Кіріспе
33-ші апталық Тора бөлігі Бехукотай, Бехукосай, немесе Бахукотай (Библиялық) (בְּחֻקֹּתַי bəḥuqqōṯay, "менің өсиеттерім бойынша", екінші сөз, және бірінші ерекше сөз, парашха) - 33-ші апталық Тора бөлігі (פָּרָשָׁה, парашха) ежелгі еврей Тора оқу циклында және Леуіліктер кітабындағы 10-шы және соңғы. Бұл Леуіліктер 26:327:34 жазбасын құрайды. Параша заңға мойынсұну үшін баталар, оған мойынсұнбау үшін қарғыстар және ант береді. Парашаның құрамына Тора түрмесіндегі 3992 еврей әріптері, 1013 еврей сөзі, 78 тармақ және 131 жол кіреді. Яһудилер оны әдетте мамыр немесе маусымның басында оқиды. Еврей күнтізбесінде 55 апта бар, ал жалпы жылдағы нақты саны 50 - ден, ал көбейтілген жылдағы саны 54 немесе 55 - ке дейін өзгеріп отырады. Жылдар қатарынан (мысалы, 2024 және 2027 жылдары) Парашат Бечукотай жеке оқылады. Қалыпты жылдары (мысалы, 2025 және 2026 жылдары) Парашат Бечукотай апта сайынғы оқулардың қажетті санын қамтамасыз ету үшін алдыңғы парашат Бехармен біріктіріледі. Құтқарылу мейрамының бірінші күні демалыс күніне түсетін жылдары (бұл 2022 жылы болғандай), Израильдегі яһудилер мен реформалық яһудилер Құтқарылу мейрамын тойлағаннан кейін пашахты Диаспорадағы консервативті және православиелік яһудилерден бір апта бұрын оқиды. Мұндай жылдары Израильдегі яһудилер мен реформалық яһудилер Құтқарылу мейрамын жеті күн бойы тойлайды және келесі пашаханы (2018 жылы Шемени) Құтқарылу мейрамының бірінші күнінен кейін бір апта өткен соң демалыс күні оқиды, ал Диаспорадағы консервативті және православиелік яһудилер Құтқарылу мейрамын сегіз күн бойы тойлайды және келесі пашаханы (2018 жылы Шемени) бір аптадан кейін оқиды. Мұндай кейбір жылдары (мысалы, 2018 жылы) екі күнтізбе Диаспорадағы консервативті және православиелік яһудилер Бехарды Бехукотаймен бірге оқығанда, ал Израильдегі яһудилер мен реформалық яһудилер оларды бөлек оқығанда қайтадан сәйкес келеді.
Bechukotai, Bechukosai, or Bəḥuqothai (Biblical) (בְּחֻקֹּתַי bəḥuqqōṯay—Hebrew for "by my decrees," the second word, and the first distinctive word, in the parashah) is the 33rd weekly Torah portion (פָּרָשָׁה, parashah) in the annual Jewish cycle of Torah reading and the 10th and last in the Book of Leviticus. It constitutes Leviticus 26:3–27:34. The parashah addresses blessings for obeying the law, curses for disobeying it, and vows. The parashah is made up of 3,992 Hebrew letters, 1,013 Hebrew words, 78 verses, and 131 lines in a Torah Scroll (סֵפֶר תּוֹרָה, Sefer Torah). Jews generally read it in May or early June. The lunisolar Hebrew calendar contains up to 55 weeks, the exact number varying between 50 in common years and 54 or 55 in leap years. In leap years (for example, 2024 and 2027), Parashat Bechukotai is read separately. In common years (for example, 2025 and 2026), Parashat Bechukotai is combined with the previous parashah, Behar, to help achieve the needed number of weekly readings. In years when the first day of Passover falls on a Sabbath (as it did in 2022), Jews in Israel and Reform Jews read the parashah following Passover one week before Conservative and Orthodox Jews in the Diaspora. In such years, Jews in Israel and Reform Jews celebrate Passover for seven days and thus read the next parashah (in 2018, Shemini) on the Sabbath one week after the first day of Passover, while Conservative and Orthodox Jews in the Diaspora celebrate Passover for eight days and read the next parashah (in 2018, Shemini) one week later. In some such years (for example, 2018), the two calendars realign when Conservative and Orthodox Jews in the Diaspora read Behar together with Bechukotai while Jews in Israel and Reform Jews read them separately.
Оқулар
Дәстүрлі демалыс күндері Тора оқу кезінде параша жеті оқылымға немесе עליות, алиотқа бөлінеді.
Бірінші оқу Леуіліктер 26:35
Бірінші оқылымда Құдай исраилдіктерге егер олар Құдайдың заңдарын орындаса, оларға өз уақытында жаңбыр жаудырып, мол өнім беретінін уәде етеді.
Екінші оқылым Леуіліктер 26:69
Екінші оқылымда Құдай исраилдіктерге егер олар Құдайдың заңдарын орындаса, Құдай оларға тыныштық сыйлайтынын, жауларын жеңетінін, жерлерін молынан жаулап алатынын және олардың арасында болатынын уәде етеді.
Үшінші оқылым Леуіліктер 26:10 46
Үшінші оқылымда Құдай исраилдіктерге егер олар Құдайдың заңдарын орындаса, онда Құдай олардың алдында батасын беретінін уәде етеді. Ал Тохеиха немесе ескерту деп аталатын бөлімде исраилдіктер Құдайдың өсиеттерін орындамаса, Құдай оларға азап, індет, қызба, ұрланған егін, жаудың жеңілісі, нашар егін, жабайы аңдардың шабуылы, індет, ашаршылық, қаңырау және қорқыныш жібереді. Ал аман қалғандар жауларының еліне айдалып кетеді. Олар күнәларына өкініп, күнәларын мойындап, күнәларының құнын өтейтін болады. Ол Жақыппен, Ысқақпен, Ыбырайыммен және ежелде өмір сүрген ата-бабаларымен жасаған Келісімін есіне алып, оларға (Құдайдың) рақымын арттыратынын уәде етеді.
Бесінші оқу Леуіліктер 27:16 21
Бесінші оқылымда: егер біреу Құдайға бағыштаса, онда діни қызметкер оның тұқымға деген қажеттілігіне қарай бағасын шығарады. Егер адам жерін Мереке жылынан кейін ғана Құдайға бағыштаса, онда діни қызметкер оның құнын келесі Мереке жылына дейін қалған жылдардың санына қарай есептеп, бағасын азайтады. Егер сол жерді қайтарып алғысы келсе, онда ол оның бағасына бестен бір бөлігін қосып, жерді өзінің меншігі етіп алады. Ал егер сол жерді қайтарып алмаса, онда оны қайтарып алуға болмайды.
Алтыншы оқу Леуіліктер 27:22 28
Ал алтыншы оқылымда, егер біреу сатып алынған жерді (ата-бабасының жері емес) қасиетті етіп қойса, діни қызметкер юбилей жылына дейін бағалауды есептеуі керек, ант еткен адам сол күннен бастап бағалауды төлеуі керек, ал юбилейде жер ата-бабасының жері болған адамға қайта оралуы керек. Ал таза малдың тұңғышын Құдайға бағыштау керек еді. Ал таза емес малдың тұңғышын ол өз бағасымен, оның үстіне бесінші бөлігінің бірін қоса төлеп, құнын өтеуге тиіс. Егер ол құнын өтемеген болса, онда ол өз бағасымен сатылсын. Құдайға бағышталған ешбір нәрсе де сатылмауға немесе қайтарылуға тиіс емес.
