Кіріспе
Синтаксис теориясының аспектілері (1965) еңбегінде Ноам Чомский грамматиканы (белгілі бір тілдердің теориясы) және метаграммаларды (грамматика теориясы) бағалау үшін жеткіліктілік деңгейлерінің иерархиясын енгізеді. Бұл деңгейлер теориялардың таксономиясын құрайды (табиғи тілдің грамматикасы осындай теорияның мысалы болып табылады) растауға сәйкес. Бұл таксономия жалпы ғылыми теорияларға таралуы мүмкін, ал одан тіпті өнер эстетикасы саласына дейін созылған. Осы мақалада терминді terminus technicus ретінде қолдануды күнделікті тілдік қолданысымен шатастыруға болмайды.
Мотивация
Алдыңғы бөлімде айтылған "эффективтілік" критерийі біршама дұрыс анықталмаған, бірақ "толық", "нақты" және эмоциялық компонентті де қамтуы мүмкін. (Таксономияны "элеганттылық" мән-жайлары да қозғаған болар. Бұл эстетика саласындағы таксономияны қолданумен шатастыруға болмайды). Метатеория немесе "теориялардың теориясы" ретінде ол ғылыми лингвистиканың жай құралы немесе әдістемесі емес, ғылым философиясындағы эпистемологияның тұжырымдамасы болады. Чомскийдің бұрынғы еңбегінде айтылғандай: Тіл құрылымының теориясы грамматиканы табуға арналған пайдалы процедуралар нұсқаулығынан анық ажыратылуы керек.
The theory of linguistic structure must be distinguished clearly from a manual of helpful procedures for the discovery of grammars.
Ғылым философиясының негіздері
Сынтаксис теориясының аспектілері деген еңбегінде Чомский ұсынған деңгейлер жүйесі Декарт, Кант, Карнап, Куин және басқалардың еңбектерінде өздерінің алдын ала бар екендігі айтылады. Рационализмде кездесетін жеткіліктілік критерийі, атап айтқанда, рационалды эмпиризм, Чомскийдің тұжырымдамасына ұқсас. Чомскидің "Аспекттер" еңбегінде қарастырған негізгі мәселелердің бірі - адамда тілдік қабілеттің туа біткен қабілеті туралы болжам болғандықтан, тақырып туа біткендік пен априорлы білім туралы сұрақтарға бөлінеді, өйткені бұл сұрақтарға сілтеме жасау арқылы үшінші деңгейдің жеткіліктілігін іздеу керек.
Ескерту
Бұл ұғымды Декарттың "Бірінші философия туралы ойлануларында" Құдайдың бар екендігі туралы онтологиялық аргументінің нұсқасына сілтеме жасайтын "салдарлық жеткіліктілік қағидаты"мен шатастыруға болмайды.