Кіріспе
Подуево автобусына жасалған бомбалау 2001 жылы 16 ақпанда Косоводағы Подуево қаласының маңында серб азаматтарын тасымалдайтын автобусқа жасалған шабуыл. Бомбалау кезінде Грачаницаға бара жатқан 12 серб азаматы қаза тауып, ондаған адам жарақат алды. Бұл шабуылға албан экстремистері кінәлі деп күтілуде. Грачаница - Косовоның орталық бөлігінде, аймақтық астана Приштинаға жақын, албандықтар басым тұратын аймақта орналасқан, негізінен сербтер тұратын қала. 1999 жылғы Косово соғысынан кейін ол албандықтардың бақылауындағы аумақтарға кіретін анклавқа айналды. Екі қауым арасындағы қарым-қатынас шиеленісіп, кейде зорлық-зомбылыққа ұшырайды.
Өмірбаян
1992-1993 жылдары этникалық албандар Косовоны азат ету армиясын (ОАК) құрды, ол 1995 жылы албандық азаматтарды қорлаған полиция күштері мен құпия қызмет қызметкерлеріне шабуыл жасай бастады. 1998 жылдан бастап КОА жоғарғы жақтағы шайқасқа Югославия қауіпсіздік күштері санының өсуімен қатысты. 1998 жылдың ақпан айында шиеленістің күшейуі Косово соғысына әкелді. Рамбуйедегі келіссөздердің сәтсіз аяқталуы 24 наурыздан 10 маусымға дейін созылып, Югославияның әскери-техникалық келісімге қол қоюы кезінде Югославия Федеративтік Республикасына қарсы НАТО әуе шабуылына әкелді. НАТО-ның халықаралық бейбітшілікті сақтау күштері 50 000 НАТО әскері бар Косово күшін (KFOR) құрды. 1999 жылдың 11 маусымында Косовоға кірген БҰҰ Уақытша басқару миссиясы (UNMIK) деп аталатын халықаралық азаматтық миссия құрылды. Соғыс кезінде үйлерінен қашып кеткен 848 000 албан тез оралды, өйткені 230 000 сербтер, рома және басқа албан еместер Косоводан күшпен шығарылды немесе кек алудан қорқып қашып кетті. Соғыстан кейінгі шабуылдарда Косово албандары кем дегенде 1000 сербті өлтірді деп есептейді. 1999 жылдың соңына қарай Сербияның 100 православиелік шіркеулері мен монастырлары бүлінді немесе қиратылды. ОАҚ өкілдері кейбір шабуылдарды айыптап, ал албандық БАҚ-тар оларды ақтауға тырысты, шіркеулерді "серб фашизмінінің символы" деп атады. Сербия билігі халықаралық күштерді алдағы шабуылдарды болдырмауға шақырды. 2000 жылы Косовода кең таралған тәртіпсіздіктер болды. 6 маусымда Грачаницаның қала алаңында автобусты күтіп тұрған этностық сербтер тобына граната лақтырылып, үш адам жарақат алды, содан кейін азаматтық тәртіпсіздіктер болды. 2001 жылдың 22 қаңтарында Македония Республикасында Косоводан келген бұрынғы ОАК жауынгерлерінен, Сербиядағы Прешево, Медведя және Буяновац азат ету армиясының (UÇPMB) албан көтерілісшілерінен, жас албан радикалдарынан, Македонияның ұлтшылдарынан және шетелдік жалдамалылардан құрылған этникалық албан Ұлттық азаттық армиясы көтеріліс ұйымдастырды.
Шабуыл
Ниш экспрессі бес немесе жеті автобустан тұратын конвойға ие, олар Косоводан оңтүстік-шығыс Сербияның Ниш қаласына және кері қарай 200 этникалық сербтерді алып барды. Конвойды британдық КФОР бөлімшесі қорғады және оны бес швед бронетранспортері сүйретті. 2001 жылы 16 ақпанда түскі уақытта Ниш қаласынан Сербияның Грачаница анклавына қайтып келе жатқанда, албандықтар мекендейтін Подуево қаласынан өтіп бара жатқанда, қашықтан басқарылатын бомба оның маңында жарылды. Сербтер православиелік мәсіхшілердің өлгендер күні Грачаницадағы отбасылық қабірлерге бара жатқан еді. Бірінші автобус жарылыстың толық күшін алды. Оның ішінде 57 жолаушы болған, шабуылдан қаза тапқандардың көбісі осында отырған. KFOR-ке шабуыл туралы алдын ала ескерту жіберілді және автобус бағытын іздестіру жүргізілді, бірақ жарылғыш құрылғылар табылмады. Ең жас құрбан - Данило Кокич (1999-2001) Ақпараттарда іздестіруді жүргізген патруль жарылыс алдында екі күдікті әрекет еткен ер адаммен алаңдаған. Жарылыс салдарынан көптеген адам жарақат алды, БҰҰ-ның тікұшақтары кем дегенде үш адамды ауруханаға жеткізіп жіберді. Жарылыстан зардап шекпеген автобустар оқиға орнын тастап кете алды. Қырғызстанның КФОР-ы шабуылдан бұрын байқаған екі адам қамауға алынды.
Reports suggested that the patrol conducting the search was distracted just prior to the explosion by two men acting suspiciously. The explosion caused many injuries and United Nations helicopters were used to airlift at least three victims to hospital. The buses not affected by the blast were able to drive away from the scene. The two men who were spotted by the KFOR patrol before the attack were taken into custody.
Салдары
Бұл шабуылды Косово албандарының экстремистері ұйымдастырғаны күдікті. Жарылыстан 12 адам қаза тауып, тағы 40 адам жарақат алды. KFOR өңірлік қолбасшысының айтуынша, бомба 100 - 200 фунт салмақтағы жарылғыштан жасалған. Жарылыс тереңдігі 1,8 метр, ені 3,6 метр болатын кратер пайда етті. КОА еріктісі Роланд Бартецко кейінірек кісі өлтіру, адам өлтіруге әрекеттену және терроризмге қатысты айып тағылды. Келесі жылы ол ЮНМИК қадағалауындағы халықаралық соттың барлық айыптары бойынша айыпты деп танылып, 23 жылға бас бостандығынан айырылды. Бартецконың жазасы кейін 20 жылға түрмеге кесілді. 2015 жылы шартты түрде босатылды.
Тұтқындалу
Күдіктілерді тұтқындау және кейін босату туралы дау-дамайлар бар. Алғашқы бес албан жігіті шабуыл үшін тұтқындалды. Кейіннен төрт адам шабуыл жасады деп күдікті болды, бірақ олар 2002 жылы АҚШ-тың қамауда ұстау мекемесінен қашып кетті. 2008 жылы Флорим Ежупи атты албанды бомба орнатқаны үшін айыптап, 40 жылға бас бостандығынан айырды. Алайда ол 2009 жылдың 13 наурызында босатылды. 2009 жылдың 5 маусымында EULEX бас прокуроры Еуропалық Одақ миссиясы соғыс қылмыстары туралы істерді қарайтын арнайы прокуратураға берілген істі қайта тергеп-тексеруді бастағанын мәлімдеді.