Кіріспе
1807 жылғы орыс-түрік соғысының теңіз шайқасы (1806-1812) Дарданелл теңіз шайқасы 1807 жылы 22 мамырда (қазақша 10 мамыр) 1806 жылғы орыс-түрік соғысы кезінде Наполеон соғыстарының бір бөлігі ретінде өтті. Бұл шайқас Дарданелл боғазының маңында Ресей мен Осман әскерлері арасында өтті.
The naval Battle of the Dardanelles took place on 22 May (10 MayOld Style) 1807 as a part of the Napoleonic Wars during the Russo Turkish War of 1806–1812. It was fought between the Russian and Ottoman navies near the Dardanelles Strait.
Өмірбаян
1806 жылдың желтоқсан айында Осман сұлтаны Селим III Наполеон соғысына байланысты ресейлік әрекеттердің қауіп төндіргенін сезініп, ресейлік теңіз тасымалына Түркия боғаттарын жапты және Ресей империясына соғыс жариялады. Орыс 1807 жылы наурыз айында ресейлік адмирал Дмитрий Сенявиннің қолбасшылығындағы он линкерлік кеме мен фрегаттан тұратын шағын флотын жіберіп, Эгей теңізіндегі Дарданелл боғазының блокадасын бастады. Дарданелл тұйық жолы Осман империясының астанасы Константинополь мен Жерорта теңізіне апаратын сауда жолдары арасындағы теңіз шлюзі болды. Константинополь азаматтары теңіз арқылы азық-түлік пен материалдарды жеткізуге қатты тәуелді болды, ал Дарданеллдің ресейлік теңіз блокадасы түріктерге ауыр қиындықтар туғызды.
Теңіз маневрлері мен шайқас
19 мамыр күні таңертең Осман әскерінің капудан пашасы немесе бас адмиралы Сейид Али 8 кеменің, 6 фрегат пен 55 кеменің эскадрильясын алып, 19 мамыр күні таңертең Дарданелл боғазынан шығып, Мавро аралы мен Азия жағалауы арасындағы позицияға көшкен және Эгей теңізіндегі ресейлік теңіз флотының базасы ретінде қызмет еткен Тенедос аралына шабуыл жасауға дайындалған. Тенедоста зәкірленген Сеньявин Османдықтардың іс-әрекетін байқап, сол күні кешке Тенедостан оңтүстікке қарай флотын алып, Сейд Али эскадрильясының теңіз сағасының қауіпсіздігіне қайтуын болдырмау үшін Дарданеллдің аузына қарай солтүстікке қарай бұрылуға бел буды. Өкінішке орай, 20 мамырда жел тынышталып, ресейліктер Дарданеллге жетіп, Тенедосқа қайтып келе алмады. Тенедоста Сейд Али әлсіз қорғанысты пайдаланып, орудиялық қайық пен құрлық әскерлері арқылы Ресей теңіз базасына шабуыл жасады. Алайда Тенедостағы орыс гарнизоны базаны қорғауға қабілетті екенін дәлелдеді және түріктерді ауыр шығынмен қуып жіберді. 21 мамырда Эгей теңізінде жаңбыр жауып, жел соққан. Сеньявин Осман әскерінің кері шегінуін тоқтату жоспарын тастап, Тенедосқа оралды. Келесі күні таңертең Сейньявин Сейд Алидің эскадрильясының солтүстікке қарай көзге түскенін байқады. Сол күні таңертең желдің күшті болуынан екі флоттың ешқайсысы да қозғалуға тырыспады, бірақ шамамен сағат 14:00-де жел оңтүстік-батысқа ауысқан кезде Сеньявин флотына зәкірлерді салмақтап, түріктерге шабуыл жасауға бұйрық берді. Бір мезгілде Сейид Әли өз эскадрильясына зәкір тастап, Дарданеллдің қауіпсіз жеріне қашуды бұйырды. Сағат 18:00-де орыс әскері Осман әскерінің кемелерін ұстады. Ресейлік "Венера" фрегаты ауыр түрік соғыс кемелерінің артқы жағында қалып, салыстырмалы түрде қауіпсіз шабуылға түсті. Орыс соғыс кемесі "Уриил" түрік қосалқы әскерінің қайысын басып, соғыс кемесі қайығының бұрышын алып кетеді. Адмирал Сеньявиннің қолбасшылығындағы орыс линкоры "Твердьи" түрік контр-адмирал Бейкер Бей мен Сеид Алидің линкоры арасында жүріп, жақын аралықтан кең жағалаудан кең жағалауға ұрыс жасады. Кешке қарай екі флот араласқаннан кейін, олар боғазының аузында шайқасты. Кейде кейбір ресейлік кемелер, соның ішінде Сенявиннің соғыс кемесі, жағалауға жақын және түрік форттары мен олардың жағалаудағы батареяларының қашықтығына дейін бұрылады. Ұрыс түнгі сағат 9-ға дейін жалғасты, түрік кемелерінің көпшілігі тұйық аймақтың қауіпсіздігіне терең қарай жүзіп кетті. Алайда, үш Осман кемені сағадан тыс жерде қалды. Күннің соңында ресейліктер өз флотын маңыраққа бекітіп, боғазынан арылып кетті. 23 мамыр күні таңертең ресейліктер түріктердің үш соғыс кемесін Дарданеллдің қауіпсіздігіне көшіруге тырысқанын байқады. Екі соғыс кемесін арқанмен сүйретіп отырды. Оларды құтқаруға жол бермеу үшін Сеньявин төрт линкер мен "Венера" фрегатын қуып жіберді. Түрік жағалау батареяларының қауіп-қатеріне ұшырамай тұрып, ресейліктер ұрыс кемелеріне өздерінің қаруларымен соққы берді және үшін де суға батырып жіберді.
Салдары
Бұл кездесуді ресейліктердің жеңісі деп қарастыру керек. Осман әскері 2000 адамнан зардап шекті, бірақ блокаданы бұза алмады. Олардың үш әскери кемесі қатты зақымдалғандықтан, олар одан әрі қызмет етуге жарамсыз деп танылды. Орыс 82 адамнан зардап шекті, бірақ ешқандай кеме жоғалтпады және Афон шайқасында түрікпен қайтадан ұрысқа шыққанға дейін Дарданеллдерді тағы бір ай бойы блокадалауды жалғастырды.