Кіріспе
Камбоджалық саясаткер Лонг Борет (,) - Камбоджаның саясаткері, 26 желтоқсан 1973 жылдан 17 сәуір 1975 жылға дейін Кхмер Республикасының соңғы премьер-министрі болды. Адалдығы үшін жоғары бағаланған ол Камбоджадағы Азамат соғысы кезінде Қызыл кхмерлермен бейбіт келісімге қол жеткізуге тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Кейіннен оны Қызыл кхмерлер тұтқындап, өлтірді. Ол - екіншісі Чан Сы болған кезде қызметте қайтыс болған екі премьер-министрдің бірі. Ол сондай-ақ Кхмер Республикасының президенті Лон Нолдың тұсында ең ұзақ қызмет еткен премьер-министр.
Long Boret (, ; 3 January 1933 – 21 April 1975) was a Cambodian politician who served as the last prime minister of the Khmer Republic from 26 December 1973, to 17 April 1975. Highly regarded for his honesty, he tried unsuccessfully to negotiate a peace settlement with the Khmer Rouge during the Cambodian Civil War. He was later arrested by the Khmer Rouge and executed. He is one of two prime ministers to die in office, the other being Chan Sy. He is also the longest serving prime minister under the presidency of Lon Nol for the Khmer Republic.
Ерте өмір
Лонг Камбоджаның Кандал провинциясындағы Пномпеньге жақын Чбар Ампеу қаласында Ли Лонг Мейс пен Неанг Иенг Буттың ұлы болып дүниеге келген. Ол 1946 жылдан 1952 жылға дейін Пномпендегі беделді Сисоват лицейіне оқуға түсіп, 1953 жылдан 1955 жылға дейін Францияда оқыды, содан кейін Камбоджаға қайтып, Корольдік қазынашылықта жұмыс істеді. Лонгтің екі әйелі болған. Бірінші әйелімен ажырасып, бір жылдан кейін екіншісіне үйленді. Ол екінші әйелімен бірге Пномпень құлағаннан кейін бірден Қызыл кхмерлер тарапынан өлтірілді.
Жеке өмір
Лонг Борет кхмер тіліндегі "Сыңдайтын су көз" (Сыңдайтын су көз) фильмінің авторы. Лонгтың балалары әлі күнге дейін тірі, кейбіреулері Камбоджада, ал кейбіреулері АҚШ-та. Лонг Борет пен оның тұңғыш әйелі, тұңғыш баласы Камбоджада судья болып қызмет атқарады.
Саяси мансап
1958 жылы Стунг Трен провинциясы депутаты болып сайланды. Ол 1958 жылы еңбек және әлеуметтік іс-қимыл жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары болып қысқа уақыт қызмет етті және 1962 жылы парламентке қайта сайланды. Осы кезеңде ол романстық әңгімелер авторы ретінде танымал болды, олардың көбі газеттерде сериялы түрде жарияланды. Ол Қаржы жөніндегі мемлекеттік хатшы болып тағайындалды, бірақ ол 1963 жылы қарашада Нородом Сиануктың банктерді және сыртқы сауданы мемлекет меншігіне алу туралы шешіміне қарсылық білдірді және отставкаға кетуге мәжбүр болды. Ол 1966 жылғы сайлауда парламенттік орынды сақтады. Ол 1971-1972 жылдары ақпарат министрі, 1972-1973 жылдары сыртқы істер министрі болды.
Камбоджаның премьер-министрі
1973 жылы 9 желтоқсанда Ин Тамның орнын басып Камбоджаның премьер-министрі болды. 1974 жылы 2 сәуірде ол Лонг Боретпен бірге Лон Нол, Сисоват Сирик Матак және генерал Состен Фернандестен тұратын атқарушы кеңестің төрт мүшесінің бірі болды. 1975 жылы 8 сәуірде ол Бангкокте қызыл кхмерлер өкілдерімен бейбіт келісімге қол жеткізуге тырысты.
