Кіріспе

Жүз жылдық соғыс кезіндегі шайқас Морле шайқасы 1342 жылы 30 қыркүйекте Бретанидегі англо-бретондықтар мен франко-бретондықтар арасында Морле қаласында өтті. Ағылшын командасы астындағы англо-бретондықтар қаланы қоршап алды, бірақ франко-бретондық көмек күштері келді. Ағылшындар қорғанысты қуатты позицияға ие болды. Француздар бірнеше рет шабуыл жасағаннан кейін ағылшындарды орманға шегінуге мәжбүрледі, ал француздар кейіннен кері шегінді.

Контекст

1341 жылы Бретань герцогы Иоанн III мұрагер қалдырмай қайтыс болды. Мұрагерлік мәселесі Бреттан герцогтігінде азаматтық соғысты тудырды, ол бастапқыда 25 жылдай жалғасты. Шарль мен Жаннаны Бретондық ақсүйектер мен дін қызметкерлері қолдады, ал Джон - биліктің негізгі шоғырлануы Францияның аралында болған аутсайдері. Алайда, Карл сондай-ақ Францияның Филипп VI-нің немере інісі болды, ол Жаннаның талаптарын қолдап, сыртқы араласуды әкелді, ал Англия Джон де Монфорттың талаптарын қолдады.

Брест қоршауын жеңілдету

Бастапқыда Англияның Эдуард III де Монфорттарға көмектесу үшін көп нәрсе істей алмады, оның үйінде өз проблемалары болды, бірақ ақырында ол Сэр Уолтер Маунидің басшылығымен оларға көмек көрсету үшін кішкентай күш жіберуге қабілетті болды. Маунидің алғашқы табыстарының нәтижесінде Эдуард Нортгемптонның 1-ші графы Уильям де Боунның қолбасшылығымен үлкен ерлік пен садақшы күшін жіберуге шешім қабылдады. Ұзақ уақыт бойы оның кетуі кешіктірілді және олар Бретаньге келген кезде Джон де Монфор франко-бретондықтардың тұтқыны болды, ал күресті оның әйелі Жанна де Монфорт жүргізді. Нортгемптон 1342 жылы 18 тамызда қоныстанған кезде графша, оның адамдары және Маунидің күштері Брест қаласында Карль Блуаның қолбасшылығындағы үлкен франко-бретон әскері мен генуэздік кемелер күшін қоршауға алды. Нортгемптонның келуімен франко-бретондықтар кішірек ағылшын күштерін ұрып-соғудан шаршамай қашып кеткен көрінеді және Брест қоршауы жеңілдетілді.

Англияның көмек көрсетуші күштері ел ішіндегі аумаққа көшіріледі

Бресттен Нортгемптон ішкі жерлерге қарай қозғалды және бұл сапар барысында не болғаны туралы егжей-тегжейлі мәліметтер аз, бірақ ақырында ол Шарль де Блуаның бекіністерінің бірі Морлеиске жетті.

Морлеикті ағылшын қоршауы

Оның қалаға алғашқы шабуылдары сәтсіз болды және аздап зардап шеккеннен кейін қоршауға алды. Шарль де Блуаның әскерлері Брест қаласын қоршаудан қайтқаннан бері олардың саны өсіп, 15000-ға дейін жеткен. Нортгемптонның күші өзінің күшінен әлдеқайда аз екенін білген Карл Нортгемптон қоршауын көтеруге ниеттенген Морлейске қарай алға жылжуға кірісті. Де Блуаның алға жылжуы туралы ақпарат алғаннан кейін Нортгемптон, де Блуаның күштері мен Морле гарнизонынан шыққан шабуылдардың арасында қалуға ұмтылмағандықтан, оны тосқауылдау үшін түнгі шеру жасады. Соғыстың тек үш хроникашысы ғана жазған, олардың барлығы ағылшындар: Джеффри Ле Бейкер, Адам Муримут және Генри Найтон. Қазіргі кездегі қызығушылықтың болмауы, мүмкін, шайқастың шешілмейтіндігіне және сондай-ақ Бретаньнің Эдуард III және Филипп VI соттары мен әскерлерінің негізгі іс-әрекетінен алыстаған тыныш жер болғанына байланысты. Хроникашылардың ешқайсысы шайқастың егжей-тегжейін және екі жақтың шайқас бұйрықтарын көп бермейді, бірақ франко-бретондықтар 3 сапқа бөлінгенін айтады. Франко-Бретондық дивизиялардың кем дегенде бірі тек Джефрой де Шарни бастаған атты рыцарьлардан құралған. Адам де Муримут франко-бретондықтардың жалпы санын 3000 атлы, 1500 янцир деп атайды, бұл генуэздіктер мен бритондық жаяу әскердің аралас күшін білдіреді. Бреттондықтардың басым бөлігі, әрине, өте тиімсіз күш болған, тек жергілікті алымдар. Ағылшынша сандар да түсініксіз. Нортгемптонның Брестке келген кезде 1500-ден аз болды. Ол Артуалық Робертпен тағы 800 және сапасы белгісіз бритондықтардың белгісіз санымен нығайтылды. Ол Морле гарнизонын ұстап тұру үшін кейбіреулерін қалдыруға мәжбүр болған болар еді, сондықтан оның саны франко-бретондықтардан аз болуы мүмкін, бірақ барлық сандар ағылшын дереккөздерінен алынған, сондықтан француздар үшін бұл шамадан тыс бағалау болуы мүмкін.

