Кіріспе

Бетси Тэйси кітаптары - американдық романист және әңгіме жазушы Мод Харт Лавлейстің (1892-1980) жартылай автобиографиялық романдары, олар 1940 және 1955 жылдар аралығында Томас И. Кроуэлл компаниясы шығарған. Қазір кітаптарды HarperCollins баспасы басып шығарады. Алғашқы төрт кітапты Лойс Ленски, қалғандарын Вера Невилл суреттеді. Сериал авторға жақын, оның достары мен отбасына негізделген қаһарман Бетси Рейдің оқиғаларын жалғастырады. Бірінші кітап, Бетси Тейси, 1897 жылы Бетсидің бесінші туған күні қарсаңында басталады, ал соңғы кітап, Бетсидің үйлену тойы, 1917 жылы АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіруге дайындалған кезде аяқталады.

Тарих

Сериал Лавлейстің қызы Мерианға өзінің балалық шағы туралы айтқан сәбиге арналған ертегілерден шықты. 1940 жылы жарық көрген Бетси Тейсидің танымалдылығы оны тағы үш кітап жазуға итермеледі, Бетси Тейси және Тиб (1941), Бетси және Тейси Үлкен төбеден өтіп кетеді (1942) және Бетси және Тейси Даунтаунға барады (1943). Лавлейс серияны төрт кітаптан кейін аяқтауды жоспарлағанмен, оның жоғары сынып күнделiктерiн тапқан күйеуі мен қызы оларды Бетсидің жоғары сыныптағы мансабында қолдануды талап етті. Бұл "Бетсиге аспан" (1945), "Бетси өзіне қарамастан" (1946), "Бетси жюниор болды" (1947) және "Бетси мен Джо" (1948) фильмдеріне әкелді, олардың әрқайсысы бір орта мектеп жылынан тұрады. Лавлейс өзінің күнделіктері мен мектептегі фотожазбаларына сүйене отырып жазған бұл кітаптарын өмірге ерекше шынайы деп сипаттады. Ол 1964 жылы "отбасылық өмір, әдет-ғұрып, әзіл-ойнақ, дәстүрлердің бәрі шындық және жылдардың жалпы үлгісі де дәл" деп жазды. Алғашқы сегіз кітаптың оқиғалары Минессота штатының Deep Valley қалашығында, Лавлейстің балалық шағындағы Манкато қаласында өтеді. Бетси мен Джоны аяқтағаннан кейін Лавлейс өзінің үш "Deep Valley Books" -ның алғашқы екеуін жазды, Карнидің үйі (1949) және Deep Valley-дің Эмилисі (1950), Бетси Рей және Бетси Тайси сериясының басқа кейіпкерлері пайда болған Бетсидің оқиғасына қайта оралғанға дейін. Серияның соңғы кітаптары, Бетси және Ұлы әлем (1952) және Бетсидің үйлену тойы (1955), Бетсидің Еуропадағы сапары мен Миннеаполистегі некедегі алғашқы жылдарымен танысады. Олар сондай-ақ Лавлейстің жеке тәжірибелеріне негізделген. 2000 жылы HarperTrophy Betsy Tacy және Deep Valley сериясын қайта басып шығарған кезде, олар Майкл Коелшке он үш кітаптың жаңа мұқабаларын суреттеп беруді тапсырды.

Кітаптар

Бетси Тэйси кітаптары, Гарри Поттер және Кішкентай үй сияқты басқа сериялар сияқты, кейіпкерлер қартайған сайын және күрделі жағдайларға тап болған сайын, оқуға қиын деңгейлерде жазылған. Алғашқы кітаптары балалар үшін жазылған, ал соңғылары 14 және одан үлкендерге арналған.

