Кіріспе

Жараны күту тарихы ежелгі дәуірден бастап қазіргі медицинаға дейін жалғасады. Жаралар табиғи түрде өздігінен сауығады, бірақ аңшы-жинаушылар бірнеше факторларды байқаған болар еді және кейбір өсімдіктер процессті жеделдетеді немесе көмектеседі, әсіресе егер ол ауыр болса. Ежелгі тарихта мұның артынша гигиенаның қажеттілігі мен қан кетуді тоқтату, жараны бөгеу әдістері мен хирургияның дамуы болды. Ақырында аурудың микробтық теориясы жараны күтіп-ұстауға да көмектесті.

Ежелгі медициналық практика

Уақыт өте келе әр түрлі өркениеттер өздерінің жараларын емдеуге арналған шөптік дәрілік заттарды өздерінің қоршаған орталарында орналасқан ағаштарға, бұталарға немесе кез келген басқа өсімдіктерге байланысты жасай бастады. Бұл өсімдіктермен жасалған ем жараны емдеудің ең көне түрі болды. Бұл әдіс адамдардағы жараларды емдеудің өте қауіпсіз әдісі емес деп болжауға болады, себебі артық дозаны қабылдау немесе дұрыс затты тапқанға дейін адамды емдеу үшін дұрыс емес өсімдіктерді таңдау. Алайда, ежелгі халықтардың көбісі, шөптерді қолдану арқылы емші міндетін атқарған, олардың жергілікті өсімдіктерінен жараланған адамдарға көмектесу үшін қандай өсімдіктерді қолдануға болатынын жақсы білген. Бұл білімді емшілер белгілі бір жараны емдеу үшін өсімдіктерден жасалған дәрілерді қолданғаннан кейін, олар оны емделеді деп сенгеннен кейін, өздері үйреніп, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізді. Ежелгі кездегі көптеген өсімдіктерден жасалған дәрілер мен улар қазіргі медицинада үлгі болып табылады. Мысалы, curare, ежелгі Оңтүстік Американың жебе уы, 20-шы ғасырда бұлшықеттерді жеңілдететін тубокурарин ретінде қолданылды. Асыл тұқымдылар өсімдіктердің әртүрлі бөліктерінің, яғни тамыр, жапырақ, т.б. зақымдардың әсеріне қатысты түрлі бақылаулар жүргізді. Сондай-ақ олар қандай маусым, күннің қандай уақыты, айдың қандай фазасы өсімдіктің белсенділігін арттыратынын бақылады. Алайда, алғашқылардың заманауи медицинаға әсері өсімдіктердің бөліктерімен немесе өсу кезеңдерімен салыстырғанда аз болды. бау, шпал, полиэтилен, бал арқылы инфекцияны алдын алу және емдеу, шикі етпен қан кетуді тоқтату. Еберс папирусы, 1500 жылы, жараларды емдеуде май, мал майын және балды қолдану туралы мәлімет береді. Бұл майы қоршаған ортадағы ауру қоздырғыштарына жол бермейтін, ал балы антибиотиктік құрал ретінде қызмет еткен. Брюгш папирусында 1200 жылы жазылған египеттіктер адамның жарасы жабық қалғанын қамтамасыз ету оның рухына сырттан келген зұлым рухтардың шабуыл жасамауына көмектеседі деп сенген.

Ежелгі Грекия мен Рим

Бұл дәстүрдің арқасында алғашқы дәрі-дәрмек өндірісі пайда болды. Соның ішінде саудагерлер де бар еді. Көп ұзамай, көптеген салалар сияқты, науқастар дәрігерлерді мүлдем тастап, шөптерді тікелей саудагерлерден сатып ала бастады, олар сондай-ақ әсерлері мен мөлшерлерін білетін, сонымен қатар "науқастарына" олардың туралы хабарлайтын. Бұл саудагерлер ежелгі Грецияда rhizotomiki, немесе тамыр жинаушылар деп аталды. Дәрілік шөптер мен дәрілік заттардың ең көне тізімі осы өсімдіктер саудагерлеріне арналып жазылған болса керек. Адамдар үшін ең көнесі - грек философы Аристотельдің шәкірті Диокл Карустийдің "Ризотомикасы". Бұл кітапта автордың өсімдіктерден жасалған дәрілердің адам ағзасының белгілі бір бөліктеріне әсері туралы байқайтыны жазылған. Бұл адамда өсімдіктер арқылы емделудің ғылыми зерттеулерінің басталуы болды, ол қазіргі жараларды емдеуден айтарлықтай өзгертілді. Ең бастысы, жараның жабылуын қамтамасыз ету үшін жараның ылғалдылығын сақтаудың маңыздылығын мойындау болды.