Жетінші оқу Леуіліктер 27:29 34
Жетінші оқылымда: "Құдайға бағышталған ешкімнің құнын төлеп, құтқаруға болмайды, ол өлім жазасына кесіледі". Егер біреу олардан бір үлесін құнын төлеп қайтарып алғысы келсе, онда ол үлесінің үстіне тағы бестен бірін қосып төлейін. Малдың оннан бір бөлігі Құдайға бағышталсын.
Үш жылдық цикл бойынша көрсеткіштер
Тораны үш жылдық цикл бойынша оқыған яһудилер парашаны басқа кесте бойынша оқиды.
Леуіліктер кітабының 26 - тарауы
Леуіліктер 26:9-да Құдайдың балаларды жаратудағы рөлі туралы айтылған. Леуіліктер 12:68 жаңа анадан құрбандық шалуды және күнәнің құнын өтейтін құрбандықты әкелуді талап еткенмен, Леуіліктер 26:9 Заңнама 28:11 және Забур 127:35 балалы болу Құдайдың батасы екенін анық көрсетеді, Жаратылыс 15:2 және 1 Самуил 1:511 баласыздықты бақытсыздық деп сипаттайды, ал Леуіліктер 20:20 және Заңнама 28:18 баласыздықты жазалау деп қорқытады. Леуіліктер 26:1415-те Құдай: "Егер сендер Менің заңдарымды қабылдамай, ережелерімді менсінбесеңдер, сонда солар үшін жазаланасыңдар" деп ескертті. Сол сияқты, Амос 2:4-те, б.з.д. Леуіліктер кітабындағы қарғыстар 5 - жазбадағыдан да ауыр деп саналады, өйткені "бұрынғыларын Мұса Құдайдың атынан, ал соңғыларын Мұса өз бастамасымен айтқан. Леуіліктер 26:4245-та Құдай Жақыппен, Ысқақпен және Ыбырайыммен жасаған келісімін "еске түсіріп", исраилдіктерді және Исраил жерін азат етуге уәде береді.
The Admonitions of Leviticus 26:14–38 are paralleled in Deuteronomy 28:15–68. The curses in Leviticus are considered more severe than those in Deuteronomy, for "the former [were] spoken by Moses in the name of God and the latter by Moses on his own initiative; the former is worded in first person and addressed to the Jews in plural while the latter is in first person and addressed in singular form". In Leviticus 26:42–45, God promises to "remember" God's covenant with Jacob, Isaac, and Abraham to deliver the Israelites and the Land of Israel. Similarly, God remembered Noah to deliver him from the flood in Genesis 8:1, God promised to remember God's covenant not to destroy the Earth again by flood in Genesis 9:15–16, God remembered Abraham to deliver Lot from the destruction of Sodom and Gomorrah in Genesis 19:29, God remembered Rachel to deliver her from childlessness in Genesis 30:22, God remembered God's covenant with Abraham, Isaac, and Jacob to deliver the Israelites from Egyptian bondage in Exodus 2:24 and 6:5–6, Moses called on God to remember God's covenant with Abraham, Isaac, and Jacob to deliver the Israelites from God's wrath after the incident of the Golden Calf in Exodus 32:13 and Deuteronomy 9:27, the Israelites were to blow upon their trumpets to be remembered and delivered from their enemies in Numbers 10:9, Samson called on God to deliver him from the Philistines in Judges 16:28, Hannah prayed for God to remember her and deliver her from childlessness in 1 Samuel 1:11 and God remembered Hannah's prayer to deliver her from childlessness in 1 Samuel 1:19, Hezekiah called on God to remember Hezekiah's faithfulness to deliver him from sickness in 2 Kings 20:3 and Isaiah 38:3, Jeremiah called on God to remember God's covenant with the Israelites to not condemn them in Jeremiah 14:21, Jeremiah called on God to remember him and think of him, and avenge him of his persecutors in Jeremiah 15:15, God promises to remember God's covenant with the Israelites and establish an everlasting covenant in Ezekiel 16:60, God remembers the cry of the humble in Zion to avenge them in Psalm 9:13, David called upon God to remember God's compassion and mercy in Psalm 25:6, Asaph called on God to remember God's congregation to deliver them from their enemies in Psalm 74:2, God remembered that the Israelites were only human in Psalm 78:39, Ethan the Ezrahite called on God to remember how short Ethan's life was in Psalm 89:48, God remembers that humans are but dust in Psalm 103:14, God remembers God's covenant with Abraham, Isaac, and Jacob in Psalm 105:8–10, God remembers God's word to Abraham to deliver the Israelites to the Land of Israel in Psalm 105:42–44, the Psalmist calls on God to remember him to favor God's people, to think of him at God's salvation, that he might behold the prosperity of God's people in Psalm 106:4–5, God remembered God's covenant and repented according to God's mercy to deliver the Israelites in the wake of their rebellion and iniquity in Psalm 106:4–5, the Psalmist calls on God to remember God's word to God's servant to give him hope in Psalm 119:49, God remembered us in our low estate to deliver us from our adversaries in Psalm 136:23–24, Job called on God to remember him to deliver him from God's wrath in Job 14:13, Nehemiah prayed to God to remember God's promise to Moses to deliver the Israelites from exile in Nehemiah 1:8, and Nehemiah prayed to God to remember him to deliver him for good in Nehemiah 13:14–31.
Леуіліктер 27 - тарау
Тамара Кон Эскенази былай деп жазды: "Киелі кітап заңдары исраилдіктерді туыстары үшін төрт жағдайда төлем жасауды талап етті: 1) Леуіліктер 25:2534-те жерді төлем жасау, 2) әсіресе Леуіліктер 25:4750-де адамдарды құлдықтан төлем жасау, 3) Леуіліктер 27:928-де киелі орынға арналған заттарды төлем жасау және 4) Сандар 35-де өлтірілген туыстың қанын өтеп алу. Торада ондықтар туралы Леуіліктер 27:3033, Сандар 18:2124, 5Мұса 14:2229 және 26:1214-те айтылған.
Леуіліктер 27 - тарау
Филон Леуіліктер 27:18 - дегі өсиетті оқып, сол өсиетке тек мал-мүлкіне ғана емес, өздеріне де ант бергендерге заңның қандай баға қоятынын, ант берген адамның сұлулығына, маңыздылығына немесе осыған ұқсас нәрселеріне назар аудармай, әр адамға бірдей қарағанын (еркектерді әйелдерден, сәбилерді ересектерден бөліп) үйретті. Филонның түсіндіруінше, заң бойынша бұл құн үш себеппен тең болып отыр: 1) ант берген адамның маңыздылығы, ол үлкен не кіші болсын, бірдей. 2) Ант бергендер құл сияқты қарастырылмауы керек, құлдар денелерінің сұлулығына қарай бағаланады. 3) Ең бастысы, адамдар теңсіздікті бағаласа, Құдай теңдікті құрметтейді.
