Кіріспе

Солтүстік теңіздегі Германия аралдары тізбегі

Шығыс Фризия аралдары (немісше: Ostfriesische Inseln, фризше: Eastfryske eilannen) – Германияның Төменгі Саксониясындағы Шығыс Фризия жағалауында орналасқан Солтүстік теңіздегі аралдар тізбегі. Аралдар шамамен Емс және Яде/Везер өзендерінің сағалары арасында батыстан шығысқа қарай созылып, жағалаудан 3,5–10 км қашықтықта жатыр. Аралдар мен материк арасында «Ваттен» деп аталатын кең саздықтар орналасқан, олар Вадден теңізінің бір бөлігін құрайды. Аралдардың алдында Германияның теңіз аумақтық сулары орналасқан, олардың ауданы аралдардың өзінен әлдеқайда үлкен. Аралдар, оларды қоршап тұрған саздықтар және теңіз аумақтық сулары (Küstenmeer vor den ostfriesischen Inseln табиғи қорығы) тығыз экологиялық байланыс құрайды. Аралдар тобы Төменгі Саксония Вадден теңізі ұлттық паркінің шамамен 5% құрайды. Жер бетінің ауданы бойынша ең үлкен арал – тізбектің батыс шетінде орналасқан Боркум; қалған алты мекенделген арал батыстан шығысқа қарай: Юист, аралдардың ең үлкен қаласы Нордерней, Балтрум, Лангеог, Шпикерог және Вангерооге. Сонымен қатар, төрт кішкентай, адам тұрмайтын аралдар бар: Боркумның шығысында Лютье Хёрн, Юистің оңтүстік-батысында Меммерт және Кахелотплате, Вангероогеден оңтүстік-шығыста Миссенер Оог және ФРГ Табиғатты қорғау федералды кеңсесінің шекараны қайта қарауынан кейін енді Шығыс Фризия аралдарына емес, Эльба-Везер үшбұрышының (Watten im Elbe Weser Dreieck) саздықтарына жататын арал тізбегінің шығыс шетіндегі Меллум.

Дауылдар мен ағымдардың әсері

Бүгінде олар қалыптасқан аралдар болғанымен, олардың кейбіреулері әлі де қозғалыста. Мысалы, Шығыс Фризиядағы Юист аралында 1650 жылдан бері шіркеудің бес нақты орны анықталған, себебі шіркеуді қайта салуға арналған орын үнемі жылжып тұратын аралмен бірге жылжуға тиіс болды. Бір кезде Юист екі аралдан тұрған, бірақ олар бірігіп, қайтадан біртұтас болды. Ал жақын орналасқан Вангерооге аралы соңғы 300 жылда өзінің ұзындығына тең қашықтыққа шығысқа қарай жылжыды, ал оның шіркеу мұнарасы, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда қираған, шығыстан батысқа қарай жылған сияқты. Бұл процесте батыс жағалауларындағы жерлер бірте-бірте эрозияға ұшыраса, ал шығыс жағалауларында шөгінділер жиналады. Осының салдарынан батыс жағалаулары адамның араласуымен қорғалады. Аралдар арасындағы каналдар таядының өтуіне мүмкіндік береді, сондықтан осы жерлерде ағыстың күші аралдардың бірігіп кетуіне кедерілгі келтіреді.