Ежелгі Қытай

Дәстүрлі қытай медицинасының негізгі еңбегі - б.з.д. 3 - 2 ғасырлар аралығында құрастырылған Хуанди нейцзин (Сары императордың ішкі каноны) (яғни Соғысушы мемлекеттер кезеңінен бастау алған), ол адам денесін, оның мүшелері мен тіндерін метафизикалық бес фаза мен инь мен ян арқылы қарастырды және ци циталь энергиясының екі қан айналымы арнасына сенетінін мәлімдеді. Хирургияда Хан әулетінің дәуіріне жататын қытай мәтіндері абсцестерді клиникалық кесу сияқты белгілі бір процедуралар үшін практикалық кеңестер берді. Хирургиялық операциядан өткен науқастарға анестезия қолдануды сипаттаған Қытайдағы алғашқы дәрігер шығыс хан дәрігері Хуа Тоо (б.з.д. Ол операция жасағанда бір әйелдің құрсағынан өлі ұрықты алып тастаған. Сондай-ақ, бал май ретінде қолданылған. Балда қанттан басқа көптеген витаминдер мен ақуыздар бар.

Алкоголь

Ежелгі медицинада алкогольдің әртүрлі түрлері қолданылған. Бірінші қолданулардың бірі шумерлер болды, олар сыраны жараларды таңумен бірге антисептик ретінде қолданды, сыраның 19 түрін қолданды. Ежелгі Месопотамияның басқа да мәдениеттерінде, соның ішінде шумерлер мен аккадтар, көптеген сыралармен бірге қолдануға дейін "тазартылған және ұнтақталған" кунжут инфузиясымен шарапты қолданған. Алкогольдің тазарту қасиетін гректер де пайдаланған. Олар жарақаттарды тазарту үшін қайнаған су мен сірке суын қосып, шарапты қолданған. Гректер, әсіресе Гиппократ (б.з.д. 430-377 жж.), алғашқы болып төрт негізгі қабыну белгісін анықтады: қызарту, ісік, ыстық және ауырсыну.

Орта ғасырлар

Орта ғасырлар мен Қайта өрлеу дәуірінде шектеулі жетістіктер болды, бірақ ең терең жетістіктер - технологиялық және клиникалық - 19 ғасырда микробиология мен жасушалық патологияның дамуымен болды.

19 ғасыр

Бұл дәуірдегі жараны емдеудегі алғашқы жетістіктер мажарлық акушер Игнац Филипп Семмельвейстің еңбегімен басталды. Ол медициналық процедураларда қол жуу мен жалпы тазалықтың ана өлімін қалай алдын алатынын анықтады. Семмельвейстің жұмысын ағылшын хирургы Джозеф Листер 1860 жылдары өзінің хирургиялық марлясын қазіргі кезде фенол деп аталатын карбола қышқылымен емдеуді бастады, содан кейін оның хирургиялық командасының өлім-жітімін 45% -ға төмендетті. Листердің алдын ала өңделген хирургиялық марлясының табысына сүйене отырып, Джонсон және Джонсонның негізін қалаушы Роберт Вуд Джонсон I 1890 жылдары құрғақ жылумен, бумен және қысыммен стерильденген марля мен жараларды таңуды шығара бастады. Бұл жаңалықтар жарақаттар орнын баулаудың алғашқы үлкен қадамдарын белгіледі. 1886 жылы Эрнст фон Бергман хирургиялық аспаптарды жылумен стерильдеуді енгізді, бұл асептикалық хирургияның басталуын білдірді және инфекциялардың жиілігін айтарлықтай төмендетті. Конрад Бруннер жараларды емдеу және жараны зарарсыздандыру әдістерін тәжірибеден өткізу бойынша кең көлемді зерттеулер жүргізді, 1898 жылы оның "Вендинфекция және жараны емдеу туралы тәжірибелер мен зерттеулер" атты жинағын жариялады. Сол жылы Пол Леопольд Фридрих жараны кесуді енгізді және ашық жараларды кесу инфекция қаупін айтарлықтай азайтатынын тәжірибе жүзінде көрсетті. Келесі жетістіктер жараларды таңу үшін полимерлік синтетиктердің дамуынан және 20 ғасырдың ортасында ылғалды жараларды күту хаттамаларының "қайта ашылуынан" туындайды.

Жараны басу

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде химияшы Генри Драйсдейл Дакинге кеңес беріліп, Францияда соғысқан британдық сарбаздардың жарақаттарын жуу үшін натрий гипохлориті мен бор қышқылының қоспасы Дакин ерітіндісін ойлап тапты.

