Кіріспе

Ловас () - Шығыс Хорватияның Вуковар Сырмия округінің елді мекені және муниципалитетінің орталығы, Фрушка Гораның беткейінде, Вуковарды Илокпен байланыстыратын негізгі жолдан бірнеше шақырым оңтүстікке қарай орналасқан. Ловастың халқы 1,214 адам (2011 жыл), ал оның муниципалитетіне Опатовац кішігірім ауылы (халық саны. 345 2011 жылы) солтүстікке қарай Дунайда орналасқан. Ловас - Хорватия үкіметі статистикалық жағынан ерекше мемлекеттік алаңдаушылықтың бірінші санатты аймағы ретінде жіктелетін дамымаған муниципалитет.

Ерте тарих

Ловаста алғаш рет ресми түрде анықталған археологиялық сайт ауылдың батыс шетінде, Кальварияда орналасқан. Оның орны 1895 жылы Загребтегі археологиялық мұражайға жіберілген адасқан табылған заттар негізінде құжатталды. Мұражайға табылған заттар 1900 жылға дейін келіп жатты, оларды көбінесе жергілікті діни қызметкер мұражай директоры Иосип Бруншмидке жіберді. Бруншмидтің 1902 жылы Ловаста табылған заттардың бір бөлігін, соның ішінде мыс пышақты алғаш жариялағаны таңқаларлық емес. 1939 жылы Ловаста Орта қола дәуірі қазынасы табылды және Загребтегі Археологиялық музейге тапсырылды, ол әлі күнге дейін сақталып, ежелгі коллекцияның тұрақты көрмесіне қойылады. 1970 және 1972 жылдары аймақтағы археологиялық орындарды анықтау мақсатында шағын ауқымды зерттеулер жүргізілді. Бұл кезеңде ең танымал үш сайт Kalvarija, Orlinac және Staro groblje (Ескі зират) деп аталды. Зерттеулер бұл жерлердің неолит дәуірінен ортағасырлық дәуірге дейін мекендегенін растады. 1975 жылы ауылдағы құрылыс жұмыстары кезінде Владимир Назор көшесінде неолит, мыс дәуірі (Баден мәдениеті) және ерте темір дәуірі тұрғындарының қалдықтары ашылды. Сол құрылыс жұмыстары Анте Старчевич көшесіндегі ерте темір дәуіріне жататын некрополды анықтады. Ловас муниципалитетіне қарасты тағы бір ауыл - Опатовац та археологиялық табылған заттарға тең дәрежеде бай. Бірінші табылған заттар тек мыс дәуірінен ғана, 1911 жылы Фридрих Кенигсдорфтың бұрынғы жүзім бағында табылған. 1962 жылы Фрушкогорская көшесі 6 мекенінде ерте темір дәуірі қонысы мен некрополі бар екені туралы хабарланған. Соңғы расталған табылғандардың бірі 2002 жылы Дунай өзенінің жағасына жақын жерде Вучедол мәдениетінің қыш құмырасы болды.