Леуіліктер кітабының 26 - тарауы
Гемараның пікірінше, Рабби Мейрдің пікірінше, Леуіліктер 26:3-дегі "Егер Менің ережелерім бойынша жүрсеңдер" деген сөздер "Егер Менің ережелерім бойынша жүрсеңдер", баталарды аласыңдар деп жазылған; керісінше, Леуіліктер 26:15-те айтылғандай, "Егер Менің ережелерімнен бас тартсаңдар", сендер қарғыстарды аласыңдар. Алайда, Гемара рабби Ханина бен Гамлиелдің пікірінше, бізге екі тармақ та қажет, өйткені біреудің ойына: егер біреу Құдайдың заңдарына сәйкес келсе, бата алады, ал егер біреу Құдайдың заңдарын қабылдамаса, бата да, қарғыс та алмайды деп айтуы мүмкін. Демек, бұл тармақ Құдайдың заңдарын қабылдамауды қарғыс деп атайды. Шифралар Леуіліктер 26:3 - дегі "Егер Менің ережелерімді орындасаңдар" деген сөздер діни міндеттерді орындауға қатысты ма деп сұрады. Бірақ Шифраның айтуынша, Леуіліктер 26:3-нің жалғасында: "Менің өсиеттерімді сақтап, орындаңдар!" - делінген. Осылайша, Сифра "Егер сендер Менің ережелерім бойынша жүрсеңдер" деген сөздер Тораға еңбек етуді білдіреді деген тұжырымға келді. Мишна халық арасында ораза ұсталатын күндері Леуіліктер 26:345 және 5Мұса 28:168 тармақтарындағы баталар мен қарғыстарды оқып беретіндерін үйреткен. Мишнаның үйретуінше, олар қарғыстарды оқуды үзіп тастамаған, бірақ бір адам оларды түгел оқыған. Алайда, Вавилон Талмудында Абай бұл ереже тек Леуіліктер 26-шы тараудағы қарғыстарға қатысты қолданылады деп үйреткен, ал Заңның 28-ші тарауындағы қарғыстарға қатысты оларды үзіп, екі түрлі адамға оқуға болады. Гемара бұл айырмашылықты Леуіліктердегі қарғыстар көпшілік санда айтылғанын және Мұса оларды ауыздан Құдай деп айтқандығын және олар одан да ауыр екенін атап түсіндірді. Алайда, Заңды қайталау кітабындағы қарғыстар жеке тұлғада айтылған, Мұса оларды өз бетінше айтқан, сондықтан олар кішіреюі мүмкін деп саналады. Тосефтада айтылғандай, кейбіреулер тиша би-ав күні Леуіліктер 26:14-тен басталатын қарғыстарды оқыған. Мишнада (Леуіліктер 26:6-да) "жерді семсер басып өтсе", барлық жерде үндеу айтылуы керектігі айтылған, өйткені бұл кең тараған зұлымдық еді. Танна Девей Элияхуде егер адам өлтіруге тыйым салатын өсиетке (Шығыс 20:13 және 5Мұса 5:17) сай өмір сүрсеңіз, онда (Леуіліктер 26:6-дағы сөздермен) "Сіздің еліңізден семсер өтпейді" деп үйретілген. Және Гемара Шығыс 25:8 -ден: "Мен олардың арасында тұрып, киелі үй жасасын" деп түсіндірді. Осылайша Гемара Киелі жазбалардағы киелі үйді "Құдайға бағышталған" деп атаған және киелі үйді (яғни ғибадатхананы) "Құдайға бағышталған" деп атаған. Осылайша екеуінің арасында ұқсастық болуы мүмкін. Барайталар Леуіліктер 26:1635-тегі бірнеше қарғыстар белгілі бір күнәлардың салдарынан болады деп үйреткен. Раввин Елазар, раввин Яһуданың ұлы, Леуіліктер 26:16-дағы "бехала" ("террор") сөзін "бе хала" ("хала" үшін) деп оқыды. Леуіліктер 26:16 -ды түсіндіру үшін, оннан бір бөлігін шалаға қалдырған үшін жаза ретінде, Құдай сақталғанды жарылқамайды, бағаларға қарғыс жіберіледі, адамдар тұқым себуді, бірақ басқалар егінді жейді. Бараита Леуіліктер 26: 22-23 тармақты бос ант, жалған ант, Құдайдың есімін қорлау және демалыс күнін қорлау үшін жаза ретінде жабайы аңдар көбейеді, үй жануарлары жойылады, халық саны азаяды және жолдар қаңырап бос қалады деп түсіндірді. Еремия 33: 25-ті "келісімі" сөзін Торамен теңестіру үшін пайдаланып, Бараита Леуіліктер 26: 25 26-ны түсіндірді, сотты кешіктіргені, сотты бұзғаны, сотты бүлдіргені және Тораны елемегені үшін жаза ретінде семсер мен олжа көбейеді, індет пен ашаршылық келеді, адамдар тамақ жейді, бірақ тойына алмайды, және адамдар өздерінің аз нан салмағы бойынша жейді. Бараиталар Леуіліктер 26:3035-ті тәлімдейді. Олар яһудилерді құлшылыққа бағынғандары үшін және демалыс (Шмита) және мерейтойлық (Йовел) жылдарды сақтамағандары үшін жазалау ретінде жер аударылады және басқалар олардың жерінде тұрады деп үйретеді. Леуіліктер 26:19 - да аштықты күнәға байланыстырғандай, Мишна да кейбір адамдар ондық бермегенде, құрғақшылықтан болатын аштық, бәрі ондық бермеуге шешім қабылдаған кезде, бүлік пен құрғақшылықтан болатын аштық, және олар қамырды тартуды бөлек қалдырмауға шешім қабылдаған кезде жойылу аштығы болады деп үйретті. Леуіліктер 26:25 - те семсерді күнәға жатқызғандай, Мишнада семсер әділдікті кешіктіру, әділдікті бұрмалау және Тораны қабылданған заңға қайшы түсіндіретіндер үшін дүниеге келеді деп үйретілген. Леуіліктер 26:25 - те індет күнәға байланысты деп айтылғандай, Мишнада індет өлім жазасына кесілген қылмыстар үшін үкімді орындамаға�...
