Кіріспе

Криттегі мұсылман халқының тарихи тарихы Криттегі мұсылмандар - XVII ғасырда Осман империясы Критті жаулап алғаннан кейін ислам дінін қабылдаған этникалық гректердің ұрпақтары. Олар грек мұсылмандары ретінде танылды және кейбір христиан гректер оларды этникалық тегі емес, дініне байланысты "түрік" деп атады. Бұл жергілікті тұрғындардың исламға айналу деңгейі Босния мен Герцеговина, Албания, Солтүстік Македонияның батыс бөлігінің және Болгариядағыдай болды; тіпті иммигранттардан гөрі, қайтадан айналу деңгейі ерекше жоғары болуы мүмкін. Криттегі грек мұсылмандары крит тілінде сөйлеуді жалғастырды. Аралас некелер мен исламға айналу түркікреттіктер деп аталатын адамдар тобын тудырды; этникалық гректер, бірақ әр түрлі практикалық себептермен исламға айналды (немесе айналдыруды жасамалап). Еуропалық саяхатшылардың мәліметтері бойынша Криттегі "түрік" дегендер негізінен түрік тегіне жатпай, православие дінін қабылдаған криттіктер болған". 19 ғасырда болған сектанттық зорлық-зомбылық көптеген мұсылмандарды Криттен, әсіресе Крит көтерілісі (1897-1898) кезінде және Криттің 1908 жылы Грекиямен бір жақты одақ жариялағаннан кейін кетуге мәжбүр етті. Ақырында, 1919-1922 жылдардағы грек-түрік соғысы мен Түрік тәуелсіздік соғысынан кейін Криттегі қалған мұсылмандар Лозанна келісімінің (1923) шарттары бойынша Анатолиядағы грек мәсіхшілерімен алмастырылды. Барлық кезеңдерде Криттегі мұсылмандардың көпшілігі грекше сөйлеген. 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында Криттен кеткендер негізінен Түркияның Эгей және Жерорта теңізінің жағалауында қоныстанды. Айвалик пен Кунда аралдарымен қатар олар Измир, Чукурова, Бодрум, Сиде, Мудания, Адана және Мерсин қалаларына қоныстанды.

Музыка

Бір грек зерттеушісі музыканы Крит грек диалектісінде орындаған алты крит мұсылманын санап көрсетті. Криттіктер Криттік мәсіхшілермен бөліскен музыкалық дәстүрді Түркияға өздерімен бірге әкелді: Жиритли мәдениетінің маңызды аспектілерінің бірі - бұл исламдық "көбінесе бекташи" сезімталдық грек тілі арқылы көрініс табады. Олардың мәдени ерекшеліктері туралы кейбір түсініспеушіліктер туындап, олардың музыкасы "криттіктерге" қарағанда көбірек "түрік" музыкасы деп ойланады. Менің ойымша, бұл тұжырым мүлдем дұрыс емес, бірақ кейбір аспаптарды мәсіхшілер көбірек қолданған: мұсылман крит лирасы ойнағандардың мәсіхшілермен салыстырғанда аз жағдайлары бар: түрік тіліндегі осы аспаптың атауы Rum kemençesi Greek kemenche.

Түркиядағы криттік мұсылманның халықтық мәдениеті

Криттен көшіп келген иммигранттар мен олардың мінез-құлқының айырмашылығы байқалады. 19 ғасырдың соңында мұсылмандар қашудан қашып, қазіргі Түркия аумағына немесе одан да алыс жерлерге бас сауғалады (Al Hamidiyah қараңыз). 1910 жылдары аралдың мұсылман қауымына тиісті мәртебе таныған Крит мемлекетінің тоқтауымен көптеген басқалар кетіп қалды. Грек-түрік соғысы (1919-1922) "ата-баба еліне" бейімделу әрқашан ауырсынусыз жүргізілген жоқ, оның ішінде басқа да иммиграцияға қатысты жағдайларда сияқты қорлауларға ұшыраған. Питер Лоизостың айтуынша, олар көбінесе кедей елге шығарылды: олар келген кезде қысқа уақытқа тойланды, өйткені "түрік" Түркияның жүрегіне "қайтып оралды", Кіші Азиядағы мәсіхшілер Грекияның солтүстігіндегі жерге қоныстанғысы келгендей, мұсылман босқындары жергілікті халық, кейде үкімет қызметкерлері, ең жақсы жер мен тұрғын үйді иеленіп алған. Сол автор олардың "белгілі бір қолөнер мен кәсіптерді төмен мәртебелі деп санайтын Османдықтардың" пікірін бөліспеген суретті суреттейді. Лоизос жасаған Бодрум туралы кітаптың қысқаша аудармасында 1967 жылға дейін криттіктер мен "жергілікті түріктердің" кейбір қалаларда араласпағаны айтылады; олар грек тілінде сөйлеуді жалғастырды және көбінесе басқа криттіктерге үйленді.