Лованың қазынасы

Ловас қазынасы 1939 жылдың қазан айында табылды. Оны Zdravko Plaščević егіндікте жұмыс істеп жатқанда жерінен қазып алды. Бұл табылған жердің нақты орны мен жағдайы жылдар бойы белгісіз болып қалды. Алайда Вуковардағы қалалық музейде А. Дорн мырзаның жазбасында Ловастағы белгілі археологиялық орындардың бірі ретінде Градцтегі "Здравко Плащевич жері" туралы айтылған. Алайда, Ловаста Градка топонимін қолдану біршама проблемалы, өйткені ол әртүрлі жерлерді сипаттау үшін немесе Кальвария, Орлинац және Старо гробле ("Ескі зират") жерлерін ортақ термин ретінде қолданылады, барлығы расталған археологиялық орындар. Ловас қазынасында қола мен алтын бұйымдар көп болған. Пласшевичтің айтуынша, бүкіл қазына бастапқыда үлкен керамикалық ыдыстың ішінде болған, бірақ ыдыс, өкінішке орай, сақталмаған. Алтын бұйымдар, немесе нақтырақ айтқанда зергерлік бұйымдар, екі тұтқасы бар кіші қара ыдысқа ("кантарос" түрінде) орналастырылды. Бұл табылған заттар Загребтегі археологиялық мұражайдың сол кездегі директоры Виктор Хоффилер мырзаға тапсырылды. Бұл Ловастағы археологияның Загребтегі археологиялық мұражаймен тығыз байланысының басталуы болды. Ал бұл қазынаның өзі 1956 жылға дейін ғылыми талқылауға жатпайтын, оны 1958 жылы Загребтегі археологиялық мұражайдың қызметкері, ортағасырлық археологияның маманы Зденко Вински мырза жариялаған. Бронза және керамика табылған жерлердің негізінде қорды Орта қола дәуіріне жатқызуға болады және ол Ваттин немесе Белегиш I мәдениетінің соңғы кезеңіне жатқызылады. Бір қызығы, Вуковар қаласында осыған ұқсас, бірақ осыншама көп емес заттар табылған. Ол 19 ғасырдың соңында Вуковардағы Мала ulica ("Кіші көше") қаласында табылды. 1897 жылы бұл қазынаны Загребтегі археологиялық мұражайдың директоры Иосип Бруншмид сатып алды. Оның ашылу жағдайы әлі белгісіз. Сондықтан оның ішінде қазіргі кезде белгілі заттардан да көп болуы әбден мүмкін. 2011 жылы Загребтегі археологиялық мұражайдың тобы Ловастың қазынасы табылған жерді тапты. Жергілікті тұрғындардан командаға кенттің мүмкін болатын жерін Ловас ауылының батысындағы басқа бір биік жерде орналасқан Чайер деп аталатын жерде іздеу керектігі туралы хабар келді. Чайер Градкамен шектес емес, ол бастапқыда қазынаның орналасқан жері деп саналған. Чайерде қола дәуірінен қалған керамикалық ыдыстардың сынықтары да табылды. Бұл аймақ пен қазына арасындағы байланыс 2011 жылғы зерттеумен және 2017 жылғы қазбамен күшейтілді. Нақтырақ айтқанда, сол жағалауда, бірақ солтүстікке қарай 1,5 км жерде Ковачиде ("Смитс") мұражайдың зерттеу тобы орта қола дәуірінің дәл сол кезеңінде Ловас қоры бар қоныстанған жерлерді тапты.

