Кіріспе

Explorer (17731837) icebreaker Yuri Fyodorovich Lisyansky (Юрий Федорович Лисянський; Юрий Фёдорович Лисянский; 12 сәуір 1773 [O. S. 1 сәуір 1773] 6 наурыз 1837) - Ресей империясының әскери-теңіз флотының барлаушысы және офицері. Ол британдық Корольдік теңіз флотында ерікті қызмет етіп, кейін Нева кемесімен Ресейдің жерді айналып шығу сапарын басқарды. Ол сондай-ақ Құтқарылу мейрамы аралына келген алғашқы батыс зерттеушілерінің бірі болды.

Өмірбаян

Юрий Лисянскийдің қай жерде туғандығы нақты белгісіз, өйткені оның тууы туралы жазба сақталмаған. Алайда оның Будинок қаласында туғаны болжанады, де народился Юрий Лисянський Нижиньде, казак гетмандығы, Ресей империясы (қазіргі Украина) православие діни қызметкерінің отбасында. 1786 жылы ол әскери-теңіз кадеттер корпусын бітіріп, орыс-швед соғысына (1788 - 1790) қатысты. 1790 - 1793 жылдары Балтық флотында қызмет етті. 1793-1800 жылдары ол ағылшын кемелерін бүкіл әлемге алып барды. 1793 және 1795 жылдар аралығында ол 36 пулялы "Оизо" кемесінде ерікті болып қызмет етті. Лисянский өзінің естеліктерінде француз конвойындарына және каперлеріне қарсы әрекет ететін Солтүстік Америка станциясындағы тәжірибесін және Батыс Үндістандағы кезінде сары қызылшаға қалай шалдыққанын еске алды. Мюррейдің аурудан айығуына қалай көмектескенін еске алып, тіпті өзінің бір бөлігін ауру Лисянскийге берді. 1803 - 1806 жылдары Лисянский Ресей Америка компаниясының "Нева" сауда кемесінің командалық офицері ретінде Ресейдің Жерді айналып өтуіне қатысты. Экспедиция Ресей империясының Қиыр Шығыс және Батыс колониялары үшін Александр I-нің өкілетті өкілі граф Николай Петрович Резановтың және Надеждадағы капитан Адам Иоганн фон Крузенштерннің қол астында болды. Кемелерге сонымен қатар натуралист Вильгельм Готлиб Тилезиус және астроном Йохан Каспар Хорнер (1734-1834) де кірді. Олар Кронштадттан бастау алды, бірақ Гавайиге келгеннен кейін кемелер бөлініп, граф Николай Резанов пен Лисянский Ресей Америкасына (Аляска) бет алды. 1804 жылы Нева Пасха аралына барды, сол жылы Аляскадағы Ситка шайқасында тлингиттерді жеңуде маңызды рөл атқарды. Аляскада болған кезінде Лисянский оның жағалауын, Кодиак және Ситка аралдарын картаға түсіріп, географиялық және этнографиялық сипаттамаларын қалдырды. Ол жергілікті халықтар - алеуттер, эскимостар мен тлингиттердің өмірі мен мәдениеті туралы әңгімелейтін бірегей этнографиялық жинақ жинады. Ол Ресейдің отаршылдық үкіметін Американың жергілікті халқын аяусыз қысымға алғандары және қорлағандары үшін сынға алды. 1805 жылы Макаода Крузенстернмен қайтадан кездесті, бірақ олар көп ұзамай бөлініп кетті. 1805 жылы ол Гавай аралында алғаш рет суреттеген. Нева ең алдымен 1806 жылы 22 шілдеде Кронштадтқа оралды. Өзінің ерлігі үшін Лисянский бірнеше марапаттарға ие болды, соның ішінде 3-дәрежелі Санкт-Владимир ордені. Ол өзінің оқиғалары мен саяхаттарын карталар мен суреттермен әлемді аралау кітабында баяндады, оны 1812-1814 жылдары орыс және ағылшын тілдерінде жариялады. Лисянский Санкт-Петербургтегі Александр Невский монастырының Тихвин зиратында жерленді.

Ескерткіштер

Оның есімімен бірнеше жер аталды: Гавай аралдарының солтүстік-батыс бөлігіндегі Лисианский аралы, Аляскадағы Баранов аралының жарты аралы, Солтүстік Америкадағы шығанақ, боғаз, өзен және мыс, Охот теңізіндегі теңіз астындағы тау және Охот теңізіндегі жарты арал. Юның мемориалдық мұражайы бар. Будинокта Лисянский, Нижний Юрий Лисянскийде туылған және үйдің жанында ескерткіш. 1965 жылы салынған Ledokol 9 мұзқұйғышы 1966 жылы Юрий Лисьянский деп қайта аталды.