатысқан тарихымен белгілі: 1847 жылы Фредерик Дуглас өзінің бас бостандығын жариялаған газеті «The North Star»-дың алғашқы басылымдарын шіркеудің жертөлесінде басып шығарды. Энтони, Элизабет Кейди Стэнтон және Лукреция Мотт Аделаида Джонсонның «Портрет монументі» мүсінінде бейнеленген, ол 1921 жылы ашылды. Бастапқыда АҚШ Капитолиуінің криптасында сақталған мүсін 1997 жылы қазіргі орнына көшіріліп, ротондада көрнекті орынға қойылды. 1922 жылы мүсінші Лейла Ашер Сьюзан Б. Энтонидің бас рельефін Ұлттық әйелдер партиясына сыйға тартты, ол Вашингтонға жақын орналасқан штаб-пәтерінде орнатылды. Ашер сондай-ақ 1901 жылы Брин-Мор колледжіне сыйға тартқан ұқсас қола медальонды жасады. 1999 жылы Тед Аубтың мүсіні ашылды, ол Амелия Блумердің 1851 жылдың 12 мамырында Энтониді Элизабет Кейди Стэнтонмен таныстырғанын еске алады. «Энтони Стэнтонмен кездескен кезде» деп аталатын мүсін Нью-Йорк штатының Сенека-Фолс қаласындағы Ван-Клиф көлінің жанында орналасқан үш әйелдің өмірлік мөлшердегі қоладан жасалған мүсіндерінен тұрады. Джуди Чикагоның 1979 жылы алғаш рет көрмеге қойылған «The Dinner Party» атты инсталляциялық өнер туындысында Энтониге арналған орын бар. Екі бағанамен қоршалған жабық дауыс беру жәшігінің қола мүсіні 1872 жылы Энтони әйелдерге дауыс беруге тыйым салған заңдарға қарсы дауыс берген жерді көрсетеді. Бұл ескерткіш 1872 жылғы ескерткіш деп аталады және ол 2009 жылдың тамызында, он тоғызыншы түзетудің 89 жылдығына орай ашылды. 1872 жылғы ескерткіштен Сьюзан Б. Энтони жолы басталады, ол 1872 жылы Энтонинің дауыс берген жылы деп аталатын 1872 кафесінің қасында өтеді. Сьюзан Б. Энтони мұражайы мен үйінің жанында Пепси Кеттавонг жасаған Энтони мен Фредерик Дугластың «Шаяйналымыз» мүсіні орналасқан. 2020 жылдың 15 ақпанында Google Энтонидің 200 жылдық мерейтойын Google Doodle арқылы атап өтті.

Көрнекті орындар

Энтонидің Рочестердегі үйі Ұлттық тарихи ескерткіш болып табылады және Ұлттық Сюзан Б. Энтони мұражайы және үйі деп аталады. Оның Адамс, Массачусетс штатындағы туған үйі және Нью-Йорк штатындағы Баттенвиллдегі балалық шағындағы үйі Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. 2007 жылы жаңа Фредерик Дуглас – Сюзан Б. Энтони ескерткіш көпірі Рочестер қаласының орталығы арқылы өтетін 490-шы тас жолдың жылдам қозғалысын қамтамасыз ететін ескі Troup–Howell көпірінің орнына келді.

Құжаттық жобалар

Элизабет Кейди Стэнтон мен Сюзан Б. Энтонидің құжаттары жобасы – Элизабет Кейди Стэнтон мен Энтони жазған барлық қолжетімді материалдарды жинап, құжаттау мақсатындағы академиялық зерттеу. Жоба 1982 жылы басталды және кейіннен тоқтатылды. 1999 жылы Кен Бернс және тағы басқалар «Біздің өзімізге ғана емес: Элизабет Кейди Стэнтон мен Сюзан Б. Энтонидің өмір жолы» атты телефильмді жасады.

