Кіріспе

Одишадағы бөгет, Үндістан Хиракуд бөгеті Үндістанның Одиша штатындағы Самбалпурдан шамамен Маханади өзенінің арғы жағына салынған. Бұл әлемдегі ең ұзын топырақ бөгет. Плотинаның артында Хиракуд су қоймасы орналасқан. Бұл - тәуелсіздік алғаннан кейін басталған көп мақсатты өзен аңғарының алғашқы ірі жобаларының бірі. Хиракуд су қоймасы 2021 жылдың 12 қазанында Рамсар қорыққа айналды.

Құрылыс тарихы

1946 жылы 15 наурызда Одишаның губернаторы сэр Хоторн Льюис Хиракуд бөгетінің іргетасын қалады. Жоба туралы есеп 1947 жылдың маусым айында үкіметке берілді. 1948 жылы 12 сәуірде бірінші бетонды қақпаны жауһарлал Неру салды. 1952 жылы үкімет жобаның техникалық тұрғыдан тиімділігін бақылау үшін Мазумдар комитеті тағайындалды. Комитет жобаның құны 92,80 млн. теңге болғанын және негізгі бөгет құрылысы 1955 жылдың маусым айына дейін аяқталатынын болжаған. Сондай-ақ, 1954-1955 жылдары жалпы көлемі 48000 кВт суару және 48000 кВт электр қуаты өндірілетінін айтты. Алайда, бөгет 1953 жылы аяқталып, оны ресми түрде 1957 жылы 13 қаңтарда премьер-министр Жавахарлал Неру ашты. Жобаның жалпы құны 1957 жылы болды. 1956 жылы ауыл шаруашылығы суарумен бірге электр энергиясын өндіру басталды, 1966 жылы толық әлеуетке қол жеткізді.

Мақсаты

Маханади өзенінің жоғарғы ағызу алабында, оның орталығы Шаттисгарх жазығында, кезең-кезеңмен болатын құрғақшылық төменгі дельта аймағындағы жағдаймен салыстырғанда, су тасқыны егіндіктерге залал келтіреді. Плотина су қоймасын құру және су бұру жүйесі арқылы өзен ағысын бақылау арқылы осы проблемаларды жеңілдетуге көмектесу үшін салынған. Бөгет Маханади өзенінің ағысын реттейді және бірнеше гидроэлектр станциялары арқылы гидроэлектр энергиясын өндіреді. Плотина су тасқынын азайтуға және жерді суландыруға көмектеседі. Су электр қуаты да өндіріледі. Хиракуд бөгеті Маханади өзенінің су ағынын реттейді. Су қоймасының жалпы сақтау қуаты -

Сильтация

Плотиналар билігі жариялаған статистикаға сәйкес, бөгет су ұстайтын қабілеті сазданғандықтан 24% -ға азайды.

Су мәселесі

Су үшін үлкен жанжал 30 000-нан астам шаруалар бөгеттің айналасына жиналып, адам тізбесін жасады. Олар судың өндіріске бөлінуі мен су деңгейінің төмендігіне байланысты канал жүйесіне су берілмеуіне наразылық білдірді.

Бассейн аралық су тасымалы

Одашаның су ресурстары департаментінің жоспарлары бойынша, суды бассейндер арасына тасымалдау жоспарланған.

Жоғалған ғибадатханалар

Бұл - 1957 жылы бөгеттің құрылысы аяқталғаннан кейін су астында қалған ғибадатханалардың қалдықтары. Жазғы маусымда бөгеттің суының кемуі құрылыстарды көрінеді. Жасырын қазыналар тарихшылардың назарын аударды, және су астында қалып, қайтадан пайда болатын осы ғибадатханалардың тарихи маңызын түсіну үшін шаралар қабылдануда. Көптеген ғибадатханалар 58 жыл бойы су астында болғаннан кейін қираған. Алайда кейбіреулері әлі де сақталып қалған. Су астында қалған Падмапур ауылының Падмасени ғибадатханасы деп саналатын жерден жазуы бар екі тас табылғаннан кейін, осы жоғалған ғибадатханаларға қызығушылық қайта жанды. Су қоймасының ішінде орналасқан ғибадатханалар бөгеттің құрылысы алдында сол кездегі Падмапурдың бір бөлігі болды.

Жабайы табиғат

Құрылысы бар бөгет жануарлар дүниесіне қолайлы жағдай жасайды. Дебригархтың жабайы табиғат қорымы осы жерде орналасқан. Қыста су қоймасына бірнеше түрдегі қоныс аударушы құстар келеді. Су қоймасында құстардың 20-25 түрін байқауға болады. Олардың арасында қарапайым қайың, қызыл қайың, үлкен қайың және тағы басқалар бар.

Плотинаның құрылысына зардап шеккендер

Хиракуд бөгетінің негізгі мақсаты - Одишаның жағалауындағы үлкен бөлігін зардап шеккен су тасқынын бақылау болды. Алайда, бөгеттің құрылысы Одишаның батыс бөлігіндегі жергілікті тұрғындарға қатты әсер етті. Хиракуд жобасының салдарынан 150 мыңға жуық адам зардап шекті, 22 мың отбасы үйлерін тастап кетті. Бастапқы сметада зардап шеккендерге өтемақы төлеу үшін 500 мың теңге сома қарастырылған. 1956 жылдан бастап өтемақысыз үйден шығарылған отбасылардың саны өте көп.

Маркалар мен ноталар

1979 жылы 29 қазанда почта департаменті Хиракуд бөгетінің ескерткіш маркасын шығарды. 1960 жылы 26 желтоқсанда ҚР Ұлттық Банкі басшысы Х. В. Р. Айенгар 100 рупиялық банкнотаны шығарды. Бұл нотаның көлемі мынау: Нотаның артқы жағында Хиракуд бөгетінің және гидроэлектр станциясының суретімен бірге 13 аймақтық тіл бар.