Соңғы зерттеулердің нәтижелері

2011 жылы Загребтегі археологиялық мұражайдың командасы екі түрлі жерде қосымша сынақ траншеяларын ашты. Осы екі сайттан басқа, 12 басқа жерде (Орлинак, Крагино воце, Брзовац, У место, Старо село, Чайер, Чот, Шличичи, Градак, Свети Миховиль, Средние бродный кувшин және Ковачи) неолит дәуірінен ортағасырлық дәуірге дейінгі археологиялық қалдықтар анықталған. Ең маңыздысы - Ковачи жерінің ашылуы, ол жер бетіндегі қыш құмырасы табылған жерлердің үлестіріліміне сәйкес, Ловас муниципалитеті бойынша ең ірі және маңызды тарихқа дейінгі елді мекен болды. Бұл жерде Мыс, Орта қола және Темір дәуірінің соңғы кезеңдерінде адамдар өмір сүрген. Кальварияда, Ловас ауылының оңтүстік-батысына қарай орналасқан платода бес сынақ траншеясы салынды. Керамикалық қалдықтарды талдау негізінде бұл жерде Мыс, қола және темір дәуірінің соңында, сондай-ақ римдік және ортағасырлық дәуірде адамдар өмір сүрген. Старо-гробле ("Ескі зират") деген жерде екі сынақ траншеясы ашылды. Орта қола және темір дәуірінің керамикасы табылған жерлер бұл аймақтың бүкіл тарих бойы мекендегенін растайды. Staro groblje ("Ескі зират") атаудың дұрыстығын адам сүйектерінің кездейсоқ табылған жері растайды, олар, мүмкін, қираған қабірлерден шыққан. 2017 жылы жүргізілген зерттеу барысында археологиялық орындары бар төрт жаңа жер анықталды (Средне брдо sjever, Средне брдо centar, Каване sjever және Орашье). Керамикалық табылғандарға сүйенсек, бұл жерлерде неолит дәуірінен бастап ортағасырлық дәуірге дейін адамдар тұрған. 2017 жылы екі түрлі жерде сынақ траншеялары ашылды. 2011 жылы қазылған Старо гробледен ("Ескі зират") оңтүстікке қарай Орлинак қаласында үш сынақ траншея ашылды. Үш қазбада да қола және темір дәуірінің соңына жататын археологиялық материалдар, негізінен қыш бұйымдары табылған. 1-ші шұңқырда екі жаңа заман күмбезінің (бәлкім, 18-19 ғасыр) ашылуы маңызды. 1-ші қабірде 30-35 жастағы ер адамның сүйегі табылған. Оның басы солтүстік-шығысқа қарай бағытталған. 2-ші қабірде 35-40 жастағы әйел адамның сүйегі табылған, оның басы оңтүстік-батысқа қарай бағытталған. Оның қолдары кеудесіне қойылып, оларда бастапқыда жіпке ілінген шағын қола айқыш ұсталған. Екі қабірдің табылуы бастапқы зираттың тек Старо-гробле ("Ескі зират") ғана емес, сонымен қатар оңтүстікке қарай Орлинакқа дейін созылғандығын растады. Орлинак қаласындағы 2-қазаннан темір дәуірінің соңына жататын үлкен шұңқыр немесе шұңқыр табылды. Типтік соңғы темір дәуірінің қыш құмыраларының арасында бірнеше римдік қыш құмырасы табылды, бұл қабаттар соңғы темір дәуірінің соңғы кезеңдеріне жататындығын көрсетеді. Орлинак жерінде қола дәуірінде адамдар өмір сүрген болуы керек, бұл туралы темір дәуірінің соңғы кезеңіндегі қола дәуіріндегі қыш бұйымдарының кездескендері растайды. Екінші қазба жұмыстары Ковачиде ("Смитс") жүргізілді. Бұл сайт 2011 жылы жүргізілген зерттеу барысында табылды және аймақтағы ең ірі тарихқа дейінгі сайт болып шықты. Тек бір сынақ траншеясы ғана ашылды, бірақ ол керамикалық қалдықтардың бетінде көрінетін датасын растады. Ковачидегі ең алғашқы мекендер мыс дәуірінен басталған болуы мүмкін, бұл Баден және Костолак мәдениеттеріне қатысты қыш құмырасы сынықтарымен расталған. Бұл жердегі ең маңызды мекен Орта қола дәуіріне жатады және Белегиш I мәдениетпен байланысты болуы мүмкін. Бұл елді мекеннің тұрғындары сол кезеңнен 11,5 км жерде табылған атақты Ловас қазынасын жасап, көміп қойған көрінеді. Бір кездері үйлерге тиесілі болған құрылыс материалы мен жартылай толық керамикалық ыдыстар, тоқыма құралдар, литика және металл табылған заттардың едәуір мөлшері бұл жердің бір кездері қола дәуірі қонысы болғанын растады. Темір дәуірінің соңғы кезеңінде бұл жерде адамдар өмір сүрген. 2018 жылы зерттеу Ловас муниципалитетінің солтүстік-шығыс бөлігіне, нақтырақ айтқанда Опатовац ауылының оңтүстік-шығысына бағытталған. Таңдалған жер - шығысында Чопьинак, оңтүстігінде Бечка өзендерімен шектелген биік алап. Бұл орын қызықты, өйткені алтақтың беткейлері қорғалған ара жейтін құстың мекені болып табылады. 2018 жылы кем дегенде үш жаңа археологиялық нысан анықталды. Алғашқы табылған жер Чепинацтың солтүстік бөлігінде, платоның ең биік жерінде орналасқан. Алайда, Чопьинац өзенінің бағыты бойынша орналасқан бүкіл беткей әртүрлі кезеңдердегі қыш құмырасы сынықтары мен шағын табылған заттармен жабылған. Бұл елді мекеннің орталығы, бәлкім, оның солтүстік бөлігіндегі платоның ең биік позициясында орнал�...

Кейінгі тарих

Феодалдық дәуірдегі Ловас ауылы Вуковар ауданында Ельц отбасына тиесілі ауыл болды. Бұл жерде хорваттар, венгрлер, сербтер және немістер тұратын.