1950 жылдардан бастап

1950 жылдары нейлон, полиэтилен, полипропилен және поливинил сияқты талшықты синтетиктердің пайда болуы жараларды емдеу саласындағы зерттеушілер мен дәрігерлер жараларды жақсы қорғауды және тіпті жараның табиғи сауығу процесін тездетуді зерттей алатын жаңа материалдарды ұсынды. 1960 жылдары Джордж Винтер мен Говард Майбахтың зерттеулері мен мақалалары ылғалды жараларды емдеудің тиімділігі туралы баяндады. Жараны ылғалды түрде таңу әдісін ең жақсы емдеу әдісі ретінде қабылдау клиникалық нәтижелерді айтарлықтай жоғарылатуда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Қазіргі заманғы жараны емдеу әдістерінің пайда болуы дәрігердің жараның эпителиялануын және сауығуын күшейту қабілетін арттырды. Жақсы тәжірибелер мен зерттеулерге баса назар аударылады. 1990 жылдары композиттік және гибридті полимерлердің жақсаруы жараларды таңу үшін қолданылатын материалдардың түрін кеңейтті. Гранттау және биотехнология клондау процедуралары арқылы алынған нақты адам терісін пайдалану үшін пайдалы қорғаныш жабын жасап шығарды. Осы жетістіктер тін инженериясының жетістіктерімен бірге жарақатты таңудың бірқатар жаңа кластарын тудырды. Олардың бірі - "тірі тері эквиваленттері" - жиі дұрыс емес атау ретінде келтіріледі, өйткені олар тірі теріден тұратын негізгі компоненттерден айырылған. "Тірі тері эквиваленттері" жарақаттың дұрыс сауығуы үшін қажетті өсу факторларын шығару үшін жасушалық платформа ретінде қызмет етуі мүмкін. Жарақатты емдеуді әр түрлі механизмдер арқылы жеңілдету үшін көптеген биологиялық препараттар, тері орнына келетін заттар, биомембраналар мен эшафолдтар әзірленді. Соңғы уақытта аурудың алдын алудың тағы бір жаңалығы - науқастардың ауырсынуын қайтадан назарға алу. Жанартақпен ауырған науқастар мен ауыр жарақаттан зардап шеккендер жиі жарақаттардың өмірлеріне әсер ететін басты жағымсыз әсері ретінде ауырсынуды айтады. Созылмалы жараларға байланысты ауырсынуды клиникалық емдеу жедел жараларды емдеудің басым бағыты болып табылады және қазір оны емдеудің ажырамас бөлігі ретінде қарастырады.