The Gemara deduced that the Sanctuary (that is, the Temple in Jerusalem) was called “Tabernacle” from Leviticus 26:11, “And I will set my Tabernacle among you” (as this was said after the Israelites had already erected the Tabernacle in the wilderness). And the Gemara deduced from Exodus 25:8, “And let them make Me a sanctuary, that I may dwell among them,” that the Tabernacle was called “Sanctuary.” Thus the Gemara concluded that Scripture calls the Tabernacle “Sanctuary” and the Sanctuary (that is, the Temple) “Tabernacle,” and one may thus analogize between the two. A Baraita taught that several of the curses in Leviticus 26:16–35 result from particular transgressions. Rabbi Eleazar the son of Rabbi Judah read the word "behalah" ("terror") in Leviticus 26:16 as "be challah" ("on account of challah") to interpret Leviticus 26:16 to teach that as punishment for the neglect of the challah tithe, God fails to bless what is stored, a curse is sent on prices, and people sow seed but others eat the harvest. The Baraita interpreted Leviticus 26:22–23 to teach that as punishment for vain oaths, false oaths, desecration of God's Name, and desecration of the Sabbath, wild beasts multiply, domestic animals cease, population decreases, and roads become desolate. Using Jeremiah 33:25 to equate the word "covenant" with the Torah, the Baraita interpreted Leviticus 26:25–26 to teach that as punishment for delaying judgment, perverting judgment, corrupting judgment, and neglecting Torah, sword and spoil increase, pestilence and famine come, people eat and are not satisfied, and people eat their scarce bread by weight. And the Baraita interpreted Leviticus 26:30–35 to teach that as punishment for idolatry and failure to observe the Sabbatical (Shmita) and Jubilee (Yovel) years, the Jews are exiled and others come to dwell in their land. Just as Leviticus 26:19 attributes famine to sin, the Mishnah taught that a famine from drought comes when some of the people do not give tithes, a famine from tumult and drought comes when all decide not to give tithes, and a famine of annihilation comes when they decide (in addition) not to set apart the dough offering. Just as Leviticus 26:25 attributes the sword to sin, the Mishnah taught that the sword comes to the world for the delay of justice, for the perversion of justice, and because of those who interpret the Torah counter to the accepted law. And just as Leviticus 26:25 attributes pestilence to sin, the Mishnah taught that pestilence comes to the world for failure to execute judgment in capital crimes and for violation of the laws governing the produce of the Sabbatical year. The Mishnah taught that the coming of the sword, as in Leviticus 26:25, was one of several afflictions for which they sounded the ram's horn (shofar) in alarm in every locale, because it is an affliction that spreads. The Gemara read the words of Leviticus 26:37, "And they shall stumble one upon another," to mean that one will stumble through the sin of another. The Gemara concluded that all everyone is held responsible for each another. Similarly, elsewhere, the Gemara read the words of Leviticus 26:37, "And they shall stumble one upon another," to mean that for all transgressions of the Torah, the whole world is punished. Thus the Gemara taught that all Jews stand as guarantors for one another. The Gemara reconciled apparently discordant verses touching on vicarious responsibility. The Gemara noted that Deuteronomy 24:16 states: "The fathers shall not be put to death for the children, neither shall the children be put to death for the fathers; every man shall be put to death for his own sin," but Exodus 20:5 says: "visiting the iniquity of the fathers upon the children." The Gemara cited a Baraita that interpreted the words "the iniquities of their fathers shall they pine away with them" in Leviticus 26:39 to teach that God punishes children only when they follow their parents' sins. The Gemara then questioned whether the words "they shall stumble one upon another" in Leviticus 26:37 do not teach that one will stumble through the sin of the other, that all are held responsible for one another. The Gemara answered that the vicarious responsibility of which Leviticus 26:37 speaks is limited to those who have the power to restrain their fellow from evil but do not do so. The heart speaks, sees, walks, falls, stands, rejoices, cries, is comforted, is troubled, becomes hardened, grows faint, grieves, fears, can be broken, becomes proud, rebels, invents, cavils, overflows, devises, desires, goes astray, lusts, is refreshed, can be stolen, is enticed, errs, trembles, is awakened, loves, hates, envies, is searched, is rent, meditates, is like a fire, is like a stone, turns in repentance, becomes hot, dies, melts, takes in words, is susceptible to fear, gives thanks, covets, becomes hard, makes merry, acts deceitfully, speaks from out of itself, loves bribes, writes words, plans, receives commandments, acts with pride, makes arrangements, and aggrandizes itself. The Tosefta noted that Leviticus 26:42 reports that God said that God would remember God's covenants with Jacob, Isaac, and Abraham—in that order—while in every other place, Scripture gives precedence to Abraham over the other Patriarchs. The Tosefta concluded that this teaches that Scripture deems the three equivalent to each other. A Midrash interpreted the words, "And yet for all that, when they are in the land of their enemies, I will not reject them," in Leviticus 26:44 to teach that the Shekhinah accompanied Israel into exile. Samuel of Nehardea interpreted the words, "I will not reject them, neither will I abhor them, to destroy them utterly, and to break My covenant with them, for I am the Lord their God," in Leviticus 26:44 to teach that God did "not reject" the Jews in the days of the Greeks, nor "abhor them" in the days of Nebuchadnezzar, nor "destroy them utterly" in the days of Haman, nor "break [God's] covenant with them" in the days of the Persians, "for [God will be] the Lord their God" in the days of Gog and Magog. Similarly, a Baraitha taught that God did "not reject" them in the days of the Chaldeans, for God sent them Daniel, Hananiah, Mishael, and Azariah, God did not "abhor them" in the days of the Greeks, for God sent them Simeon the Righteous, the Hasmonean and his sons, and Mattathias the High Priest, and God did not "destroy them utterly" in the days of Haman, for God sent them Mordecai and Esther, and God did not "break [God's] covenant with them" in the days of the Persians, for God sent them the house of Rabbi and the generations of Sages, "for [God will be] the Lord their God" in the time to come, when no nation or people will be able to subject them.
Леуіліктер 27 - тарау
Мишнадағы трактат Арахин, Тосефта және Вавилон Талмуды Леуіліктер 27:133-тегі бағышталу анттары туралы заңдарды түсіндірді. Раввин Симеон бен Йохаи 4 - жазба 30:3 - дегі "Ол сөзін бұзбайды" және Нақыл сөздер 5: 3-тегі "Оны орындауға кешікпейді" деген сөздер антқа қатысты екенін, сондықтан олар бағалауға да қатысты екенін үйретті. Бір қыз 11 жасқа толғанда және одан кейін бір жыл бойы олар оның анттарының мәнін түсінген-білмегенін тексеруді. 12 және одан үлкен қыздың анты тексерістен өтпейді. Бала 12 жасқа толғанда және одан кейінгі бір жыл бойы олар оның анттарының мәнін түсіне ме, жоқ па, соны тексеріп отыратын. 13 және одан үлкен жастағы балалардың анттары тексерістен өтпейді. 