Кіріспе
Хан Шижун (1089 - 1151) - Қытайдың Солтүстік Сун әулетінің соңғы және Оңтүстік Сун әулетінің алғашқы кезеңдеріндегі әскери генерал, ақын және саясаткер. Ол бүкіл өмірін Сун әулетіне қызмет етуге арнады және көптеген аңызға айналған іс-әрекеттерді жасады. Оның бүкіл денесінде жаралар бар екендігі айтылады, ал зейнетке шыққан кезде екі қолында төрт саусағы ғана қалған. Генерал Хан Цзинь-Сонь соғыстарында Цзинь-Джин әулетіне қарсы соғыста ерекше болды және оған жауынгерлердің аз санымен жаудың көп санына қарсы тұру керек болған жағдайда шайқастарда жеңіске жету туралы аңызға ие болды. Ол ұлы жауынгер еді. Оның ұрыстағы ерлігі үшін Юань Тан Хан Шичжунның 10 мың адамға қарсы тұра алатынын айтқан. Ол әскери өнертапқыш ретінде де белгілі болды: оның өнертабыстары әртүрлі модификацияланған садақ, шынжыр тәрізді бронь, атпен секіру кедергілер курсы ат әскерін даярлау үшін және садақпен оқ ату үшін. Оның әйелі Лян Хун Ю да ерекше әскери ақыл-ойымен танымал. Юэ Фэйдің өлім жазасына кесілгені Ханға Сун империясының барлық жерінде кең тараған жемқорлықтың ауқымын түсінуге көмектесті, содан кейін ол әскери қызметтен зейнетке шықты.
Han Shizhong (1089–1151) was a Chinese military general, poet, and politician of the late Northern Song Dynasty and the early Southern Song Dynasty. He dedicated his whole life to serving the Song Dynasty, and performed many legendary deeds. It is said that he had scars all over his body and, by the time he retired, there were only four fingers left on both of his hands. General Han distinguished himself in the Jin–Song wars against the Jurchen Jin Dynasty, and was reputed to win battles in situation where he had to face a larger number of enemies with a smaller numbers of soldiers. He was a great fighter and because of his feats in battle, Yuan Tan said that Han Shizhong was truly an even match for 10,000 men. He was also known as a military inventor: his inventions including various modified bows, chain like armor, a horse jumping obstacle course for cavalry training, and an archery range for archery practice. His wife, Liang Hongyu, was also known to have an exceptional military mind. Through the tragedy of Yue Fei's execution, Han realized the extent of the rampant corruption throughout the Song imperial court, and retired from military service afterward.
Ерте өмір
Хан Шичжун 1089 жылы Шанси провинциясының бір ауылында кедей шаруа отбасында дүниеге келген. Ол Қытайға шекаралас күшті мемлекеттердің үнемі қауіп төндіретін кезінде дүниеге келді: атап айтқанда, Тангуттардың Си Ся, Хитандардың Ляо империясы және Джурчендердің Цзинь империясы. 1105 жылы Тангуттар патшалығы Си Ся Қытайға шабуыл жасады және Хан Шичжун әскери қызметке шақырылды.
Ерте әскери мансап
Си Сяға қарсы соғыста Хан Шичжун жау офицерін ұрыста өлтіріп, өзін ерекшелендірді және оған атақ берілді. Осы жетістіктерінен кейін одан да үлкен жетістіктер болды, сондықтан ол лейтенант болып тағайындалды. Хан Сун Цзянның Лиаоға қарсы шабуыл жасауына басшылық етті. Сунь Қытай мен Си Ся арасындағы соғыс күшті Цзинь мен Ляо кірген кезде және әртүрлі жақты қолдаған кезде үлкен масштабтағы соғыс болып шықты (Цзинь мен Сунь; Ляо және Си Ся). Бұл соғыс Лио әскерлерін жеңген Цзинь әскерімен аяқталды. Дұшпандарына қарсы жеңіске жеткеніне қарамастан, Сун үкіметі шаруалар көтерілісі елін алаңдатып жатқанда, тойлауға ештеңе таппады. 1120 жылы Хан Уаньның орынбасары ретінде жергілікті көтерілісті басу үшін жіберілді. Ол көтерілісшілердің бекінісіне жалғыз өзі кіріп, олардың басшысын тұтқындады деген хабар тарады. Хан "он мың адамды жеңе алады" (萬人敵) деген лақап атпен танылды және оның күш-жігері үшін айтарлықтай сыйақы алды.
