Кіріспе

Грекия пирамидалары, сондай-ақ Арголистің пирамидалары деп те аталады, Грекияның Арголид жазығында орналасқан бірнеше ежелгі құрылыстарды білдіреді. Олардың ең танымал түрі - Хеллиникон пирамидасы (Πυραμίδα του Ελληνικού). Географ Паусаниас кезінде бұл жер қабір деп саналған. ХХ ғасырдағы зерттеушілер басқа да мүмкін қолданыстарды ұсынды. Апобатмиді қоршаған аймақ Пирамия (Πυράμια) деп аталды, өйткені онда пирамидалар пішіндес ескерткіштер табылды.

Өмірбаян

Қазір жоқ екі пирамидадан басқа, әлі күнге дейін зерттеуге болатын екі пирамида тәрізді құрылым бар, біреуі Эпидаурдың ежелгі театры жанындағы ауыл - Хеленниконда, екіншісі - Лигуриода. Аргос жазығының оңтүстік-шығыс шетінде, Эрасинос өзенінің бұлақтарына жақын жерде (Кефалари (Арголис) бұлағы) және ежелгі уақытта Аргостан Тегеяға және Аркадия мен Кинурияның қалған бөлігіне алып баратын негізгі артериялық жолда Хеленникон пирамидасы деп аталатын шағын құрылым бар. Бұл құрылыстар өте қызықты болса да, жазба деректер өте аз және олар ежелгі дереккөздерде аталмаған. Паузанияс (б.з.д. 2-ғасыр) пирамидаға ұқсайтын екі ғимаратты атап өтті, біреуі, әлі де тұрған Геллиникон құрылысының оңтүстік-батысында 12 миль (19 км), Аргос тағына арналған аңыздық күресте қайтыс болған сарбаздар үшін жалпы қабір және оған тағы бір 669/8 б.з.б. Олардың ешқайсысы әлі күнге дейін сақталған жоқ. Аргостан Эпидаурияға бара жатқан жолда оң жақта пирамидаға ұқсас ғимарат бар, оның үстінде рельефте Аргид пішініне ұқсас қалқандар бар. Бұл жерде Проэтус пен Акризийдің арасында таққа ұрысу болды; айтыс тең аяқталды, содан кейін татуласу болды, өйткені ешкім де шешуші жеңіске жете алмады. Олар және олардың әскерлері қалқандармен қаруланған, олар осы шайқаста алғаш рет қолданылған. Екі жақта да қаза тапқандар үшін, олар жерлестері мен туыстары болғандықтан, ортақ қабір салынды.