11 жасқа толмаған қыздар мен 12 жасқа толмаған ұлдар, егер олар кімнің атын атап ант бергендерін білсем де, олардың анттары мен бағышталуы жарамсыз болды. Қыздар 12 не ұлдар 13 жасқа толғанда, олар кімнің есімін атап ант бергендерін білмейміз десе де, олар берген анттары мен бағышталулары күшінде қалды. Сифри Зутта бірде бір жас жігіт рабби Акиваға жас жігіттің бір қашауды бағыштағанын айтқан. Раввин Акива жас жігітке: "Бәлкім, сендер сол қашаңды күн мен айға бағыштаған шығарсыңдар?" - деп сұрады. Жас жігіт рабби Акиваның уайымдауына болмайды деп жауап берді, өйткені ол оны өздерін жаратқанға бағыштады. Раввин Акива жас жігітке оның анттары жарамды екенін айтты. Мишнада баға туралы заң кейде жеңілдікке, ал кейде қатаңдыққа ұмтылатындығы айтылған. Заң бойынша ең сұлу және ең сұм еркек тең бағаланады, әрқайсысы 50 селаға борышты. Мишнада ғибадатханаға ант беру үшін олар ант берген адамның мүлкін тартып алады деп үйретілген. Бірақ олар ант берген адамға 30 күн бойы тамақ, 12 ай бойы киім, төсек-орын, аяқ киім және тефиллендерді сақтауға рұқсат беретін. Егер ант берген адам қолөнерші болса, онда әр түрлі құралдардан екі-ақ қалдырады. Егер ант берген адам ағаш ұстасы болса, онда екі балта мен екі арақ қалдырылатын. Раввин Елиезердің айтуынша, егер ант берген адам шаруа болса, онда ол бір буын өгіз қалдырады. Егер ант берген адам есек айдап жүрген болса, онда есек қалдырылады. Леуіліктер 27:34-тегі 20 мен 60 жас аралығындағы адамдар үшін төлем құнын Леуіліктер 27:7-дегі 60 және одан асқан адамдар үшін төлем құнымен салыстыра отырып, Гемара неге қарт әйел өзінің ересектегі құнының үштен бірін сақтап қалды, ал қарт ер адам өзінің ересектегі құнының тіпті көп бөлігін сақтамады деп сұрады. Гемараның жауап ретінде Езекияның: "Үйдегі қарт адам - жүк, ал үйдегі қарт әйел - қазына" деген сөздерін келтірген. Леуіліктер 27 - тараудың 8 - тармағындағы: "Айтқанның құнын діни қызметкер өзі бағалап, оның шамасына қарай бағаласын", - деген нұсқауды түсіндіре отырып, Мишна бұл ант берген адамның қабілетіне қарай жасалатын деп үйретті. Мишнада егер кедей адам бай адамның құнын беруге ант берсе, кедей адам кедейдің құнын ғана төлейді деп үйретілген. Ал егер бай кедейдің құнын беруге ант етсе, бай оның құнын толық төлеуі керек еді. Гемарада Леуіліктер 27 - тараудың 8 - тармағы келтірілген. Тосефтада Леуіліктер 27:3-де айтылғандай, бай адамның құнын 50 селаға, ал кедейдің құнын бір селаға бағалау керектігі айтылған. Мишнадағы трактат Темура, Тосефта және Вавилон Талмуды Леуіліктер 27:133-тегі құрбандықты басқа құрбандықпен алмастыру заңдарын түсіндірді. Мишнадағы Терумот, Маасерот және Маасер Шени трактаттары, Тосефта және Иерусалим Талмуды Леуіліктер 27:3033, Сандар 18:2124, 5Мұса 14:2229 және 26:1214-тегі ондық заңдарын түсіндірді. Пайрке де рабби Елиезер Жақыптың Леуіге оннан бір бөлігін, яғни Леуіліктер 27:32 тармағының мағынасына сай Құдайға қасиетті деп тағайындағанын үйретті. Жақып Яббок өзенінен өткісі келді, бірақ оны періште тоқтатты. Ол Жақыптан: "Сен маған беретін барлық нәрселердің оннан бір бөлігін Саған беремін" деп Құдайға айтпады ма? - деп сұрады (Жаратылыс 28:22). Жақып оған Падан-Арамнан әкелген барлық мал-мүлкіннің оннан бір бөлігін берді. Жақыпқа 5500-дей мал әкелген болатын, сондықтан оның оннан бір бөлігі 550 малға тиді. Жақып қайтадан Иабөк өзенінен өтуге тырысады, бірақ оған да кедергі келтіріледі. Періште Жақыптан: "Сен маған беретін барлық мал-мүлкіңнің оннан бір бөлігін Саған беремін", - деп Құдайға айтқан жоқ па еді? - деп сұрады. Періште Жақыптың ұлдары бар екенін және олардың оннан бір бөлігін бермегенін байқады. Сонда Жақып төрт анасының тұңғыш ұлдарын (заң бойынша оннан бір бөлігін беруге болмайды) бөлек қойды. Ол Шимоннан бастап, Буняминге дейін санақ жүргізді. Сонымен Леуі ондыққа ие ...
Interpreting the law of vows in Leviticus 27:2, the Mishnah taught that a young child's vows were not binding. When a girl turned 11 years old and throughout the year thereafter, they examined to determine whether she was aware of the significance of her vows. The vows of a girl 12 years old or older stood without examination. When a boy turned 12 years old and throughout the year thereafter, they examined to determine whether he was aware of the significance of his vows. The vows of a boy 13 years old or older stood without examination. For girls below age 11 or boys below age 12, even if they said that they knew in honor of Whose Name they vowed, their vows and dedications were not valid. After girls turned 12 or boys turned 13, even though they said that they did not know in the honor of Whose Name they vowed, their vows and dedications stood. The Sifri Zutta told that once a youth told Rabbi Akiva that the youth had dedicated a shovel. Rabbi Akiva asked the youth whether perhaps he had sanctified his shovel to the sun or the moon. The youth replied that Rabbi Akiva did not need to worry, as the youth had sanctified it to the One Who had created them. Rabbi Akiva told the youth that his vows were valid. The Mishnah taught that the law of valuation sometimes tended toward leniency, and at other times tended toward stringency. The law valued equally the handsomest and the ugliest men in the country, either one owed 50 selas. The Mishnah taught that to secure a vow to the Temple, they seized property from the one who made the vow. But they let the one who made the vow keep food for 30 days, garments for 12 months, bed and bedding, shoes, and tefillin. If the one who made the vow was a craftsperson, they left two of every kind of tool. If the one who made the vow was a carpenter, they left two axes and two saws. Rabbi Eliezer said that if the one who made the vow was a farmer, they left a yoke of oxen. If the one who made the vow was a donkey driver, they left a donkey. Comparing the redemption values for people between the ages of 20 and 60 in Leviticus 27:3–4 with the values for people aged 60 and older in Leviticus 27:7, the Gemara asked why an older woman retained a third of her adult value, but an older man did not retain even that much of his adult value. In response, the Gemara noted that Hezekiah said people say that an old man in the house is a burden, while an old woman in the house is a treasure. Interpreting the instruction of Leviticus 27:8 that "according to the means of him that vowed shall the priest value him," the Mishnah taught that this was done according to the ability of the one who vowed. The Mishnah taught that if a poor person vowed to give the value of a rich person, the poor person would pay only the valuation for a poor person. But if a rich person vowed to give the value of a poor person, the rich person still had to pay the full value of a rich person. Citing Leviticus 27:8, the Gemara explained that the Merciful One made the obligation dependent upon the means of the one who vowed. The Tosefta taught that while the valuation of a rich man was 50 selas as stated in Leviticus 27:3, the valuation of a poor man was one sela. Tractate Temurah in the Mishnah, Tosefta, and Babylonian Talmud interpreted the laws of substituting one sacrifice for another in Leviticus 27:1–33. Tractates Terumot, Ma'aserot, and Ma'aser Sheni in the Mishnah, Tosefta, and Jerusalem Talmud interpreted the laws of tithes in Leviticus 27:30–33, Numbers 18:21–24, and Deuteronomy 14:22–29 and 26:12–14. The Pirke De Rabbi Eliezer taught that Jacob designated Levi as a tithe, holy to God, within the meaning of Leviticus 27:32. Jacob wished to ford the Jabbok and was detained there by an angel, who asked Jacob whether Jacob had not told God (in Genesis 28:22), "Of all that you shall give me I will surely give a tenth to You." So Jacob gave a tenth of all the cattle that he had brought from Paddan Aram. Jacob had brought some 5,500 animals, so his tithe came to 550 animals. Jacob again tried to ford the Jabbok but was hindered again. The angel once again asked Jacob whether Jacob had not told God (in Genesis 28:22), "Of all that you shall give me I will surely give a tenth to You." The angel noted that Jacob had sons and that Jacob had not given a tithe of them. So Jacob set aside the four firstborn sons (whom the law excluded from the tithe) of each of the four mothers, and eight sons remained. He began to count from Simeon, and included Benjamin, and continued the count from the beginning. And so Levi was reckoned as the tenth son, and thus the tithe, holy to God, as Leviticus 27:32 says, "The tenth shall be holy to the Lord." So the angel Michael descended and took Levi and brought him up before the Throne of Glory and told God that Levi was God's lot. And God blessed him, that the sons of Levi should minister on earth before God (as directed in Deuteronomy 10:8) like the ministering angels in Heaven.