Лян Хонюмен кездесу
Көп ұзамай Ханның құрметіне қонақасы өткізілді. Бұл қонақасы кезінде Хан өзінің болашақ әйелі Лян Хун Юмен танысады. Лиан Хун Ю Гэйдің бірі болғандықтан, қонақасы кезінде офицерлерге қызмет етті. Лиан Ханның назарына түсіп, басқалар сияқты тойламай, үшкүрініп отырды. Лианг Ханға жақындап, оның құрметіне ұйымдастырылған тойда неге қуаныштан көзін ашпағанын сұрады. Хан бұл кішкентай жеңіске қол жеткізгенін және Сун режиміне жаулық танытқан Джурчендер туралы алаңдайтынын айтты. Ол соғыстың шаруаларға келтіретін зардабын ойлағанда өзін ренжітетінін айтты. Лианг Ханға қатты құлшынып, екеуі бірден бір-біріне жақын болады. Лианг Ханға еріп, көп ұзамай үйленіп алады.
Юрчендердің алғашқы шабуылы
Көп ұзамай Ханның ең үлкен қорқынышы жақындады, өйткені Джурчендер Сунмен одақтастығына опасыздық жасап, Сун әскеріне күтпеген жерден шабуыл жасады. Хан генерал Лян Фонгпиннің қол астындағы көптеген орынбасарлармен бірге болды. Оған 50 ат әскері беріліп, ол Юршендерден Ишан бекінісін қайтарып алды. Көптеген адамдар мұны өзіне-өзі шабуыл деп қарастырды, өйткені оны 2000 астам тәжірибелі Цзинь әскері күзетіп тұрды. Алайда, Лян бұл идеяны қолдады, ал Хан оны қабылдамады. Хан хандары керемет түрде Юрчендерді жеңіп шықты. Алайда Ханның тойлауға уақыты болмады, өйткені Лянның басқа әскерлері Юрчендермен жеңілді.
Юрчендердің екінші шабуылы
1125 жылы Цзинь әскері Ляо империясын жойып, Си Ся және Горео күштерін тез жойды (экесі де Ляоның одақтастары), оларды Цзинь империясының вассалдық мемлекеттері етті. Сол жылы юрчендер үлкен коалициялық күш жинады. Олар юрчендер, тангуттар, китандар және корейлер болып, Қытайға екінші шабуыл жасады. Хан ханзадасы генерал Ван Юань (китайша:王淵) қол астында Жаочжоу қаласын тағы да қорғады. Бірнеше айлық шайқастан кейін қаланың логистикалық қорын азайтады. Хан үш жүз атлы әскерін шақырып, бір түнде жау қосына күтпеген жерден шабуыл жасайды. Бұл шабуыл Джуршендерді таңғалдырды, олар кез келген адамға қарсы қылышпен шабуыл жасай бастады. Таң атқанда олардың көбі бірін-бірі таптап кетті. Өлім-жітімнің арасында жорыққа шыққан юрчендердің қолбасшысы да болды. Джуршендердің кері шегінуден басқа амалы жоқ. Осылайша Жаочжоу қаласы жеңілдеді. Бұл жеңіске қарамастан, Сунның қорғаныс күштерінің көпшілігі жеңілді, ал Джурчендер тіпті екі Сун императорын тұтқынға алды. 1127 жылы Хан ханға ханзада Чжао Гу, Канг ханзадасын (構, 亦称康王) Қытайдың оңтүстігіне қауіпсіз жерге алып бару үшін мың адамдық әскер берілді. Ол өзінен он есе үлкен әскермен қарсы шықты, бірақ тағы да жеңіске жетіп, жауды кері шегінуге мәжбүр етті. 1127 немесе 1128 жылы қала Янчжоуға көшірілді. Хан император Гаоцзонға Солтүстіктегі жоғалған жерлерді қайтарып алуды ұсынды, бірақ Гаоцзон тек император болумен қанағаттанғандықтан, оның кеңесін елемеді. Осы арада қоршау астында тұрған солтүстік астананы күзетіп тұрған қытайлық генерал Кайфэн (開封) қатты ашуланып, күш-жігер жіберілмейтінін білгеннен кейін өзін нашар сезінді және көп ұзамай қайтыс болды. 1128 жылы қала көп ұзамай берілді.
