Кіріспе

Ислам заңдарында жыныстық бөліну Ислам заңдарында жыныстық бөліну Ислам заңдарында, әдет-ғұрыптарында, заңдарында және дәстүрлерінде жыныстық бөліну Ислам елдері мен қауымдастықтарында әлеуметтік және басқа жағдайларда ерлер мен ұлдарды әйелдер мен қыздардан бөлу үшін қолданылатын тәжірибелер мен талаптарды білдіреді.

Омейядтар мен Аббасидтер халифаттары

Исламдағы жыныстық сегрегацияның тамырын көптеген тарихшылар зерттеді. Лейла Ахмет харемнің Омейядтар мен Аббасидтер дәуірінде пайда болғанын және Мұхаммедтің заманынан бастап құрылмағандығын айтты. Леор Халеви әйелдер мен аза тұту туралы мақаласында "жыныстардың бөлінуіне қатысты жаңа және бұрын-соңды болмаған алаңдаушылық" сегізінші ғасырда Ирактың Куфа қаласында орын алғанын жазды. Уақыт өте келе бұл нормаға айналды. Эверетт К. Роусон сегізінші ғасырдағы Мединада жынысына сәйкес келмейтін ер адамдар жыныстар арасында еркін жүріп-тұра алатынын анықтады. Мұқаннаттар деп аталатын бұл ерлер ерлер мен әйелдердің арасында еркін жүріп-тұра алатын, себебі олар әйелдерге жыныстық қатынас жасамайды деген сенімге ие болған. Бұл ертедегі халифалар заманында әйелдерді жеке өмірде ұстап тұру үшін өзгерді.

Харем

Осман империясы гаремде жынысты бөлініп-жарып отырды, ал кәнизактерге гаремнен шығуға рұқсат етілмеді. Үй ішіндегі еркек бастығынан басқа еркектерге харемге кіруге тыйым салынады. Алайда евнухтарға харемнің ішінде де, сыртында да еркін жүріп-тұруға рұқсат етіліп, олар әйелдерді қорғайтын. Бұл евнухтарға патшаның сарайына кіруге мүмкіндік берді. Харемде болған кезде билеушінің үйдің қалған бөлігінен бөлінуінің жалпы салдарынан евнуктер хабар жеткізушілердің рөлін атқарды. Харем кезінде евнуктер арасында нәсілдік бөліну кең тараған. Осман империясы кезінде ақ түсті құлдардың құл саудагерлері сауда-саттыққа көбірек қатысы болды.

Моншалар

18 ғасырдағы Осман ванналарында ерлер мен әйелдерді жекелеу қатаң түрде орындалды. Моншаларды жекелестіру ережелері мұсылман әйелдердің моншаларды мұсылман емес әйелдермен бөлісуіне, ал мұсылман еркектерінің моншаларды мұсылман емес еркектермен бөлісуіне тыйым салады. Шариғат соттары мұсылман әйелдерінің қасиеттілігін сақтап, олардың құқықтарының бұзылуын болдырмау үшін бұл заңды қолдады.