Заманауи жараны күту

Қазіргі XXI ғасырда медицинада қантқосықпен емдеу сияқты бұрынғы емдеу әдістері, сондай-ақ жарақаттардың алдын алу және емдеу әдістері дамыды. Жараны күтудің үлкен бөлігі - жараны емдеу. Бұл емдеуді, инфекциялардың алдын алуды және бұрыннан бар инфекциядан арылуды қамтиды. Емдеуді таңдау адамның жарақат алу түріне байланысты. Инфекциядан бастап күйілуге дейін әр түрлі жараларды емдеу адамның аяғын, аяқ-қолдарын немесе өмірін сақтау үшін бірінші кезекте қажет. Ауруханада немесе медициналық көмек көрсету ортасында диабет жарасы, декубитус жарасы және күйілу сияқты ауыр жаралар стерильді немесе таза (жараның ауырлығына байланысты) жарақатты және жарақатты күтіп-ұстауды қажет етеді. Жараны бөгеудің түрлеріне мыналар жатады: құрғақ бөгеулер, ылғалдыдан құрғақ бөгеулер, химиялық импрегнирленген бөгеулер, көбік бөгеулер, альгинат бөгеулер, гидротіл бөгеулер, мөлдір пленкалы бөгеулер, гидрогель бөгеулер және гидроколоидты бөгеулер. Барлық тізімделген жабыныстар түрлеріне жабынысты аяқтау үшін әртүрлі материалдар қажет. Құрғақ таңулар: бұл таңулар әдетте марля материалдарынан тұрады және аз мөлшерде дренаж бар жараларға қолданылады. Бұл таңулар жараны тазалағаннан кейін оны жабуға, аурудың сауығуына көмектеседі, сондай-ақ инфекцияның аз мөлшерін алып тастайды. Жауыннан құрғаққа дейін жамаулар: Кейбір медициналық мекемелер бұл жамаулардан бас тартса да, олар көбінесе хирургиялық жараны емдеу үшін, сондай-ақ жараларды дебридтеу үшін қолданылады. Бұл бинттер некроздық жерлерді, сондай-ақ инфекцияларды алып тастайды. Бұл жағдайда жараны тұщы сумен батырып, жараның ішіне кішкене салып, құрғақ бельмен жауып қояды. Газа кептірілгеннен кейін оны алып тастауға болады. Ол инфекция немесе некроздық аймақтарды алып тастау үшін кептіріледі. Бұл таңбалар жарақатқа тікелей жабысатын, жарадан сұйықтықтарды жеңіл, бірақ үздіксіз тартып, соратын жарақаттар үшін қолданылатын "Вак" таңбаларымен ауыстырылуда. Химиялық импрегнирленген бинттер: оларды өндірушілер ұсынады және оларда емдеу процесін ынталандыратын химиялық заттар мен агенттер бар. Кейбір бөліктер табақтарда беріледі және қосымша бөліктер қажет. Қуақтықты сіңіру және ылғалды емдеу ортасын қамтамасыз ету үшін көбікті төсемдерді қосымша төсемді қажет ететін төсемдер көбікті төсемдерді пайдаланады. Олар жараны қорғап, сүрінуден немесе қысымнан зақымданудан сақтайды. Олар қоршаған теріге байланысты қолдану мен алып тастау қиын болуы мүмкін. Алгинаттан жасалған бальзамалар: бұл бальзамалар кальций, натрий тұздарынан тұрады және емдеу процесіне ылғалды ортаны қамтамасыз етеді. Олар ірі жаралар, яғни жаралар немесе донорлық жерлер үшін жақсы қолданылады. Гидрофибралық бинттер: бұл бинттер сіңіру қасиеттеріне келетін болсақ, альгинат бинттеріне ұқсас, бірақ олар гемостазға әсер етпейді. Олар карбоксиметилцеллюлоза полимерін қамтитын табақтардан тұрады және жараның көлемі мен ауырлығына қарай кесуге болады. Алайда, бұл бинттерді қолданғанда, екінші бинт қазiргi уақытта қажет болады. Ашық пленкалы таңулар: бұл таңудың ерекше түрі жараны пластикалық жабуға ұқсайды. Ол оған оттегі жеткізуге мүмкіндік береді және сауықтыруға көмектеседі, бірақ ешқандай сұйықтық сіңіре алмайды. Ашық пленкалы таспалар негізінен құрғақ жараларға қолданылады. Гидрогельді бинттер: бинттің бұл түрі жұқтырған жерлерге және дымқыл ортаны қажет ететіндерге дұрыс емдеуге бағытталған. Ол организмнің өлі тіндерді жоюға бағытталған табиғи функцияларын іске асырады. Оны құрғақ жараларға қолдануға болмайды. Гидроколоидты бинттер: мөлдір пленкалы бинттерден айырмашылығы, гидроколоидты бинттер жараға оттегі кіргізбейді. Бұл ылғалдан құрғаққа дейін әдіс, бірақ жұқтырған жерлерге ұсынылмайды. Бұл түрдегі таңба көзді тығыз ұстағанда 7 күнге дейін сақталады және оны абайлап алып тастау керек. Биологиялық негіздегі таңғыш: Integra LifeSciences жасанды тері күйген немесе жараланған тері алынып тасталған жарақатқа салынады. Екі қабатты мембрана дерманың жаңа қабатын қайта өсіру үшін іргетасты қамтамасыз етеді.

Жараларды емдеудің баламалы әдістері: қандасқақтар мен құрттар

Медициналық қантұрғышқа 2004 жылы медициналық құрал ретінде рұқсат берілді. Ол 19 ғасырда өте қажет құрал болған, тіпті орта ғасырларда қолданылған. Бұл ерекше әдіс қазіргі кезде көптеген хирургиялық операцияларда қолданылады. Суқұйғыштар сілекейдің құрамдас бөліктерімен зақымдалған тіндерге көмектеседі. Олардың сілекейінде жергілікті анестетика, тромбин ингибиторы, антибиотиктік қасиеттері бар және тамырларды кеңейтетін гистамин бар. Бұл мүмкіндіктер трансплантация, тері трансплантациясы, тіпті реконструкциялық операцияларда көмектеседі. Суқұйғыштар жараны оқшаулап, қан ағысын қамтамасыз етеді. Бұл қан ұюлары пайда болатын операцияларда пайдалы және қан тамырларын кеңейтуге көмектеседі. Барон Доминик Жан Ларри, Наполеонның Ұлы Армиясының бас хирургы жаралардың инфекциядан сақтану үшін құрттарды қолданудың ізашарсы болды. Олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери медициналық көмек ретінде де қолданылған. Олар бактерияларды жұтып, оларды ішектегі ағзаға сіңіріп, биомедициналық тазалаушы заттар ретінде жұмыс істеді. Бұл фермент жараларды залалсыздандырып, аурудың сауығуын қамтамасыз етеді. Сондықтан 2004 жылы қаңтарда АҚШ-та алғашқы медициналық құрал ретінде қолданылған организм болды.