Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Лингвистикаға әлеуметтік-биологиялық көзқарас
Sociobiological approaches to linguistics
Эволюциялық лингвистика немесе Дарвиндік лингвистика – тілді зерттеуге қатысты әлеуметтік-биологиялық көзқарас. Эволюциялық лингвистер лингвистиканы әлеуметтік-биология мен эволюциялық психологияның саласы ретінде қарастырады. Бұл тәсіл эволюциялық антропологиямен, когнитивтік лингвистикамен және биолингвистикамен тығыз байланысты. Тілдерді табиғаттың өнімдері ретінде зерттей отырып, ол тілдің биологиялық тегі мен дамуына қызығушылық танытады. Эволюциялық лингвистика гуманитарлық тәсілдермен, әсіресе құрылымдық лингвистикамен қарама-қарсы келеді. Осы зерттеудегі басты қиындық – эмпирикалық деректердің жетіспеуі: ертедегі адам тілінің археологиялық іздері табылмаған. Білімнің жетіспеушіліктерін толықтыру үшін есептеу биологиялық модельдеу және жасанды тілдермен клиникалық зерттеулер қолданылған. Биология миды қалыптастырып, тілді өңдейтіні белгілі болғанымен, биология мен нақты адам тілінің құрылымы немесе лингвистикалық универсалдар арасында нақты байланыс жоқ. Бұл саладағы жаңалықтардың болмауына байланысты, тіл қандай табиғи құбылыс болуы мүмкін деген туралы көптеген пікірталастар туды. Кейбір зерттеушілер тілдің туа біткен аспектілеріне назар аударады. Грамматиканың адам геномнан адаптациялық жолмен пайда болып, тіл инстинктісін тудырғаны, немесе ол адам миында тіл органының пайда болуына себеп болған бір ғана мутацияға байланысты екендігі айтылады. Бұл барлық адам тілдерінің негізінде кристаллдық грамматикалық құрылымның қалыптасуына алып келеді деп болжанады. Басқалары тілдің кристалдаспайтынын, ол сұйық және үнемі өзгеріп отыратынын айтады. Ал тағы басқалары тілдерді тірі организмдермен теңейді. Тілдер паразиттерге немесе ми вирустарының популяцияларына ұқсас деп есептеледі. Осы мәлімдемелердің ешқайсысының ғылыми дәлелі әлі күнге дейін жеткіліксіз, ал кейбіреулері жалған ғылым деп танылған.
Evolutionary linguistics or Darwinian linguistics is a sociobiological approach to the study of language. Evolutionary linguists consider linguistics as a subfield of sociobiology and evolutionary psychology. The approach is also closely linked with evolutionary anthropology, cognitive linguistics and biolinguistics. Studying languages as the products of nature, it is interested in the biological origin and development of language. Evolutionary linguistics is contrasted with humanistic approaches, especially structural linguistics. A main challenge in this research is the lack of empirical data: there are no archaeological traces of early human language. Computational biological modelling and clinical research with artificial languages have been employed to fill in gaps of knowledge. Although biology is understood to shape the brain, which processes language, there is no clear link between biology and specific human language structures or linguistic universals. For lack of a breakthrough in the field, there have been numerous debates about what kind of natural phenomenon language might be. Some researchers focus on the innate aspects of language. It is suggested that grammar has emerged adaptationally from the human genome, bringing about a language instinct; or that it depends on a single mutation which has caused a language organ to appear in the human brain. This is hypothesized to result in a crystalline grammatical structure underlying all human languages. Others suggest language is not crystallized, but fluid and ever changing. Others, yet, liken languages to living organisms. Languages are considered analogous to a parasite or populations of mind viruses. There is so far little scientific evidence for any of these claims, and some of them have been labelled as pseudoscience.