Ауғанстан

Талибанның діни басшылығындағы Ауғанстанды феминисттер мен басқалар "жыныстық апартеид" жүйесі деп сипаттады, онда әйелдер ер адамдардан жұрт алдында бөлініп, заңды теңдікке немесе жұмысқа немесе білім алуға тең мүмкіндікке ие емес. Исламда әйелдердің жұмысқа және білім алуға тең құқы бар, бірақ олардың бірінші кезектегі міндеті отбасы болуы керек. Ерлер де бала тәрбиесіне, үй шаруасына белсене араласады. Мұхаммед әйелдеріне үйде көмектесті. Ауғанстан Ислам Республикасы кезінде (2004-2021), ауған еркектерінің үлкен бір бөлігі университетке баратынға дейін өз отбасынан басқа әйелдермен ешқандай байланыс жасамады. Бұл еркектердің әйелдерді әріптестері ретінде көрмеуіне себеп болды, сондықтан олар әдетте әйелдерге әдепсіз мінез-құлық танытуы мүмкін, сондықтан мыңдаған әйелдер Ауғанстанның көшелерінде қорлаудан зардап шекті. Осы кезеңде Ауғанстан мектептеріндегі жыныстық бөліну жағдайлары білім беру министрлігіне, ол қазірдің өзінде керек-жарақ, қаржы және мұғалімдер тапшылығынан зардап шеккен, әр жынысқа арналған жүйені қайта құруға мәжбүр етті. Баге Шахара (Persian) - Ауғанстан Ислам Республикасы кезінде Кабулда әйелдер үшін ғана салынған саябақ. Бұл - Бабурдың ежелгі бақшасы. Бұл тек әйелдер үшін арналған орын болғандықтан, еркектерге кіруге рұқсат етілмеген. Бұл бақ АҚШ, Италия және Швейцарияның қаржылай қолдауымен қайта құрылды. Жыл сайын 8 наурызда әйелдер үшін арнайы бағдарламалар өткізіледі. Бақшада әйелдерге арналған арнайы базарлар да ұйымдастырылды. Ағылшын тілі мен тігін сабақтары, өнім сататын дүкендер, кеңес беру орталығы, басқа сабақтар, барлығы әйелдермен жүргізілді. 2021 жылғы талибан шабуылдарынан кейін барлық университеттер бүкіл ел бойынша жыныстық жағынан бөлініп-жарылтылды. 2022 жылдың наурыз айынан бастап Талибан барлық ойын-сауық парктерін және курорттарды жынысына қарай бөліп шығара бастады. Әдептілікті насихаттау және әдепсіздікті болдырмау министрлігі (Афғанстан) Кабулда ерлер демалыс орындарына сәрсенбі, бейсенбі, жұма және сенбі күндері, ал әйелдер демалыс орындарына жексенбі, дүйсенбі және сейсенбі күндері бара алады деп мәлімдеді. Бұл министрлік ешкімге шағымдануға рұқсат берілмейтінін, әйелдер күні ер адамдарға саябақтарға кіруге рұқсат берілмейтінін атап өтті.

Мысыр

XX ғасырдың ортасында Мысырда жынысты бөліну туралы заңдар қабылданды. Мұның ішінде әйелдерді пойыздарда бөлек ұстау да бар, оны мұсылман бауырластар ұйымдастырды. Осы жаңа дәуірге дейін жыныстық бөліну тек діни рәсімдер аймақтарында ғана қолданылған. Мысырдағы "қызғылт такси" идеясы көптеген әйелдер тек әйелдерге арналған таксилерді талап еткеннен кейін пайда болды. Бұл идеяны жақтағандар таксилер әйелдерді ықтимал қысым мен жыныстық зорлық-зомбылықтан қорғайды деп мәлімдеді.

Иран

Рухолла Хомейни әйелдерді қоғамдық демонстрацияларға қатысуға және түнгі коменданттық сағатқа мән бермеуге шақырғанда, миллиондаған әйелдер көшеге шықты, олар күйеулері мен әкелерінің рұқсатысыз немесе қатысуынсыз үйлерін тастап кетпейтін еді. Алайда ислам төңкерісінен кейін Хомейни жыныстардың араласқандығын мақұлдамағанын ашық жариялады. Хомейни билігі кезінде әйелдер атқаратын жұмыстарға шектеулер қойылады, бұл заңдар жұмыс орнында жыныстық сегрегацияны да қолданады. Көптеген әйелдерге саяси билік орындарына кіру мүмкіндігі берілмейтін еді, егер олар еркек саяси элитамен немесе діни көшбасшылармен, қозғалыстармен немесе белсенділікпен байланыста болмаса. Әйелдер кандидатурасының алдын алуды ерлер басым саяси партиялар қолдайды, олар әйелдерді ұсынылған кандидаттар ретінде ұсынудан бас тартты. Президент сайлауына қатысқан барлық әйелдер себепсіз қабылданбайды. Гендерлік бөліну адамдардың компаниясына да әсер етеді; Зиба Мир Хосейни зерттеуші өзінің іс-әрекеті кезінде уақытының көп бөлігін әйелдермен өткізетінін және кейбір жағдайларда жыныстық бөлінудің қатаң реттеуіне байланысты осы әйелдердің кейбір туыстарымен ешқашан кездеспейтінін атап өтті. Бұл шектеулер саяхатқа да әсер етуі мүмкін, өйткені кейбір ережелерде күйеулеріне еркек рұқсатысыз саяхаттауға тыйым салынады және кейбір жағдайларда әйелдер еркек жолаушылардан бөлек болуы керек. 2005 жылдан бастап Иран үкіметі жоғары білім алуға тыйым салған.