Юрчендердің үшінші шабуылы
Кайфэннің құлауы Джурчендердің моральдық күйін көтеріп, олар үшінші шабуылға ұмтылды. Гаоцзонг Юрчендерге қарсы жақсы қорғаныс жасау ниеті жоқ деп есептеді. Ол өзінің айналасындағы мықты генералдар өзін осал қылатынын сезінді және қауіпті жою үшін олардың жеңілуін қалады. Хан үлкен қиындықтарға тап болып, алғаш рет жеңілді. Сун әскерінің көптеген генералдары қорқынышты императордан жиреніп, кек алуды бастады, ал Хан өзінің күшінен қалғандарын жинап, тақты қорғауға мәжбүр болды. Ол бас көтерген генералдарды тұтқындап, олардың әскерлерін шашыратады. Хан шын мәнінде императорды айыптап, император кешірім сұрап, ақырында Қытайды қорғаған генералдарды жақсырақ қолдау белгілерін көрсетті. Юрчендердің алғашқы табыстарына қарамастан, Юрчендерді басқа генерал Юэ Фэй бірнеше шайқаста жеңіп шықты. Журчендер ханзада Цзинь Вуджу (金) басқарған жүз мыңнан аса күшпен Юэден аулақ болып, астананы басып алу және басқа императорды ұрлау бағытын таңдады. Жергілікті әскерлер мен жақсы даярланған бірнеше сарбаздан тұратын әскер Янцзы өзенінің маңындағы тауға жиналды. Хан әйелімен бірге оны басқаруға асықты. Жолда ол жергілікті ғибадатханада тұрып, бірнеше Джин генералдары мен жүзден астам Джурчен жауынгерлерімен бетпе-бет келді. Ханның жанында бірнеше күзетші және оның әйелі болса да, олар жауды сүртіп тастап, кейбір Джин генералдарының басын алып кетті. Көп ұзамай топ өзеннің сағасына жетті.
Хуантиандан шайқасы
Көп ұзамай болған Хуантиандан шайқасында (黃天蕩) сан жағынан жеңілген қытай әскерлері біраз уақыт тыныш тұрды. Хан өзінің сарбаздары таудың басындағы ғибадатханаға шегіну керек деген жалған әсер қалдырды, бұл Джурчендер оны оңай тұтқындауға болатын уақыт деп ойлады. Алайда Ханның бұл әрекеті олардың құлағына түскен тұзақ болды. Журчен командирі Цзинь Вучжу (金术) ғибадатханаға кіргенде, оны жақсы оқытылған бірнеше салт аттылар қоршап алды, ал ол және оның тобындағы адамдар қытай әскерлерінің таудың жоғарғы жағындағы жолда жасырынғандықтан, басқалардан мүлдем ажыратылды. Бұл сол кездегі " жүз мың адамды тұзаққа түсіріп, оларды кесіп тастау үшін сегіз мың атты ғана қажет" деген кең тараған сөзге әкелді. 十萬敵兵來假道,八千騎截中流. - Жаудың жүз мың жасағы келіп, жалған жолға түсті. Өзендегі Цзинь флотын қытайлықтардың жаңа өнертабысы - арап теңізшілері арқылы Таяу Шығыстан әкелінген жалыннан от шашу технологиясын қолдана отырып, алдыңғы жағынан от шашуға болатын жолбарыстар кемесі тоқтатты. Олар Лианг Хунюның белгісін естігеннен кейін шабуылға түсті. Тигр кемелері тез арада Цзинь кемелерін тесіп, Цзинь флотын жаулары жеңіске ұшыратудың аз-ақ алдында тұрды. Журчендер қырық күн қамауға алынып, олардың жартысына жуығы жеңілді. Журчендер әскеріне қолбасшылық еткен Цзинь ханзадасы тіпті қытайлық қолбасшыға хабаршы жіберіп, мейірім сұрап пара берді. Хан оның өтінішін елемеді. Ақырында, юрчендер Ханның қоршауындағы тесіктен қашып кетті. Солдаттардың жетіспеушілігі - Song сатқынның әлсіздігі. Алайда, Юэ Фэй генералдың бақылауында болған юрчендер Цзинь аймағына қайтып оралғанға дейін толығымен жойылып кетеді. Үшінші шабуыл да Джуршендер үшін әскери апат болды.
