Кіріспе
Динозаврлардың жойылған туысы Pisanosaurus (/p//I//s//æ//n//@//'//s//ɔː//r//@//s/) - ертедегі динозаврлардың жойылған туысы, мүмкін орнитисхиан немесе силезаурид, Аргентинаның Триас кезеңінің соңында. Бұл - жер бетінде тіршілік ететін, кішкентай, жеңіл денелі өсімдік жегіш жануар. Тек бір түрі, тип, Pisanosaurus mertii, белгілі, солтүстік-батыстағы Аргентинаның Ischigualasto Villa Unión бассейнінің Ischigualasto формациясында табылған бір ғана жартылай қаңқаға негізделген. Құрылымның бұл бөлігі шамамен 229 миллион жыл бұрын Карнийдің соңғы кезеңіне жатады.
Pisanosaurus (/p//I//s//æ//n//@//'//s//ɔː//r//@//s/) is an extinct genus of early dinosauriform, likely an ornithischian or silesaurid, from the Late Triassic of Argentina. It was a small, lightly built, ground dwelling herbivore, that could grow up to an estimated long. Only one species, the type, Pisanosaurus mertii, is known, based on a single partial skeleton discovered in the Ischigualasto Formation of the Ischigualasto Villa Unión Basin in northwestern Argentina. This part of the formation has been dated to the late Carnian, approximately 229 million years ago.
Сипаттама
Белгілі бір скелеттің белгілі бір элементтеріне сүйенсек, Пизанозавр ұзындығы мен дене массасына жететін кішкентай, жеңіл динозавр түрі болған. Бұл бағалаулар PVL 2577 холотиптік үлгісінің толық еместігіне байланысты әр түрлі болады. Жақсылық жағының бағыты белгісіз, кейбір скелеттік реконструкцияларда ол төменге және алға қарай (пропубтық жағдай) сауриски динозаврларының көпшілігіне ұқсас. Жозе Бонапарттың 1976 жылы қайта сипаттауына сәйкес, Пизанозаврдың кейбір ерекшеліктері бар. Ацетабулум (бүйір қуысы) ашық. Ілиумның тұяқтары қысқа, нәтижесінде төмен және осьтік ұзартылған ацетабулум пайда болады. Ишиумның жоғарғы бөлігі кең, жамбас сүйегінен үлкен. Қолдың қос қолдың екі жағы ұзартылған, шамамен он бес миллиметр. Pisanosauridae туысы қолданылмай қалды; 1976 жылғы зерттеуде топты бұрыннан аталған Heterodontosauridae-ге ұқсас деп қарастырды, бірақ бұл гипотеза да консенсусқа жетпеді. Алайда соңғы зерттеулер бұл қалдықтар бір ғана түрге тиесілі екенін дәлелдейді. Жылдар бойы Пизанозавр гетеродонтозавр, фаброзавр, гипсилофодонт болып жіктеліп, сонымен қатар ең ерте белгілі орнитозик болып саналады. 2008 жылғы зерттеуде Пизанозаврлар Heterodontosauridae-ден тыс (және одан да базальды) орналасты. Бұл зерттеуде Pisanosaurus - ең ерте және ең бастапқы орнитосхиан. Басқа да примитивті орнитохистердің қатарына Эокурсор, Тримукродон және мүмкін Фаброзавр жатады. Орнитозаврлардың Пизанозаврмен жақындықтары туралы гипотеза, баламалы гипотезалардың бәсекелестікке қарамастан, ықыласынан айырылмайды. Мысалы, силезауридтерге ұқсас қасиеттер силезауридтердің ерекшеліктері емес, динозаврлардың плезиоморфиясы (ата-бабаларының жағдайы) болуы мүмкін. 2017 жылы екі зерттеу тәуелсіз түрде Pisanosaurus силезаурид болды деген қорытындыға келді: бірі Агнолин мен Розадилланың кең ауқымды қайта сипаттауы, ал екіншісі Барон, Норман және Барретттің қайта талдаған Ornithoscelida матрицасы болды. Pisanosaurus орналасуы силезавридтердің орналасуына байланысты, бұл жағдай көп талқылауға шақырды. Silesauridae көбінесе монофилетикалық динозаврлардың бауырлас тобы деп саналатын болса, кейбір зерттеулер оны парафилетикалық дәрежедегі ата-баба деп санайды. Мұндай зерттеулердің бірі - Мюллер мен Гарсия (2020). Олар Pisanosaurus-ті базальды орнитосхиан деп санаса да, Silesauridae-нің мүшелері деп саналатын таксондар Pisanosaurus-қа дейінгі қадамдық тәртіпті құрайды. Ол "силезаурид" (Асилизавр, Сацизавр, Силезавр және т.б.) кластары арасында орналасқан ауыспалы түрге айналады. және дәстүрлі орнитозаврлар (Eocursor, Scutellosaurus, Heterodontosaurus және т.б.). Бұл филогенетикалық позиция кейбір авторлардың Pisanosaurus-ті силезавр деп, ал басқалары оны орнитохик деп санауын түсіндіре алады, өйткені Мюллер мен Гарсияның айтуынша, Pisanosaurus-те екі топтың да белгілері бар.
Палеоэкология
Пизанозаврдың қалдықтары Аргентинаның Ла Риоха қаласындағы Ишигуаласто формациясындағы "Агуа де лас Катас" жерінде табылды. Бастапқыда Орта триас дәуірінен саналған бұл құрылым қазір Карнианның соңғы триас кезеңіне жатады деп есептеледі, шамамен 228 - 216,5 миллион жыл бұрын. Алайда, бұл аймақ маусымдық өзгерістерге, соның ішінде қатты жауын-шашынға ұшырайды. Өсімдіктер жапырақтары папоротниктер, жылқықұйрықтары мен алып шоқ жапырақтарынан тұратын, олар өзен жағалауларындағы биік орманды құрады. Ишигуаласто формациясының етқорылары арасында геррерасаурының қалдықтары ең көп таралған болып көрінеді. Серено (1993) Пизанозаврдың терапсидтермен, рауисухиандармен, архезаврлармен, Сауросухтармен және оның палеоортасында өмір сүрген динозаврлармен "жақын байланыста" болғанын атап өтті. Бонапарт (1976) Пизанузавр терапсидтер үстемдік еткен фаунада рөл атқарды деп болжады. Үлкен етқоректі Herrerasaurus Pisanosaurus-пен қоректенген болуы мүмкін. Өсімдіктер арасында гиперодапедон (жұмбақты жыртқыш), аетозаврлар (тікенді броньды жыртқыш), канемейерид дицинодонттар (ишигуаластия) және эксаэретодонт сияқты траверсодонтидтер (дицинодонттармен жалпы пішіні жағынан ұқсас, бірақ тұмсығы жоқ) болды. Бұл динозавр емес өсімдікпен қоректенушілер ертедегі динозаврларға қарағанда әлдеқайда көп болды.