Леуіліктер кітабының 26 - тарауы
Бахья ибн Пакуда Леуіліктер 26:312-ді оқып, Құдай байқалатын міндеттерді орындау үшін байқалатын сыйлықтарды жібереді деп үйретті. Ал ішкі, жасырын міндеттерді орындағандары үшін Алла Тағала жасырын сыйлық береді, яғни, Әлемде. Жасырын және ашық қылмыстар үшін Алланың жазалары да ұқсас. Мұны Құдайдың өз халқына көрсеткен қызметтері үшін осы дүниеде көрінетін және тез арада берілетін сый-сияпатқа ие болатынына кепілдік бергенімен дәлелдейміз. . " деп жазылған . Сол сияқты, Құдай осы дүниеде көрінетін күнәларға көрінетін жаза жібереді, өйткені адамдардың көпшілігі көрінетін нәрселерді ғана түсінеді, жасырын нәрселерді емес, Мұсаның 5-бабы 29-аятта: "Жасырын нәрселер Құдайға, ал ашылған нәрселер бізге және балаларымызға, мәңгілік" деп жазылғандай. Леуіліктер 20 - 4 тармақта: "Егер халық осы кісі мен оның әулетіне жасаған зұлымдықтарына көздерін аударса, Мен де сол кісі мен оның әулетіне қарсы жүзімді бұрамын" делінген. Сондықтан да Бахия жүрек міндеттерін орындаған немесе бұзған үшін сыйлық пен жаза Құдайға тиесілі деп үйретті, сондықтан Киелі жазбаларда олардың ақыреттегі сыйлығы мен жазасы туралы түсінік жоқ. Леуіліктер 26: 11 - 12 тармақтардан оқып отырғанда: "Менің жаным сендерден жиренбейді, мен . . . Сонда Мен сендердің Құдайларың боламын, ал сендер Менің халқым боласыңдар" деген сөздері Құдайға ұнамды болу мен Оған жақындау ең үлкен сыйлық екенін көрсетеді. Бахия ибн Пакуда Құдайдың үкімін қабыл алу үшін кішіпейілділік қажет екенін үйрету үшін Леуіліктер 26:41 оқыды. Бахья ибн Пакуда Құдайдың бар екендігіне дәлел яһудилердің басқа ұлттар арасында сүргін басталғаннан бері және яһудилердің арасында болған жағдайдан, олар жақсы білетіндей, яһудилер олармен сенімде немесе іс-әрекетте келіспейді. Алайда яһудилердің өмір сүру деңгейі олардың өмір сүру деңгейіне жақын, тіпті одан да жоғары. Бахияның айтуынша, бұл Құдайдың Леуіліктер 26:44 - те айтқан уәдесімен бірдей: "Осылай бола тұрса да, олар жауларының жерінде жүргенде Мен оларды мүлдем құртпаймын, оларға деген жек көзімді жоймаймын, олармен жасаған Келісімімді бұзбаймын.
Леуіліктер 27 - тарау
Маймонид құрбандықты алмастыру туралы заңды алдын алу деп қарастырды, өйткені егер жақсы малды жаманмен алмастыруға рұқсат етілсе, адамдар жаман малды жақсымен алмастырып, ол түпнұсқадан жақсы деп айтатын болады. Сондықтан Леуіліктер 27:9-де: "Егер мұндай өзгеріс орын алса, онда алғашқы құрбандық та, оны алмастыратын басқа құрбандық та қасиетті болады", - деген ереже жазылған. Ал Маймонид Леуіліктер 27:13-15-тегі ережеге негізделгендіктен, киелі орынға арналған нәрсені сатып алған кезде, адам бестен бір бөлігін қосуы керек еді, өйткені адамдар әдетте өзімшіл және табиғи түрде өздерінің меншігін сақтауға және сақтауға бейім. Сондықтан иесі қасиетті орынның мүддесі үшін қажетті қиындықты көтермейді және мүлікті бағалаушыға жеткілікті түрде көрсетпейді, ал оның шынайы құны белгіленбейді. Сондықтан мал иесі оған бестен бірін қосатын. Маймонидтің айтуынша, бұл ережелер адамдардың Құдай есімімен байланысты және Құдайға жақындаудың құралы ретінде қызмет ететін нәрселерді менсінбей қалмауы үшін бекітілді.
Хафтара
Парашаның хафтарасы Еремия 16:1917:14 . Леуіліктер 26 тармақтағы баталар мен қарғыстарға Еремия 17:5 - дегі "адамға сенім артып" жатқандар мен Еремия 17:7 - дегі "Жаратқан Иеге сенім артып" жатқандар қарғысқа ұшырайды.
Киелі кітап
5 - Заң 27:9 28:69 (бұрақтары мен қарғыстары). 2 Патшалар 6:2530 (канибализм). Ишая 9:19 (адам жегіштік). Еремия 19:9 (ата-аналар балаларды жейді). Езекиел 5:10 (ата-аналар балаларды жейді); 6:314 (жау, ашаршылық, індет, биік орындарды қирату, семсерді қарсы әкелу, өлтірілгендерді жалған тәңірлердің алдына тастау, елді қаңыратып тастау, қалаларды қиратып тастау, дәмді). Амос 9:13 (көптеп жиналған өнімдер). Зәкәрия 11:9 (адам жегіштік). Забур 1:16 (бұралар мен қарғыстар); 3:6 (бір-бірімен татулықта болу); 44. htm 44:12 (халықтардың арасына шашырап кету); 50:1415 (ұсыныстарды орындау); 65:2 (ұсыныстарды орындау); 76:12 (ұсыныстарды орындау); 78:59 (Құдай Исраилді жек көреді); 97:7 (қазбалған мүсіндер); 98:2 (халықтардың көз алдында); 106:41, 45 (оларды жек көретіндер оларға билік етті, бірақ Құдай Құдайдың келісімін есіне алды); 127:1 (пайдасыз еңбек); 136:23 (Құдай есіне алды). Жылау жырлары 4:10 (аналар балаларды жейді).
Раби емес ерте кезеңдері
Иосиф Флавий. Яһудилер соғысы, 6:3:35. 75-ші жылдары. Мысалы, Иосифтың еңбектері: толық және толық, жаңа жаңартылған басылым. Уильям Уистонның аудармасы, 737-38-беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 1987.