Қазбалар және даталау

Эллиникондағы пирамидалды алдымен Теодор Виганд қазып шығарды, ол негізінен еденнен барлық толтыруды алып тастады. 1937 жылы Афинадағы американдық археологиялық мектеп Л. Лордтың басшылығымен қазба жұмыстарын жүргізді, ол Лигуриодағы және Сефаляриядағы құрылыстар "ауылды бақылай алатын және бірнеше адамның күтпеген шабуылдарынан қорған болатын шағын гарнизонды қабылдай алатын күзет үйлері" деген қорытындыға келді. Ондағы табылған заттардың арасында үлкен пітос, ұзақ дәліздің едені мен бөлме, кіреберіс есігі және қабырғаның бөліктері, бұдан бұрынғы қазбалардан алынған. Алғашқы Хелла II кезеңінің (28002500 б.з.д.) кейбір керамикасын команданың мүшесі Саул Вайнберг анықтады. Алайда олардың орналасуы мен таралуы нақты сипатталмаған. Сонымен қатар ғимараттың кейінгі қолданылуынан бөлмелік іргетастар мен минометтер, классикалық кезеңнің керамикасы бар лас жерлер (шамдар, үй бұйымдары) және күмәнді жастағы бірнеше ірі бөлшектер және кейбір римдік шамдар бар, олардың барлығы қоспаға толы, сондықтан стратиграфия мүмкін емес. Төбедегі толтыру 20 60 см аралығында өзгереді. Бұл құрылымдардың даталары туралы айтарлықтай даулар бар, археологиялық қазбаларға негізделген даталау мен сол кездегі термолюминесценттік даталаудың жаңа әдісі арқылы даталау арасындағы қайшылық бар. Иоаннис Лирицис және оның командасы бес кіші жоба арқылы ерте даталауды қолдады: 1) Геофизикалық іздеулер екі пирамиданың ішінде және айналасында Гелленикон мен Лигурио, табылған кезде ескерткіштер жерленген, 2) қазбалар археолог А. Сэмпсон мен Науплионның археологиялық мұражайымен жүргізілді. Жаңа табылған заттардың арасында бөлмелердің іргетастары, классикалық, эллиндік, римдік және протохристиандық кезеңдердегі керамика және Еллиниконның сыртқы іргетастарындағы ерте элладикалық II кезең болды. Сонымен қатар, қабырғалық құрылыстарды салыстырмалы зерттеу жүргізілді, 3) Ұзын кіреберіс дәлізінің астрономиялық бағыты Орионның белдеуінің шамамен б.з.д. Үлгі алу олардың қаттылығы мен ішкі байланыс беттерінің күн сәулесіне ұшырамайтынына байланысты таңдалды, мысалы, қатты байланыс жасайтын бөлшектерден бірнеше миллиграмм ұнтақ алынады. Жеті дана шамамен б.з.д. 2500-2000 жыл, ал диагностикалық емес типтегі екі керамикалық сынық: бірін Хеленниконнан, екіншісін Лигуриодан, TL және OSL-мен даталанған, сәйкесінше б.з.д. Бұл уақыт аралығы осы құрылыстардың құрылысын Мысырдағы пирамидалардың құрылысына сәйкес келетін уақытқа орналастырмақ. Мэри Лефковиц бұл зерттеуді сынға алды. Оның айтуынша, кейбір зерттеулер, айтылғандай, даталау әдісінің сенімділігін анықтау үшін емес, жасы туралы болжамдарды растау және пирамидалар мен грек өркениетінің белгілі бір тұстарын көрсету үшін жүргізілген. Ол нәтижелердің өте дәл емес екенін ғана емес, зерттеуде айтылған басқа құрылымдар шын мәнінде пирамида емес екенін атап өтті, мысалы, Фива маңындағы Амфион мен Зетус қабірі деп саналатын қабір, Стилидадағы (Тесалия) құрылымы тек ұзын қабырға және т.б. Сондай-ақ, ол даталанған тастар бұрынғы құрылыстардан қайта өңделген болуы мүмкін деген ықтималдықты атап өтті. Ол сондай-ақ, Фракианың 1980 жылдары растаған 1930 жылдардағы бұрынғы зерттеулер елемегенін атап өтті. Оның айтуынша, олар зерттеу жұмыстарын жаңа, бұрын сынақтан өтпеген әдістемемен жүргізді, бұл құрылыстардың жасы туралы алдын ала белгіленген теорияны растау үшін. Лирицис 2011 жылы жарияланған мақалада Лефковицтің әдістемені түсінбей, дұрыс түсінбейтінін айтты. А. Сэмпсон "монумент ертедегі элладтық құрылыстарда тұрғанын дәлелдеді, сондықтан ол кейінгі уақытта салынған. Сонымен қатар, пирамиданың Ligourio-ға ұқсас қабырғалары бізді классикалық немесе соңғы классикалық дәуірге апарады. Тасты мезгілге келтірудің жаңа әдісі, жақында пирамидаларға қолданылды, бұл біздің заманымыздан бұрын 4 және 3 мыңжылдықта тым ерте мезгілге қоюды көрсетті, бұл, әрине, қабылдауға болмайды". Грекияның Керос аралындағыдай ежелгі пирамиданың археологтары 4000 жыл бұрын Даскалионың күрделі дренаждық туннельдер мен металл бұйымдары бар, сол кездегіге қарағанда ерекше күрделі болған жерін тапты. Бұл табылған жер 2018 жылдың қыркүйек айында табылды.