Кіріспе

Бір аяқты мифологиялық гуманоидтар Моноподтар (сонымен қатар сциаподтар, скиаподтар, скиаподтар деп те аталады) мифологиялық карлик тәрізді бір аяқты, үлкен аяқты денелерінің ортасында орналасқан аяқтан созылған жаратылыстар. Монопод және skiapod (σκιάποδες) атаулары грек тілінен шыққан, олар тиісінше "бір аяқ" және "көлеңке аяқ" деген мағынаны білдіреді.

Ежелгі грек және рим әдебиеті

Моноподтар Аристофанның "Қоштар" пьесасында пайда болады, ол алғаш рет б.з.д. Олар Плиний Үлкеннің "Табиғи тарихы" атты еңбегінде сипатталған. Плинийдің айтуынша, оларды алғаш рет Ктезий өзінің "Индика" (Индия) кітабында атап өткен, бұл кітапта парсылардың Үндістанға деген көзқарасы жазылған, бірақ ол тек бөлшектерінде сақталған. Плиний Моноподтарды былайша сипаттаған: Филострат Скиаподтарды өзінің Тиандық Аполлонийдің өмірінде атаған, оны Евсевий өзінің "Иероклге қарсы трактатында" келтірген. Тианалық Аполоний Скиаподалар Үндістан мен Эфиопияда өмір сүреді деп санайды және олардың бар екендігі туралы үнді данасы Иархастан сұрайды. Августин (354-430) "Скиоподаларды" Құдай қаласы" кітабының 16-шы кітабының 8-ші тарауында "Адамның немесе Нұхтың ұлдарының ұрпағынан шыққан кейбір сұр тектес адамдар" деп атаған және мұндай жаратылыстардың бар екендігі белгісіз екенін айтады.

Канаданың Инфөетингр

Гренландияда "унипед мортими" түрі 1427 жылы Клавдий Клавустың картасында кездеседі. Сагаға сәйкес, Карлсефни Торвальд Эриксон және басқалар Торхолл үшін іздеу тобын жинап, Кьяларнес айналасында және содан кейін оңтүстікке қарай жүзіп кетті. Ұзақ уақыт бойы жүзіп, батысқа қарай ағатын өзеннің оңтүстік жағында тұрып, олар бір аяқты адамнан (einfœtingr) атып өлді, Торвальд жебе жарасынан қайтыс болды. Джон Марьинолли (13381353) бұл жаратылыстар туралы тағы бір түсіндірме береді. Оның Үндістанға жасаған сапарынан үзінді:

Нарния жылнамалары

К. С. Льюис "Таң атқанның сапары" кітабында моноподтар бейнеленген. Әңгімеде Дафферс деп аталатын ақымақ жұлдыздар тайпасы Нарния әлемінің шетіндегі кішкентай аралда Кориакин есімді сиқыршымен бірге тұрады, ол оларды жаза ретінде моноподтарға айналдырды. Олар өздерінің сыртқы келбетіне қатты наразы болып, өздерін көрінбейтін етіп жасады. Оларды Нарниялық кеме, "Таң шапқышы" кемесі бар барлаушылар (қайта) тауып алады. Ол аралда демалу және жабдықтау үшін қонып, олардың өтініші бойынша Люси Певенси оларды қайтадан көрінеді. Бұрынғы "Дуферс" және жаңа "Монопод" атты атауларының арақатынасы арқылы олар "Дуффлепуд" деп аталады. Брайан Сиблидің "Нарния елі" кітабына сәйкес, Льюис олардың сыртқы түрін Херефордтың "Мунди картасы" суреттеріне негіздеген болуы мүмкін.

Баудолино

Умберто Эко өзінің "Баудолино" романында Гавагай есімді сциаподты суреттейді. "Гавагай" деген атау Куиннің аударманың белгісіздігі туралы мысалына сілтеме болып табылады.

Гүлдің аты

Умберто Эконың "Розаның аты" романында аббатхананың бөлім үйі "тағайындалмаған әлемдердің тұрғындары", соның ішінде "бір аяғымен тез жүретін және күннің ыстығына қалмақ болғанда, үлкен аяғын шашақтап, қолын көтеретін" кескіндермен безендірілген.