Жанып кеткен

А. Х. Берн франко-бретондықтардың саны өте көп деп есептейді, әр франко-бретондық дивизиялардың саны бүкіл ағылшын армиясынан артық екенін айтады. Берннің қалпына келтіруіне сәйкес, жаяу әскерлер бірінші шабуылға түсті және тіпті аттанып кеткен рыцарлардың ағылшын саптарына қол тигізбей, жебелердің атылуымен кері қайтарылды. Басшылар кеңескеннен кейін, ат әскерінің екінші бағанасы шабуылға түседі. Көптеген сарбаздар ағылшындықтар қазған шұңқырға құлап түседі. Кейбіреулер ағылшын желісіне енуге тырысты, бірақ олар, соның ішінде Джеффри де Шарни, резервте ұсталған бретондық жаяу әскерімен тұтқындалды. Француздық атты әскердің соңғы колоннасы алғашқы екі дивизияның жеңілгенін көргеннен кейін шабуыл жасауға асықты, бірақ ағылшын садақтарының садақтары аз болғандықтан, Нортгемптон оның артына ормандарға шегініп, "шегерек" құрды. Бұл жерде ол ат әскерінің шабуылдарынан қауіпсіз болды және соңғы француз колоннасы барлық жерде шабуыл жасаса да, кері қайтарылды.

Ұйғарым

Джонатан Сампшн шайқастың баламалы сипаттамасын береді, ол Бёрннің ағылшындықтарға арналған шайқас тәртібіне қайшы келмейтін болса да, француз дворяндарының әрекеттерін 100 жылдық соғыстың басқа шайқастарына сәйкес келетін жолмен көрсетеді. Сюмпшннің айтуынша, алғашқы шабуылды жаяу әскер емес, Джеффри де Шарнидің қолбасшылығындағы франко-бретондық ат әскері жасады. Олар ағылшындықтардың позицияларына жетті, бірақ бұзылып, кері қайтарылды, ал де Шарнидің өзі тұтқындалды. Осы сәтсіздіктен кейін ат әскерінің екінші сабы шабуылға түсті, бірақ қазір тұзақтарға түсті. Ақырында, Сэмпшн француз жаяу әскерін ешқашан пайдаланбағанын айтады, олар бастапқы позициялардан ешқашан кетпеген.

ДеВрис

Келли ДеВристің 14 ғасырдың басында жасақтаған жаяу әскері. "XІ ғасыр" деген кітап "Бурн" және "Сампшн" деген кітаптарға қарағанда, қазіргі хроникалық дереккөздерге көбірек сүйенеді. Ол садақшылардың қарулы адамдармен араласқанын, өйткені салт аттылардың саны аз болғандықтан, садақшыларға олардың қақпаларынан басқа қарулар берілгенін айтады, бұл ағылшындықтар садақшылықты мүлдем қолданбаған сияқты. Сюмпция сияқты ол де Жоффри де Шарнидің қолбасшылығымен ат әскерінің бірінші сабында шабуыл жасалғанын, бірақ дереу қашып кетіп қалғанын айтады. ДеВристің есебіне байланысты кейбір түсініспеушіліктер бар, өйткені ол соғыс алаңының картасында ағылшындардың айналасында қазылған шұңқырлар мен арықтар көрсетілген, бірақ бірінші француз шабуылдары шұңқырларға түскен деп еш жерде айтылмаған, бірақ егер шұңқырлар барлық жерде болса, олар қалайша оларда құламады? Бёрн сияқты, алғашқы сәтсіздіктен кейін ол француз басшыларын келесі қадамды шешу үшін өз ара конференция өткізді, бірақ ақыр соңында француздар ағылшындардан сан жағынан артық болғандықтан, тағы бір шабуыл жасалды. Оның айтуынша, бұл тек ат әскерінің шабуылдауы ма, әлде ат әскері мен жаяу әскердің бірлескен шабуылдауы ма - белгісіз. Енді оның есебі одан да бүлдіршін болып шығады, өйткені ол екінші қатардағы ағылшындықтар шынымен соққыға ұшырады, бірақ олар шұңқырлар мен арықтарға итермеленді, бірақ бұл қалай мүмкін болғанын түсіндірмейді. Ол Генри Найтонның француздар тар үңгірге түсіп, ағылшындар қазған шұңқырға бір-біріне тиіп құлаған деген сөздерін келтіреді.

Айтон және Престон

Айтон мен Престонның айтуынша, ағылшындықтардың қалай орналасқаны туралы толық мәлімет жоқ, тек олар ормандардың алдында орналасты және барлық салт аттылар да аттанып кетті. Француздар сахнаға келгенге дейін олар алдындағы жерді дайындады.

Ұрыстың нәтижесі

Жарыстың неше рет болғанына қарамастан, соңғы нәтиже 50 француз рыцарьлары қаза тауып, 150 француз тұтқынға алынды, оның ішінде Джеффри де Шарни және бірқатар "популярлар", бұл жаяу әскердің кем дегенде бір бөлігі қақтығысқа қатысқандығын көрсетеді. Ағылшын әскері француз әскерінің қатарынан қорқып, артында тұрған орманға қашып кетті. Де Блуаның күшінен қалғандары Морлеикті босатты, ал қоршауға алған ағылшындар енді орманға қамалды, олар бірнеше күн бойы қоршаудың нысанасы болды.