Банкноттар, монеталар және мөртабандар

[[Файл:Сюзан Б. Энтони 3c 1936 жылғы шығарылым. JPG|thumb|upright|right| 1936 жылы шыққан Сьюзан Б. Энтони ескерткіш маркасы. 1958 жылдың сәуір айында Энтонидің құрметіне тағы бір марка шығарылды.

thumb|left| Сюзан Б. Энтони суреті бар АҚШ доллары монетасы.
1979 жылы АҚШ Монета жасау орталығы әйел азаматтың құрметіне арналған алғашқы АҚШ монетасы – Сьюзан Б. Энтони долларын шығара бастады. 2016 жылдың 20 сәуірінде АҚШ Қаржы министрлігі Энтонидің суреті Люкреция Мотт, Соджорнер Трут, Элизабет Кэди Стэнтон және Элис Полмен бірге жаңа дизайндағы 10 долларлық банкнотаның артқы жағында пайда болатынын хабарлады. Алғашқы жоспар бойынша 10 долларлық банкнотаның алдыңғы жағында әйел суреті болуы керек еді, және Энтони осы лауазымға қарастырылып жатқан. Алайда, соңғы жоспарға сәйкес, АҚШ-тың бірінші Қаржы министрі Александр Гамильтон өз орнында қалады. Жаңа 5, 10 және 20 долларлық банкноталардың дизайны 2020 жылы американдық әйелдердің 19-шы түзету арқылы сайлау құқығын жеңіп алуының 100 жылдығымен бірге ашылатын болады.

Сыйлықтар мен ұйымдардың атаулары

1970 жылдан бері Сюзан Б. Энтони сыйлығын Ұлттық әйелдер ұйымының Нью-Йорк қалалық бөлімшесі «Нью-Йорк қаласындағы әйелдер мен қыздардың өмірін жақсартуға арналған, бастамашыл белсенділерді» құрметтеу үшін жыл сайын табыстайды. 1969 жылы құрылған Нью-Йорк радикалды феминисттері тарихтағы көрнекті феминистердің есімдерімен аталатын шағын топтарға немесе «бригадаларға» бөлінді. Стэнтон Энтони бригадасын Анн Коэдт пен Шуламит Файрстоун басқарды. 1971 жылы Зюзанна Будапешт Сюзан Б. Энтони Ковені #1 – бірінші феминистік, әйелдер ғана кіретін, сиқыршылар ковенін құрды. Сюзан Б. Энтони тізімі – АҚШ-та абортты азайту және оны тоқтату мақсадымен жұмыс істейтін коммерциялық емес ұйым.

Басқа

thumb болиді right болиді right Сузан Б. Энтонидің қабір тасы мен "Мен дауыс бердім" нақылдары бар Сузан Б. Энтони күні – Энтонидің туған күні мен АҚШ-тағы әйелдердің сайлау құқығын еске алуға арналған мереке. Мереке 15 ақпанда, Энтонидің туған күнінде аталып өтеді. 2016 жылы Рочестер қаласының мэрі Ловли Уоррен, Хиллари Клинтон Демократиялық партияның ұлттық конвенциясында кандидаттыққа ие болғаннан кейін бір күн өткен соң, Энтонидің қабіріне қызыл, ақ және көк түсті тақта орнатты. Тақтада былай деп жазылған: "Құрметті Сузан Б., тарихта алғаш рет ірі партияның атынан президенттікке әйел адам түсіп жатыр екенін білгіңіз келеді деп ойладық. 144 жыл бұрын сіздің заңсыз дауыс бергеніңіз үшін тұтқындалдыңыз. Әйелдердің дауыс беру құқығын алуына тағы 48 жыл кетті. Сіз жол ашқаныңыз үшін рахмет!". Рочестер қаласы хабарламаның суретін Twitter-ге жариялап, тұрғындарды Энтонидің қабіріне барып, оған қол қоюға шақырды.