Ирак

Жыныстық изоляциядағы білім беру жоғары білім беру арқылы жүргізіледі, себебі діни көзқараспен жыныстық сегрегация. Мейрамханалар мен мотельдердің барлығы жыныстық қатынасты ажырату туралы қатаң ережелерге ие.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясында ер дәрігерлерге әйел пациенттерді емдеуге рұқсат етілмейтін, егер әйел мамандар болмаса; әйелдерге еркектерді емдеуге де рұқсат етілмейтін. Алайда қазір жағдай өзгерді, сондықтан ерлер мен әйелдердің бір жынысты дәрігерлерге баруы жат емес. Сыншылар әйелдердің құқықтарын шектейтін Сауд Арабиясы заңына негізделген шариғат заңы жынысты бөлуге әкеліп соқты, өйткені әйелдер мен ерлер барлық салаларда, әйелдер ғана тез тағамдар желілерінен әйелдер ғана кеңселерге дейін бөлінеді. Бұл заңдар мен ережелерді исламдық діни полиция орындайды, бұл кейбіреулерді полициядан қашудың жолдарын іздеуге итермеледі. Гендерлік бөліну Сауд Арабиясының білім беру жүйесіне де әсер етеді, өйткені ерлер үшін мамандықты бітіріп, жұмыс табуға мүмкіндіктер көп. Әйелдер бұл мүмкіндіктерді пайдалана алмайды және жұмыс табу қиынға соғады, өйткені ерлер мен әйелдердің араласқан жерлері аз. Гендерлік сегрегация әйелдерді мешітте емес, үйде дұға етуге шақыра отырып, әйелдердің дінге қатысуына әсер етеді. Ғалымдар бұл шектеулерге қарамастан, жаңа ұрпақпен бірге енгізілген өзгерістер әйелдерге мешітте немесе өз үйлерінде дұға етуді таңдауға көбірек еркіндік берді деп мәлімдеді.

Палестина мандаты

19-шы ғасырдың аяғы мен 20-шы ғасырдың басында Палестинаға еуропалық яһудилердің көшіп келуі туралы Норман Роуз "Сионисттік әдет-ғұрыптар" "арабтық дәстүрмен жиі қайшы келетінін, әлеуметтік консервативті, дәстүрлі Палестина қоғамына біріктіретін әдет-ғұрыптар мен моральдық болжамдарға қауіп төндіретінін" жазады. Әйелдердің белсенді саяси рөлі және олардың сегрегациясыздығы айрықша қорқынышты деп бағаланды.

Малайзия

Малайзияның Келантан қаласында гендерлік сегрегация саясаты ислам ілімдеріне негізделген, оны мемлекеттік басшылар түсіндіреді. Бұл спорттық турнирлерде әйел ойыншыларға тек ерлер ғана қатысуына жол бермейді. Келантандағы (Малайзия) жыныстық бөлінудің тағы бір мысалы - супермаркеттердегі жыныстық ерекшеліктерге арналған есепшоттар.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та мұсылман жұптары ерлер мен әйелдер рәсім кезінде бөлек отырады және әр бөлмеде тойлайды. Тойға келген ерлер мен әйелдер бірге отырмайды, өйткені бұл ерлер мен әйелдердің әдеттегі араласуынан "кездейді".

Сын

Британдық мұсылман жазушысы Эд Хусейн жыныстық қатынасты шектеудің "көптен дұрыс емес жолдармен көрініс тапқан жыныстық ренжітуді" туғызатынын және жастарды "бұрынғы жыныстық қатынасты тек жыныстық нысандар ретінде қарастыруға" жетелейтінін айтады. Арабша сөйлейтін Хусейн Сауд Арабиясында ағылшын тілі мұғалімі болып жеті ай жұмыс істеген кезде, жыныстық бөліну мен хиджабтың міндеттілігіне қарамастан, саудиялық ерлер әйелдерге қарағанда әлдеқайда кішіпейіл және басқа елдерде өмір сүрген ерлерге қарағанда ерлерден гөрі көп зиян көретінін көріп таң қалды. Оның әйелі "жергілікті әдет-ғұрыпты құрметтеу үшін ұзын қара абая киіп, шашын қара шапанмен жауып" қарапайым киім кигеніне қарамастан, екі рет "автомобильдерінен өтіп бара жатқан саудиялық жастардың қасына келді. Супермаркетте әйеліммен 5 минуттай ғана алыстасам, саудиялық еркектер үндесіп, өсек-аяң айтып, кетіп барады". Британдық кеңесте жергілікті әйелдермен өткен әңгімеден оның тәжірибесі бірегей емес екені көрінді. Кейбір мұсылмандар Мұхаммед пен оның серіктеріне әйелдер тамақ ұсынды деп, мұны Исламның алғашқы кезеңдерінде жыныстық бөлінудің болмағанына дәлел ретінде келтіреді.