Тұтқындау және өлтіру
1975 жылы 17 сәуірде Қызыл кхмерлер Пномпеньді басып алғанға дейін Лонг Борет билікте болды. АҚШ елшісі Джон Гунтер Дин Пномпеньден қашып кеткен көптеген үкімет қызметкерлеріне қарағанда, Лонг Нородом Сианук Пекиннен жариялаған өлім тізіміне қарамастан қалуға шешім қабылдағанын еске салады: Лонг Борет эвакуацияланудан бас тартты. Ол Лон Нол мен Сирик Матактан әлдеқайда жас, қабілетті, қабілетті адам еді. 12 сәуірде, біздің эвакуация күні таңертең, мен оның әйелі, өзі және кішкентай балаларымен Пномпеньден кетуін сұрадым, өйткені мен оның қауіпсіздігі үшін қорқамын, ол маған алғыс айтты, бірақ [оның айтуынша] оның өміріне қауіп төніп тұрған жоқ. Генерал Сак Сатсахан 17 сәуір күні таңертең Лонг отбасымен бірге қаладан кетуді шешкенін еске алды. Генерал Сак пен журналист Джон Суэйн Лонг пен оның отбасы қаладан ұшып шыққан соңғы тікұшаққа отыра алмағанын хабарлады. Елші Дин өзінің "Қоооныс аймақтар" атты мемуарларында былай деп жазды: Лонг Борет Камбоджада қалып, қызыл кхмерлермен қандай да бір диалогқа түсе аламын деп ойлады. Ол мүмкін емес екенін түсінгенде, отбасымен бірге елден кету үшін әуежайға джиппен жүгірді. Олар әуежайға жеткенде, бірнеше әскери офицерлермен бірге тікұшаққа отырды. Бір офицер оны тікұшақтан қатты итеріп түсірді. Вертолет ұшып кетті. Қызыл кхмерлер Лонг Борет пен оның әйеліне қол жұмсап, бәрін өлтірді. Борет ұлы қашып құтылып, аман қалды. Лонг Боретті соңғы рет Джон Суэйн, Сидни Шенберг және Дит Пран француз елшілігінің алдында көрген. Суэйн хабарлағандай, қара түсті "Ситроен" тоқтап, одан "Лонг Боре" шықты. Оның көзі қызыл, беті бос. Қалай екен деп сұрағанда, ол қысқа, түсініксіз сөйлемдерді айтып шықты. Оның ойы басқа жерде еді. Аяғы қалшылдап, қызыл кхмерлерге беріліп, тұтқынға түседі. Мен оның батылдыққа құлшыныс білдірдім. Көп ұзамай Қызыл кхмерлердің майданның қолбасшысының орынбасары Кой Тхун "Дұшпандарды жою комитеті" Монором қонақ үйінде ұйымдастырды. Оның алғашқы әрекеті Лон Нолды және басқа да жетекші үкіметтік тұлғаларды дереу өлтіруді бұйырды. Лонг Борет Пномпеньдегі "Спортив" спорт залында атылды. Қызыл кхмер радиосы кейіннен оның басын шауып тастағанын хабарлады, бірақ басқа мәліметтер бойынша, ол және Сисоват Сирик Матак ату жасағымен өлтірілген.
Long Boret refused to be evacuated. He was a competent, able man, much younger than Lon Nol or Sirik Matak. When I personally went to see him on April 12, the very morning of our evacuation, to ask him to take his wife and himself and his young children out of Phnom Penh because I feared for his safety, he thanked me but [said he] thought his life was not in danger. General Sak Sutsakhan recalled that on the morning of 17 April Long decided to take his family and leave the city. Both General Sak and the journalist Jon Swain reported that Long and his family were unable to board the last helicopter flying out of the city. In his memoir, Danger Zones, Ambassador Dean stated that:
Long Boret had stayed in Cambodia, thinking that he could have some kind of dialogue with the Khmer Rouge. When he realized that that was impossible, he raced to the airport with his family in a jeep to try and get out of the country. When they arrived at the airport, they got on a helicopter with some military officers. One officer brutally shoved him off the helicopter. The copter took off. The Khmer Rouge captured Long Boret and his wife and killed them all. Boret’s son managed to escaped and is now alive. Long Boret was last seen by Jon Swain, Sydney Schanberg and Dith Pran outside the French Embassy. Swain reported:
a black Citroën pulled up and Long Boret got out, his eyes puffy and red, his face empty of expression. When we asked him how he was, he muttered a short, incoherent sentence. His thoughts were elsewhere. Dazed, legs wobbling, he surrendered to the Khmer Rouge and joined the line of prisoners. I could not fail to admire his courage. Soon after, Koy Thuon, a Khmer Rouge deputy front commander, organized the "Committee for Wiping Out Enemies" at the Hotel Monorom Its first action was ordering the immediate execution of Lon Nol and other leading government figures. Long Boret was executed on the grounds of the Cercle Sportif in Phnom Penh. Khmer Rouge Radio subsequently reported that he had been beheaded but other reports indicate that he and Sisowath Sirik Matak were executed by firing squad.
Негізгі күндер
9 желтоқсан 1973 Лонг Борет Кхмер Республикасының премьер-министрі болды: 9 желтоқсан 1973 17 сәуір 1975 1 сәуір 1974 Бір күн бұрын таратылған Жоғары саяси кеңес төрт адамнан тұратын атқарушы кеңеспен алмастырылды: Лон Нол, Сирик Матак, Лонг Борет және генерал Состене Фернандес. 1974 жылдың 17 маусымы Лонг Борет 16 адамнан тұратын жаңа кабинет құрады. 11 наурыз 1975 Президент Лон Ноль премьер-министр Лонг Боретке жаңа кабинет құруды және қарулы күштердің бас қолбасшысы лауазымын жоюды тапсырады. 1975 жылғы 8 сәуір Премьер-министр Лонг Борет Бангкокте Қызыл кхмерлер өкілдерімен сәтті емес бейбітшілік келіссөздерін өткізді. 17 сәуір 1975 Лонг Борет француз елшілігінің алдында қызыл кхмерлерге беріліп, сол күні өлім жазасына кесіледі.
1 April 1974 – The High Political Council that dissolved a day earlier was replaced by a four man executive council: Lon Nol, Sirik Matak, Long Boret and General Sosthene Fernandez. 17 June 1974 – Long Boret forms a new 16 member Cabinet. 11 March 1975 – President Lon Nol orders Prime Minister Long Boret to form a new cabinet and eliminates the post of commander in chief of the armed forces. 8 April 1975 – PM Long Boret holds unsuccessful peace talks with Khmer Rouge representatives in Bangkok. 17 April 1975 – Long Boret surrenders to the Khmer Rouge in front of the French Embassy and is executed the same day.