1976 жылдан бастап: неодарвинизм
Бір мезгілде Чомскийдің биологиялық детерминизм парадигмасы гуманизмді жеңген кезде, ол әлеуметтік биологиядағы өз беделін жоғалта бастады. 2015 жылы генеративтік грамматика қолданбалы лингвистикада сынға ұшырап, пайдалануға негізделген лингвистикамен алмастырылу үстінде екені хабарланды; бұл Ричард Докинстің меметикасының туындысы. Бұл – тілдік бірліктерді репликаторлар ретінде қарастыру тұжырымдамасы. Докинстің 1976 жылғы «Өзімшіл ген» атты бестселлерінде меметика жарияланғаннан кейін, көптеген биологиялық бағытталған тілшілер, Чомскийдің әмбебап грамматикасына нақты дәлелдердің болмауына наразы болып, түрлі ағымдарда бірікті, соның ішінде «танылымдық лингвистика» (бас әріптері үлкен) және «функционалдық» (бейімделулік) лингвистика (функционалдық лингвистикамен шатастырмау) сияқты құрылымдарды қоса, Чомский мен гуманистерге қарсы тұруға кірісті. Бұл ұғымдарды гуманистік контекстегі функционализм мен формализммен шатастыруға болмайды. Функционалдық эволюциялық лингвистика тілдерді адам ақылына бейімделу деп қарастырады. Формалистік көзқарас оларды қалыптасқан немесе бейімделмеген деп есептейді. Жануарлар миының эволюциясы адамға абстрактілі ойлау механизмін сыйлайды, ол – бейнелік ойлаудың «метафоралық» нұсқасы. Тіл жеке таным саласы ретінде қарастырылмайды, ол қабылдау, назар, моторлық дағдылар, кеңістіктік және визуалды өңдеу сияқты жалпы танымдық қабілеттермен үйлеседі және олардың қағидаларымен жұмыс істейді. Мидің іс-әрекет схемаларын «құрылымдар» деп аталатын форма-мағына жұптарымен байланыстыратыны айтылады. Синтаксиске танымдық лингвистикалық тәсілдер – танымдық және құрылымдық грамматика деп аталады. Меметикадағы репликаторларға немесе «ақыл вирустарына» сәйкес келетіні Крофттың Сөйлеуді Таңдау теориясында (TUS) лингвемалар деп, ал құрылымдық грамматика мен пайдалануға негізделген лингвистикада – лингвемалар немесе конструкциялар, ал танымдық және құрылымдық грамматикада – метафоралар, фреймдер немесе схемалар деп аталады. Меметикаға қатысты анықтама кеңінен күрделі бейімделу жүйесімен алмастырылды. Қазіргі лингвистикада бұл термин эволюциялық ұғымдардың кең ауқымын қамтиды, сонымен бірге репликация және репликатор популяциясының неодарвинистік ұғымдарын сақтайды. Функционалдық эволюциялық лингвистиканы функционалдық гуманистік лингвистикамен шатастыруға болмайды.
At the same time when the Chomskyan paradigm of biological determinism defeated humanism, it was losing its own clout within sociobiology. It was reported likewise in 2015 that generative grammar was under fire in applied linguistics and in the process of being replaced with usage based linguistics; a derivative of Richard Dawkins's memetics. It is a concept of linguistic units as replicators. Following the publication of memetics in Dawkins's 1976 nonfiction bestseller The Selfish Gene, many biologically inclined linguists, frustrated with the lack of evidence for Chomsky's Universal Grammar, grouped under different brands including a framework called Cognitive Linguistics (with capitalised initials), and 'functional' (adaptational) linguistics (not to be confused with functional linguistics) to confront both Chomsky and the humanists. concepts which are not to be confused with functionalism and formalism in the humanistic reference. Functional evolutionary linguistics considers languages as adaptations to human mind. The formalist view regards them as crystallised or non adaptational. It is hypothesised that the evolution of the animal brain provides humans with a mechanism of abstract reasoning which is a 'metaphorical' version of image based reasoning. Language is not considered as a separate area of cognition, but as coinciding with general cognitive capacities, such as perception, attention, motor skills, and spatial and visual processing. It is argued to function according to the same principles as these. It is thought that the brain links action schemes to form–meaning pairs which are called constructions. Cognitive linguistic approaches to syntax are called cognitive and construction grammar. What correspond to replicators or mind viruses in memetics are called linguemes in Croft's theory of Utterance Selection (TUS), and likewise linguemes or constructions in construction grammar and usage based linguistics; and metaphors, frames or schemas in cognitive and construction grammar. The reference of memetics has been largely replaced with that of a Complex Adaptive System. In current linguistics, this term covers a wide range of evolutionary notions while maintaining the Neo Darwinian concepts of replication and replicator population. Functional evolutionary linguistics is not to be confused with functional humanistic linguistics.