Кіріспе

Архитектурада пиластр – қабырғаға енгізілген қалың қабырғаның немесе бағананың жүк көтеретін бөлігі, сондай-ақ классикалық архитектурада қолдау бағанасы сияқты көрінетін және қабырғаның бөлігін анықтайтын таза декоративтік элемент. Ол әдетте бағана ретінде қарастырылатын, негізгі қабырға бетінен көтерілген, жоғарғы жағында капитель, төменгі жағында тұғыр (негізі) және басқа да бағана элементтерінен тұратын әшекейлік өрнек. Классикалық пиластрдан өзгеше, енгізілген бағана немесе тіреуіш қабырға мен төбе құрылымын қолдауға қабілетті. Адам анатомиясында пиластр – бұл қазіргі адамдарға ғана тән, тік созылатын сан сүйегіндегі тік қырлы өспе. Оның құрылымдық функциясы әлі анықталған жоқ.

Анықтама

Пиластер – бұл, ең алдымен, бүкіл әлемде тарихы бойы кеңінен қолданылатын жүктеме көтеретін сәулеттік элемент. Ол құрылымдық жүктемені қабырғаның қалың бөлігімен немесе қабырғаға енгізілген бағана арқылы қабылдайды. Сонымен қатар, пиластер классикалық сәулетте таза әшекейлік элемент ретінде де қолданылады. Осыған байланысты, оны үш өлшемділік пен сезімталдық қасиеттерін жоғалтқан, жалпақталған бағана деп айтуға болады.

Классикалық сәулет

Леон Баттиста Альбертидің қабырға архитектурасына қайта енгізген пилястрларды қолдануын талқылауда Рудольф Витковер былай деп жазды: "Пилястр – қабырғаны безендіру үшін бағананың логикалық түрленуі. Пилястр капительмен және антаментпен келеді, сондай-ақ "төменгі бейнелеуде" немесе қабырғаға жапсырылып, жалпақталған күйде де болады. Жалпы, пилястр көбінесе реттік бағананың барлық бөліктері мен пропорцияларын қайталайды; алайда, одан айырмасы, пилястр көбінесе энтазистен мүлдем бос болады. Пилястрлер ғимараттың қасбетіндегі есік немесе терезе ашылған жерлердің қабырғаларында жиі кездеседі, кейде олар қабырғадан біршама қашықтықта орнатылған бағаналармен немесе тіреулермен жұптасады, олар жоғарыдағы, мысалы, портик сияқты төбе құрылымын қолдайды. Бұл тік элементтер есік айналасындағы архивольтқа қолдау көрсету үшін де пайдаланылуы мүмкін. Пилястрды антаментті ұстап тұратын әшекейлі тіректермен немесе есік үстіндегі балконмен алмастыруға болады. Екі қабырғаның қиылысында пилястр пайда болса, ол кантон деп аталады. Бағана сияқты, пилястрдің де профиліне тегіс немесе жоңқаланған бет болуы мүмкін және ол көптеген сәулет стилінде бейнеленуі мүмкін. Ренессанс және барокко дәуірінде сәулетшілер пилястр формаларының алуан түрін қолданды. Алқап пилястрлер екі қабатты биіктікте болып, қабаттарды біртұтас бөлік ретінде байланыстырады. Бұл әшекейлік элементті ежелгі грек және рим сәулетінен қабылдау әдеті итальяндық Ренессанста қалыптасқан, грек қайта жандану сәулетінде кең танымал болды және кейбір қазіргі заманғы сәулетте де кездеседі.