Жақында болған тарих

Ловас Хорватияның Тәуелсіздік соғысы кезінде ауылдарға серб күштерінің шабуылынан кейін басып кірген кезде толығымен жойылған. Ол кезде Ловас 1681 тұрғыны бар ауыл болды, көбінесе хорваттар (85,7%), кейбір сербтер (7,9%) және басқалар (6,4%). Опатовацта 550 адам тұратын, олардың 43,4% -ы хорваттар, 26,2% -ы сербтер, 21,1% -ы мадьярлар және 9,5% -ы басқалар. Ловаста 261 үй толығымен қираған, ал қалғандары зақымдалған, ал Опатовацта 15 үй қираған және тағы елу үй зақымдалған. Зыянның көп бөлігі сербтердің оккупацияға дейінгі бомбалауынан, ал кейбіреулері кейіннен болды. Ловас 1991 жылы 10 қазанда, ал Опатовац 14 қазанда тұтқындалды. 11 қазанда 51 хорватты Ловастың сыртындағы миналы алаңға "тазалау" үшін кіруге мәжбүр етті, олардың 21-і қаза тауып, 14-і жарақат алды. Сол күні ауылда тағы 19 адам қаза тапты. Сербия әскері ауылдағы бір ғимаратты басып алып, оны түрме ретінде пайдаланды. Онда серб емес тұрғындар қатыгездікке ұшыраған, ерлер мен әйелдер тұтқындалып, содан кейін соққыға ұшырап, ұстап алғандардың қолындағы барлық құралдармен, мысықтардан бастап пышақтарға дейін, электродтарға дейін қорлық көрді. Қалған хорваттар өздерінің нәсілдік ерекшеліктерін білдіретін белгі ретінде ақ қолғап киюге мәжбүр болды. Ловастағы 250 жылдық ескі шіркеу, Қасиетті Михаил шіркеуі өртеніп, кейіннен жарылғыш заттармен толықтай қиратылды. Сонымен қатар, Ловас қорымындағы Флориан шіркеуінің ғимараты да өртеніп, қираған. Опатовацтағы католик шіркеуі тоналып, зақымдалды. Кейіннен Ловастың орталығында төрт үйдің көршілес үйлері заңсыз түрде қиратылып, орнына православие шіркеуінің жаңа ғимараты салынды. Hrvatski dom (қауымдық үй) ғимараттары. "Хорват үйі") және муниципалитеттер де қиратылды. Көптеген жеке қоралар, қоймалар және басқа да ғимараттар қиратылды, "Борово" зауыты өртелді, "Ловас" ауыл шаруашылығы компаниясының жылжымайтын мүлкі (құрғатқыштар, силос) де қиратылды, ал жылжымалы машиналар ұрланып, Сербияға жіберілді. Опатовацта мұнай компаниясы INA-ның диспетчерлік орталығы, сондай-ақ Опатовац Пустарадағы VUPIK зауыты зымыраннан қатты зақымдалды. Осы оқиғалардың нәтижесінде барлығы 1661 адам босқынға айналды, оның ішінде 1341 адам Ловастан, 320-ы Опатовацтан. Соғыстан кейін ауылдың зираты маңында 68 адамның денесі бар жаппай қабір ашылды, ал тағы он адамның денесі ауылдың айналасындағы түрлі қабірлерден табылды. Бұл адамдар 1998 жылдың 21 наурызында ресми түрде жерленді. Соғыстың салдарынан Ловастың 83 тұрғыны қаза тауып, төрт адам әлі күнге дейін із-түзсіз жоғалған. Опатовацта екі адам қаза тауып, біреуі із-түссіз жоғалып кетті. Соғыс аяқталғаннан кейін сербтердің үштен екісі ауылдардан көшіп кетті, олардың саны 106-ға дейін қысқарды. Мадьярлардың саны да жартысына жуық қысқарды (77). Сонымен қатар, муниципалитетте 335 хорват аз.

Азшылық кеңестері

Шағын қауымның тікелей сайланған кеңестері мен өкілдеріне жергілікті немесе өңірлік билік органдарымен кеңес беру міндеті жүктелген, онда олар азшылықтардың құқықтары мен мүдделерін, қоғамдық өмірге кірігуін және жергілікті істерді басқаруға қатысуын қолдайды. 2023 жылы Хорватияның ұлттық азшылықтар кеңестері мен өкілдерінің сайлауында Хорватия сербтері Ловас муниципалитетіне 10 мүшелік азшылық кеңестерін сайлау үшін заңды талаптарды орындады.