Екіншілік көздер

Бекон, Маргарет Хоуп (1986). Феминизмнің аналары: Америкадағы квакер әйелдерінің тарихы. Сан-Франциско: Харпер және Роу. Бейкер, Жан Х. Сестралар: Американың суфражистерінің өмірі (2006) 55–92 бб. Барри, Кэтлин (1988). Сюзан Б. Энтони: ерекше феминисттің өмірбаяны. Нью-Йорк: Баллантайн кітаптары. Каллен Дюпон, Кэтрин (2000). Америкадағы әйелдер тарихы энциклопедиясы, екінші басылым. Нью-Йорк: Facts on File. Дебс, Юджин В. "Сюзан Б. Энтони: бостандықтың ізашарсы", Пирсон журналы, 38 том, 1 нөмір (1917 жылғы шілде), 5–7 бб. Дубоис, Эллен Кэрол (1978). Феминизм және сайлау құқығы: Америкадағы тәуелсіз әйелдер қозғалысының пайда болуы, 1848–1869. Итака, Нью-Йорк: Корнелл университетінің баспасы. Дадден, Фей Е (2011). Мүмкіндікпен күресу: Реконструкция Америкасындағы әйелдер мен қара нәсілділердің сайлау құқығы үшін күрес. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы. Флекснер, Элеонора (1959). Бір ғасырлық күрес. Кембридж, Массачусетс: Гарвард университетінің Белкнап баспасы. Гордон, Энн Д. "Сюзан Б. Энтони" Американың ұлттық өмірбаяны (2000) Онлайн.

Гриффит, Элизабет (1984). Өзінің жеке өмірі: Элизабет Кейди Стэнтонның өмірі. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы. Хьюит, Нэнси А., 2001. Әйелдер белсенділігі және әлеуметтік өзгерістер: Рочестер, Нью-Йорк, 1822–1872. Лексингтон кітаптары, Мэриленд штатының Ланхам қаласы. Халл, Н. Е. Х. (2012). Дауыс беруге батылы жеткен әйел: Сюзан Б. Энтонидің соты. Канзас университетінің баспасы. Лютц, Альма (1959). Сюзан Б. Энтони: бүлікші, кресткер, гуманитарлық. Бостон: Beacon Press. Мәтінді Project Gutenberg ұсынды. МакКелви, Блейк (1945 жылғы сәуір). "Сюзан Б. Энтони". Рочестер тарихы (Рочестер қоғамдық кітапханасы) VII (2). МакДэнилд, Джен. "Ақ суфражисттердің құқығынан айыру: революция және расизм риторикасы". Legacy: A Journal of American Women Writers 30.2 (2013): 243–264. 1868–1869 жылдардағы Энтони мен Стэнтонның расизмі туралы. Онлайн.

Макферсон, Джеймс (1964). Теңдік үшін күрес: Азамат соғысы мен қайта құрудағы аболиционистер мен негрлер. Принстон, Нью-Джерси: Принстон университетінің баспасы. Миллион, Джоэлл (2003). Әйел дауысы, әйелдің орны: Люси Стоун және әйелдер құқығын қорғау қозғалысының пайда болуы. Вестпорт, КТ: Praeger. Ридарский, Кристин Л. және Мэри М. Хут, редакторлар. Сюзан Б. Энтони және тең құқықтар үшін күрес (2012) ғалымдардың очерктерінен үзінділер.

Стэнтон, Элизабет Кэди; Энтони, Сюзан Б.; Гейдж, Матильда Джослин; Харпер, Ида (1881–1922). Әйелдер сайлау құқығы тарихы, алты томдық. Рочестер, Нью-Йорк: Сюзан Б. Энтони (Charles Mann Press). Тетральт, Лиза. Сенека шарлауығының мифы: Естелік және әйелдер сайлау құқығы қозғалысы, 1848–1898. Солтүстік Каролина университетінің баспасы, 2014. Тронкаль, Дженнифер М. және Дженнифер Стрейн. "Сюзан әпкемен бірге шеру: Сюзан Б. Энтони және әйелдер сайлау құқығы үшін күрес". Әлеуметтік зерттеулер зерттеулері мен практикасы (2013) 8#2. Венет, Венди Хаманд (1991). Бюллетеньдер де, оқтар да емес: әйелдер аболиционистері мен азамат соғысы. Шарлоттсвилл, Вирджиния: Вирджиния университетінің баспасы. Уорд, Джеффри С., Марта Сакстон, Энн Д. Гордон және Эллен Кэрол Дюбуаның очерктерімен (1999). Біз үшін ғана емес: Элизабет Кейди Стэнтон мен Сюзан Б. Энтонидің тарихы. Нью-Йорк: Alfred Knopf.