Классикалық раввиндік
Мишна: Халла 4:9; Танит 3:5; Мегилла 3:3, 6; Шагига 1:4; Авот 5:8; Менахот 9:7, 12:1; Бехорот 1:7, 9:18; Арахин 1:19:8; Темура 1:17:6. 200 жылы Исраил жерінде. Мысалы, "Мишна: жаңа аударма" кітабында. Жақып Нойснердің аудармасы, 157, 312, 32021, 329, 752, 759, 790, 80736 беттер. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 1988. Тосефта: Теромот 3:16; Халах 2:810; Рош Хашана 2:2; Мегилла 3:9; Маккот 5:5, 10; Арахин 1:15:19; Темура 1:14:17; Керитот 4:15. Исраил жері, шамамен 250 жылы. Мысалы, "Тосфета" кітабында: Еврей тілінен аударғанда жаңа кіріспемен. Жақып Нойснердің аудармасы (Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон Publishers, 2002), 1-том, 149, 339, 611, 646 беттер; 2-том, 121516, 1495535, 1570 беттер. Сифра 260:1 277:1. Израиль жері, біздің заманымыздың 4-ші ғасыры. Мысалы, "Сифра: аналитикалық аударма" кітабында. Жақып Нойснер аударған, 3-том, 345409 беттер. Атланта: Scholars Press, 1988 жыл. Иерусалим Талмуды: Берахот 90b; Пеа 8а, 64а; Масрот 1а; Масер Шени 4а, 24а, 31b, 37b, 48a, 50a; Халах 15b, 31b, 46b; Шаббат 88b; Рош Хашана 4b; Таанит 4b; Мегилла 8а, 30a; Евамот 10b; Недарим 1а; Назир 1а, 6b, 16b, 23b; Кидушин 7b, 19a; Бава Меца 16a; Санхедрин 37b, 39a, 62a. Тиберия, Израиль жері, біздің заманымыздың 400 жылы. Мысалы, Талмудта "Ерушальми". Мұғалімдер: Хаим Малиновиц, Исраэль Симха Шорр және Мордехай Маркус, 23, 911, 15, 24, 2526, 29, 3334, 40, 42, 45-томдары. Бруклин: Mesorah Publications, 2006-2018 жылдар. Бұл кітап "Иерусалим Талмуды: аударма және түсініктеме" деген кітапта басылып шықты. Жақып Нойснер редакциялаған, Жақып Нойснер, Цвее Захави, Б. Барри Леви және Эдвард Голдман аударған. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 2009. Жаратылыс 1:15; 4:5; 6:5; 12:2, 6; 13:15; 56:9; 66:2. Израиль жері, V ғасыр. Мысалы, Мидраш Рабба: Жаратылыс. Гарри Фридман мен Морис Саймон аударған, 1-томы, 1314, 30, 44, 8889, 9193, 10809, 49899 беттер; 2-томы, 601. Лондон: "Сончино" баспасы, 1939 жыл. Леуіліктер Рабба 6:5, 10:7, 11:3, 15:1, 34:9, 35:137:4. Исраил елі, V ғасыр. Мысалы, Мидраш Рабба: Леуіліктер. Гарри Фридман мен Морис Саймонның аудармасы, 4-толық, 84, 131, 137, 189, 435, 44671 беттер. Лондон: "Сончино" баспасы, 1939 жыл. Бағана: Берахот 47б; Шаббат 32б33а, 77б, 104а, 136б, 148б; Ерувин 2а, 31б, 50а; Пешахим 37б, 63а, 66б; Йома 50б, 66а, 80а; Бейтзах 36б; Рош-Хашана 2а, 4а; Танит 7б, 22б; Мегилла 2б, 11а, 23б, 25б, 28а, 31аб; Чаги 10а; Евамот 20а, 84а; Сасанидтер империясы, VI ғасыр. Мысалы, Талмуд Бавли. Мұрағатшы: Исраил Симха Шорр, Хаим Малиновиц және Мордехай Маркус, 72 том. Бруклин: Мезора пабтары, 2006. Танума Бечукотай. VI-VII ғасырлар. Мысалы, Метсуда Мидраш Танчума: Вайкра. Аударған және түсіндірген Авраам Дэвис, редактор Яков Ю. Х. Пупко, 5-том, 531-58-беттер. Монси, Нью-Йорк: "Eastern Book Press", 2006.
Орта ғасырлар
Тана Деви Елияху. Седер Елиях Рабба 16, 56, 9596, 13031. "Елйаху Зута" 171-тақ. 10 ғасыр. Мысалы, "Танна Дебе Илияху: Илия мектебінің дәстүрі" кітабында. Уильям Г. Брауд пен Израиль Дж. Капштейн аударған, 34, 129, 212, 283, 365 беттер. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1981. Сүлеймен ибн Габирол. Патшаға арналған тәж, 24:284. Испания, XI ғасыр. Дэвид Р. Славиттің аудармасы, 38-39-бет. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1998. Раши. Комментарий. Леуіліктер 26 27. Трой, Франция, 11 ғасырдың аяғы. Мысалы, Рашиде. Тора: Рашидің түсіндірмесімен аударылған, түсіндірілген және түсіндірілген. Аударған және түсіндірген: Yisrael Isser Zvi Herczeg, 3-том, 347-86-беттер. Бруклин: "Мезора" баспасы, 1994 жыл. Рашбам. Тораға түсініктеме. Троя, 12 ғасырдың басында. Мысалы, Рашбамның Леуіліктер мен Сандар туралы түсініктемесі: Анотацияланған аударма. Мартин И. Локшин редакциялап, аударған, 139 54 бет. Провиденс: Браунның еврейлік зерттеулері, 2001. Ыбырайым ибн Езра. Тораға түсініктеме. 12 ғасырдың ортасы. Мысалы, Ибн Езраның Пятикнижәне түсіндірмесі: Левит кітабы (Вайкира). Аударған және түсіндірген: Х. Норман Стрикман және Артур М. Сильвер, 3-том, 261 87 беттер. Нью-Йорк: "Menorah Publishing Company" баспасы, 2004 жыл. Маймонид. "Айдасқандарға арналған нұсқау" кітабы, 1-бөлім, 30-тарау; 3-бөлім, 17, 32, 35, 36, 37, 41, 46, 51-тараулар. Каир, Мысыр, 1190 жыл. Мысалы, Мұса Маймонидте. "Айдасқандарға арналған нұсқаулық". Майкл Фридландер аударған, 39, 287, 326, 329, 33132, 334, 346, 36061, 388 беттер. Нью-Йорк: Довер баспасы, 1956. Бахир, 1-бөлім, 67, 103-тармақтар. Прованс, шамамен 1174 жылы. Мысалы, "Бахир: аударма және түсініктеме" кітабында. Арий Капланның аудармасы мен түсіндірмесі, 24, 38-беттер. Ланхам, Мэриленд: Джейсон Аронсон, 1977 жыл. Езекия бин Маноах. Хизкуни. Франция, шамамен 1240 жыл. Мысалы, Хизкияһу бен Маноах. Чизкуни: Тора түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 3-том, 830-46-беттер. Иерусалим: Ктав баспасы, 2013. Нахманид. Тораға түсініктеме. Иерусалим, шамамен 1270 жыл. Мысалы, Рамбан (Нахманид): Тораға түсініктеме. Чарльз Б. Шавель аударған, 3-том, 455-83-беттер. Нью-Йорк: Шило баспасы, 1974. Зохар 3: 12а 115б. Испания, 13 ғасырдың аяғы. Мысалы, "Зохар" кітабында. Гарри Сперлинг пен Морис Саймонның аудармасы. 5 томдық. Лондон: "Сончино" баспасы, 1934 жыл. Бахья бен Ашер. Тораға түсініктеме. Испания, 14 ғасырдың басында. Мысалы, Мидраш Раббину Бачья: Рабби Бачья бен Ашердің Тора түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 5-том, 1845-77 беттер. Иерусалим: Ламбда баспасы, 2003. Якуб бен Ашер (Баал Ха Турим). Римзе Баал ха Турим. 14 ғасырдың басында. Мысалы, Бағал Хатурим Хумаш: Ваикра/Левит кітабы. Елияху Тугердің аудармасы, редакторы, түсіндірмелері және түсініктемелері Ави Голд, 3-том, 1295 318 беттер. Бруклин: "Мезора" баспасы, 2000. Жақып Бен Ашер. "Перуш әл ха Тора" (Тұрақ). 14 ғасырдың басында. Мысалы, Яков бен Ашер. Тораға бет бұр. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 3-том, 9861003 беттер. Иерусалим: Ламбда баспасы, 2005. Ысқақ бен Мұса Арама. Акедат Ижак (Исақты байлау). 15 ғасырдың аяғы. Мысалы, Ицхак Арама. Акейдат Ицхақ: Рабби Ицхақ Араманың Тораға түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және қысқарған, 2-том, 673-83-беттер. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2001 жыл.