Кейіпкерлер мен жағдай

Кітаптар ойдан шығарылған болса да, кейіпкерлері Лавлейстің өз отбасы мен достарына негізделген. Көптеген кейіпкерлер жеке тұлғалармен сәйкес келеді, ал басқалары бірнеше адамның өміріндегі оқиғалардан алынған композиттер. Бетсидің әкесі Боб Рей Модтың әкесі Томас Хартқа негізделген; Томас Харт сияқты Боб Рейдің де аяқ киім дүкені болды және жексенбі күндері отбасы мен достарына пияздан бутербродтар жасады. Бетсидің анасы Джуль Рей, Модтың анасы Стелла Хартқа негізделген, ол да қызыл шашты, тіршілікті, және фортепианода екі ән, бір вальс және бір екі қадам ойнай алатын. Бетидің жақын досы Анастасия "Тейси" Келли Лавлейстің өмір бойы досы Франсис "Бик" Кенниге негізделген. Тейси ұялшақ, сезімтал және қызықты, ол үлкен ирландтық отбасынан шыққан, олар Rays-тің көше бетінде тұрады. Бетси, Тейси және Тиб триосының үшінші мүшесі Тельма "Тиб" Мюллер Марджори "Мидж" Герлахқа негізделген. Тиб қорқынышты емес және қабілетті; ол сондай-ақ нәзік, сары түсті және өте флиртке үйреніп жатыр. Тиб пен оның отбасы Глубокая долинаның ағылшын-американдық атмосферасы мен Висконсин штатының Милуоки қаласындағы неміс-американдық қауым арасында алға-артқа жылжиды. Ол екі тілді біледі және өзі жүріп жатқан ортаның әртүрлі әлеуметтік талаптарымен таныса алады. Джо Уиллард, Бетсидің күйеуі, Мод Харт Лавлейстің күйеуі, журналист және романист Делос Уилер Лавлейске негізделген. Мод Харт пен Делос Лавлейс 1917 жылы, ол жиырма бес жаста кездесті. Алайда, ол Heaven to Betsy-ден басталатын кітаптарға күйеуіне негізделген кейіпкерді қосуды таңдады. Ол Джоның балалық шағы туралы суреттерін Джоның мектептегі тәжірибесі мен тарихы туралы ақпарат беруге қолданды. Лавлейстің естеліктері сияқты. Романның көпшілігі автордың туған қаласы - Миннесота штатының Манкато қаласында орналасқан, ойдан шығарылған Миннесота штатының Терең аңғары қалашығында және оның айналасында өтеді. Рейлер отбасы және басқа кейіпкерлер өздерінің шынайы өмірдегі әріптестерінің үйлерінде тұрады. Лавлейс 332 және 333 Орталық көшесі, өзінің және Бик Кеннидің балалық шағындағы үйін көршілес Биг Хилл көшесінен аталған ойдан шығарылған Хилл көшесіне айналдырды. Бетси өскен сайын оның көкжиегі кеңейіп, қалаға көбірек кіреді. Бетси мен Тейсидің Downtown-да Карнеги кітапханасы мен дүкендері мен Опера үйі бар Deep Valley орталығымен танысады. Мектеп кітапшалары айналадағы ауылды көрсетеді. Лавлейс өзінің күнделіктері мен кескін кітаптарын, журналдар мен каталогтар сияқты қазіргі заманғы материалдарды және ескі достарымен және Манкатоның бұрынғы және қазіргі тұрғындарымен хат алмасуды пайдаланды, олар оның әңгімелерін толтыру үшін ақпарат берді. Тағы бір егжей-тегжейлі, Гроспапа жаз бойы өзінің газонды безендірген құйма темір жұлдыздар, сол кездегі жаңа дереккөзден, романшыл Эдна Фербердің 1940 жылғы "Өзгеше қазына" мемуарларынан алынған болуы мүмкін. Онда Фербер 1906-09 жылдары Милуокиде репортер болып жұмыс істеген кезде, қаланың бай отбасылары газонды боялған жұлдыздармен безендірген.

Тақырыптар

Лавлейс серияда жиынтық әсерге қол жеткізетін бірнеше ұзақ мерзімді тақырыптарды зерттейді.