Юрчендердің төртінші шабуылы
1137 жылы Юршендер тағы да жетпіс мың адамнан тұратын күш жинап, төртінші шабуылды бастады. Бұрынғы шабуылдар кезінде көптеген тәжірибелі сарбаздарды жоғалтқан Джурчендер бұл жолы нашар нәтижелерге қол жеткізді және бірнеше шайқастан кейін толықтай жеңілді. Юэ Фэй мен Хан Шичжунның қол астындағы қытай әскері жағдайды тез пайдаланып, қарсы шабуылға түсті. Сун әулеті 1139 жылы Янченг шайқасын қоса алғанда, бірқатар шайқастарда жеңіске жетті. Бір жылдан соң Сун әскерлері Цзинь астанасына жақындады.
Өмірінің соңғы жылдары
Олар Цзинь астанасына кірер алдындағы түнде Қытай императоры Цзинь астанасындағы бұрынғы екі императорды құтқару туралы уайымдап, генералдарға қайтып келуге бұйрық берді. Бастапқыда генералдар бұл идеядан бас тартты, бірақ император көбірек хаттар жіберіп, тіпті сарбаздардың отбасыларын өлтіреміз деп қорқыта бастады. Юэ Фэй жылап: "Отыз жыл бойы атқарған еңбегім зая кетті", - деді. Генералдарға императордың сарайына оралуға бұйрық берілді. Бұл жолы олар канцлер Цинь Хуэймен және сарайдағы бейбітшілік саясатын қолдаған көптеген шенеуніктермен және генералдармен кездесті. Олар генерал Юэ Фэйді тұтқындап, үкім шығарайын деп жатқанда, Хан Шичжун Цинь Хуиден: "Неге айыптап отырсыз?" деп сұрады. Қин Хуэй: "Юе кінәлі екеніне дәлел қажет емес пе? (其事体莫須有) " (Бұл қытай тілінде "жалған айып" деген атақты мақал-мәтелге айналды). Хан: "Сіз қалайша адамдардың әділдікке деген сұрағын "деректер қажет емес" деген сияқты логикалық қателікпен қанағаттандыра аласыз?" деп жауап берді. Кейін Хан қатты ашуланып, күліп, қытайлық генералдың билігінің символы болып табылатын қалқаны мен семсерін оған лақтырып жіберді. Ол император мен Цинь Хуэйге қарсы мынадай қорлау сөздермен шабуыл жасады: "Олар өз елдерін қиратып жіберді, енді Сун үшін шайқасатын қабілетті генералдар болмайды". Бастапқыда Цинь Ханды келесі өлтіруді ойлаған, бірақ Хан императорды өткен шайқаста құтқарды, сондықтан Ханға өмір сүруге рұқсат етілді.
Үлкен , бірақ қайғылы достық
Көп ұзамай ол әскери қызметтен кетіп, генерал Юй өлтірілгенде, императордың Юйдың отбасын тұтқындауға қатысты жарлығын елемеді, керісінше, Юйдың отбасын қауіпсіз жерге алып барды. Ол отбасымен бірге ауылға кетіп, 1151 жылы қайтыс болды. Ханның есекке мініп, Батыс көлдің бойында жүзіп, шарап шешесін алып, отыратынын, одан Юэдің қабіріне шашып, шашып жатқанын жиі көретін. Ол Юемен ауа райына қарамастан, жаңбыр не қар жауса да, жұмсақ әрі сезімтал сөйлейді.
Жетістіктер
Хан Шичжунға көптеген әскери өнертабыстар, соның ішінде әртүрлі модификацияланған бронь мен садақ, атпен секіру кедергілері, атты әскерді үйреткен және садақшылар мен ат үстіндегі садақшылардың дәлдігін үйрету үшін садақ атыс полигоны берілген. Оның әскери мансабы Қытайға Джурчен басқыншылығынан аман қалуға мүмкіндік берді және Юэ Фэймен бірге күшті Цзинь әскерін құлатуға көмектесті. Осы оқиғалар әскери жанды Джин империясының құлдырауына, Шыңғыс хан мен монғолдардың өрлеуіне себеп болды.