Қазіргі заманғы
Исаак Абраванел. Тораға түсініктеме. Италия, 1492 және 1509 жылдар аралығында. Мысалы, Абарбанел: Тораға қатысты таңдамалы түсініктемелер: 3-том: Вайкра/Левит. Израиль Лазардың аудармасы мен түсіндірмесі, 253301 беттер. Бруклин: CreateSpace, 2015 жыл. Обадия Бен Якоб Сфорно. Тораға түсініктеме. Венеция, 1567 жыл. Мысалы, Сфорно: Тораға түсініктеме. Тәржіме және түсіндірме жазбалары Рафаэль Пелковиц, 626-37 беттер. Бруклин: "Мезора" баспасы, 1997 жыл. Мұше Әлшіх. Тораға түсініктеме. Сафед, шамамен 1593 жылы. Мысалы, Моше Алшич. Раввин Моше Альшиштың Тора туралы мидрашы. Аударған және түсіндірген: Eliyahu Munk, 2-том, 77290-бет. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2000. Авраам Ехошуа Хешел. Тораға түсініктемелер. Краков, Польша, 17 ғасырдың ортасы. "Ханукат Хатора" деп жинақталған. Жазушы: Ханох Хенох Эрзон. Пьотрков, Польша, 1900 жыл. Авраам Ехошуа Хешелдің шығармасында. Ханукас Хатора: Рав Авраам Ехошуа Хешелдің Чумаш туралы мистикалық түсініктері. Аударған: Авраам Перец Фридман, 238-40 беттер. Саутфилд, Мичиган: Таргум Пресс/Фелдхайм баспасы, 2004. Томас Хоббс. Левиафан, 3:40-де. Англия, 1651 жыл. К. Б. Макферсон редакциялаған қайта басып шығару, 503 04 беттер. Хармондсворт, Англия: "Пингвин классикасы", 1982. Шаббаттай Бас. Сифсей Хашамим. Амстердам, 1680 жыл. Мысалы, Сефер Ваикро: Тораның бес кітабынан: Чумаш: Таргум Окелос: Раши: Сифсей Хахамим: Ялкут: Хафтарос, Аврохом Й. Дэвис аударған, 530-87 беттер. Лейквуд Тауншип, Нью-Джерси: Метсуда Публикациялар, 2012. Хаим ибн Аттар. Ор ха Хаим. Венеция, 1742 жыл. Шайим бен Аттарда. немесе Хахаим: Тораға түсініктеме. Елияху Мунк аударған, 3-том, 1291346 беттер. Бруклин: Ламбда баспасы, 1999 жыл. Бресловтық Нахман. Ұстаздық. Братслав, Украина, 1811 жылға дейін. Ребе Нахманның Торасында: Бреслов апталық Тора оқу туралы түсінік: Еврей жазбалары. Жариялаған: Хаим Крамер, редактор: Y. Холл, 426 бет. Иерусалим: Бреслов ғылыми-зерттеу институты, 2011. Сэмюэл Дэвид Луццатто (Шадал). Тораға түсініктеме. Падуа, 1871 жыл. Мысалы, Сэмюэл Дэвид Луццатто. Тора түсіндірмесі. Аударған және түсіндірген: Eliyahu Munk, 3-том, 9931003 беттер. Нью-Йорк: Ламбда баспасы, 2012. Ехуда Арий Лейб Альтер. Сефат Емет. Гура Калвария (Гер), Польша, 1906 жылға дейін. "Ақиқат тілі: Сефат Еметтің Тора түсіндірмесі" кітабынан үзінді. Артур Грин аударған және түсіндірген, 20915 бет. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1998. 2012 жылы қайта басылған. Александр Алан Штайнбах. "Саббат патшайымы: Жастарға арналған 54 әңгіме" кітабының 103 - 106 беттеріндегі "Пятикниганың әр бөлігіне негізделген" (англ.) Нью-Йорк: Бехманның еврей кітап үйі, 1936. Айзек Мендельсон. Ежелгі Таяу Шығыстағы құлдық, 117 және одан кейінгі беттер. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1949. (Леуіліктер 27:3-дегі 50 мысқал - еркек құлдың ақылға қонымды бағасы.) Гордон Дж. Вэнхам. "Леуіліктер 27:28 және құлдардың бағасы". Zeitschrift für die Alttestamentliche Wissenschaft, 90 том (1978): 26465 бет. Гордон Дж. Вэнхам. Леуіліктер кітабы, 324 - 43 беттер. Гранд-Рапидс, Мичиган: Уильям Б. Ердманс баспасы, 1979 жыл. Уильям Д. Баррик. Левит 26: Келісімнің мән-жайлары мен тұжырымдамаларымен қарым-қатынасы. Докторлық диссертация, Грейс теологиялық семинариясы, 1981. Лайонел Э. Мозес. "Тораны үш жылда бір рет оқудың шынайы циклі бар ма?" Нью-Йорк: Рабиндер ассамблеясы, 1987. OH 137.1987b. Жауапта: 19801990: Консервативті қозғалыстың еврей заңдары мен стандарттары жөніндегі комитеті. Жариялаған: Дэвид Дж . Жақсы, 77, 90-бет. Нью-Йорк: Рабиндер ассамблеясы, 2005. (Тораны үш жыл сайын оқу циклі үшін Құтқарылу мейрамының аяқталуына дейін қарғыстарды оқу туралы бұйрықтың мәндері). Аврам Израиль Рейснер. "Өлім аузында жатқан науқастарға қамқорлық жасаудың халахтық этикасы". Нью-Йорк: Рабиндер ассамблеясы, 1990. YD 339:1.1990а. Жауапта: 19801990: Консервативті қозғалыстың еврей заңдары мен стандарттары жөніндегі комитеті. Жариялаған: Дэвид Дж . Жақсы, 467, 477, 497 беттер, 32 н. Нью-Йорк: Рабиндер ассамблеясы, 2005. (Ауыру мен аурудан айығуда Құдайдың рөлі, сондай-ақ дәрігерге жүгіну міндетімізге қатысты). Пинхас Х. Пели. "Тора сегодня: Жазбалармен қайтадан кездесу", 15154 беттер. Вашингтон, Вашингтон: Б'най Б'рит кітаптары, 1987. Марк С. Смит. Құдай туралы ертедегі деректер: Яхве және ежелгі Исраилдегі басқа да құдайлар, 100-бет. Нью-Йорк: Харпер Сан-Франциско, 1990 жыл. Харви Дж. Өрістер. Біздің заманымыз үшін Тора түсіндірмесі: 2-том: Мысырдан шығу және Леуіліктер, 150-61-беттер. Нью-Йорк: UAHC Press, 1991 жыл. Уолтер К. Кайзер, кіші, "Леуіліктер кітабы", "The New Interpreter's Bible", 1-том, 1175-91-беттер. Нэшвилл: Абингдон баспасы, 1994. Джудит С. Антонелли. "Табиғат ана" "In the Image of God: A Feminist Commentary on the Torah" кітабының 32228-беттерінде. Нортвейл, Нь�...