Жеткізу

Лавлейс Бетсидің өсіп келе жатқан тәуелсіздігі мен жауапкершілігін көрсетеді. Кейіннен басқа бір отбасымен ұзақ уақыт бірге болған кезде (Бетси мен Джо) фермалық отбасында болған кезде үйін сағынғанын еске түсіріп, кейіпкердің өзі өзінің өзгерістеріне назар аударады. Бетси кітаптардағы қателіктерінен сабақ алады; жыл сайын ол жаңа қателіктер жасайды, бірақ ұқсас емес.

Достық

Сериалда достыққа баса назар аударылады. Лавлейс кейіпкерлердің қартайған сайын әр түрлі өзгерістерге ұшыраған ұзақ мерзімді достық қарым-қатынастарын көрсетеді. Қыздар бір-бірімен айтыспайды, бір-бірімен бәсекелес емес. Кейінгі кітаптарда кейіпкерлер орта мектепке кіргенде, қыздар ерекше қарым-қатынастарын жоғалтпай, достары шеңберін кеңейтеді.

Халықаралықлық

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және содан кейінгі жылдары жазылған Лавлейс серияға басқа мәдениеттерге оң көзқараспен қарайды. Бетси мен Тейси Үлкен төбеден өтіп барады деген фильмде кейіпкерлер сириялық иммигранттар тұратын ауданды тауып, олармен дос болады. "Бетси өзіне қарамастан" романында Бетсидің Милуокидегі Тибке сапары неміс иммигранттарының мәдениетімен таныстырады. Лавлейс Германиядан көшіп келгендердің көбісі оның өсіп келе жатқан милитаризмінен қашып жүргенін дәлелдеді. Бетси Мюнхенге (Бетси және Ұлы әлем) барған кезде, кейіпкер неміс мәдениетін терең бағалайды, бірақ ол сыныптық кедергілер мен милитаризмді алаңдатады.

Адалдық

Бетси мектептегі кітаптар арқылы өзіне адал болуды зерттейді. Көп жылдар бойы өз әңгімелерін қуана жазғаннан кейін, Бетси жаңа достық қарым-қатынастарымен қайшылықта болған кезде өзінің амбициясынан бас тартады, тек жазу оның өмірінің маңызды бөлігі екенін түсіну үшін (Бетсиге аспан). Бетсидің өзін-өзі елемей жүріп-тұруы мен сыртқы түрін өзгертудегі тәжірибелері, ол өзін болмайтындай етіп көрсету арқылы өзін кемсітуін түсінуге мүмкіндік береді.

Қабылдау

Бетси Тейси кітаптары жақсы қабылданды, Бетси Тейсидің алғашқы басылымы алғашқы басылымнан кейін отыздан астам басылымнан өтті. 1970 жылдары серияның алғашқы алты кітабының қорапша басылымы жарық көрді. Алайда 1980 жылдары кітаптар басылымнан шықты. 1990 жылы сериалдың ересектер тобы Манкатода Бетси Тайси қоғамын құрды. Қоғам хат жазу науқанын қолға алды, ол ХарперКоллинске алғашқы төрт кітапты 1992 жылға қарай қайта басып шығаруға уәде берді. Ақырында Бетси Тейсидің он кітабының және Үш терең аңғардың жаңа басылымдары жарық көрді, ал 2016 жылдан бастап барлық кітаптар қол жетімді болып қала береді. Бетси Тейси қоғамы Мод Харт ("Бетсидің үйі") және Бик Кеннидің ("Тейсидің үйі") балалық шағындағы үйлерін сатып алып, қалпына келтірді және оларды музей ретінде басқарады. 2010 жылы кітапхананың қамқоршылары, адвокаттары, достары және қорлары қауымдастығы бұл сайтты әдебиеттің көрнекті орны деп белгіледі. Миннесота тарихы орталығы Мод Харт Лавлейсті өзінің "Тарих ойыншылары" интерпретациялық сериясының кейіпкерлерінің бірі ретінде қамтыды, оның балалық шағы мен әдеби мансабына бағытталған презентациясы бар.