Кіріспе

Қарулы қақтығысқа соғыс заңдарын бұза отырып қатысқан адам – заңсыз жауынгер, заңсыз жауынгер немесе артықшылықтары жоқ жауынгер/соғысшы – соғыс заңдарын бұза отырып қарулы қақтығысқа тікелей қатысқан адам, сондықтан Женева конвенцияларымен қорғалмайды. Халықаралық Қызыл Крест комитеті "заңсыз жауынгер", "заңсыз жауынгер" немесе "артықшылықтары жоқ жауынгер/соғысшы" терминдерінің ешқандай халықаралық келісімдерде анықталмағанын атап көрсетеді. Женева конвенциясының үшінші тарауының 5-бабында күмәнді жауынгерлік статусы бар тұтқындардың мәртебесін құзыретті сот анықтайтыны айтылған. Осыған дейін олармен соғыс тұтқындары ретінде қарау керек. Құзыретті сот жеке тұлғаның заңды жауынгер емес екенін анықтағаннан кейін, ұстап тұрған мемлекет жеке тұлғаға үшінші Женева конвенциясында сипатталған соғыс тұтқынының құқықтары мен артықшылықтарын беруді қалауы мүмкін, бірақ оны жасауға міндетті емес. Заңды жауынгер емес, соғысып жатқан аумақта тұратын бейтарап мемлекет азаматы емес және соғысып жатқан мемлекет азаматы емес жеке тұлға төртінші Женева конвенциясына сәйкес құқықтары мен артықшылықтарын сақтайды және оған "адамдықпен қарау керек, ал сот болған жағдайда әділ және заңды сот процесінен айырылмауы керек". АҚШ-та 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заң осы терминнің заңды анықтамасын бекітті және АҚШ Президентіне адамды АҚШ заңы бойынша заңсыз жау жауынгері деп тану үшін кең өкілеттік берді. Заңсыз жауынгер статусының заңды жауынгер мен бейбіт тұрғыннан бөлек санат екендігі туралы болжамды Бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналдың Celebici ісі бойынша шешімі жоққа шығарды. Шешімде 1958 жылғы Халықаралық Қызыл Крест комитетінің (ХҚК) төртінші Женева конвенциясына түсіндірмесі келтірілген: "Дұшпан қолына түскен әрбір адам соғыс тұтқыны болуы керек және осылайша үшінші конвенциямен қамтылуы керек; немесе төртінші конвенциямен қамтылған бейбіт тұрғын болуы керек. Орталық мәртебе жоқ; дұшпан қолында заңсыз ешкім болмауы керек". Осылайша, соғыс тұтқыны мәртебесіне ие емес кез келген адам бейбіт тұрғынмен бірдей құқықтарға ие және ішкі заң бойынша сотталуы керек. Халықаралық емес қақтығыста мұндай мәртебелердің екеуі де жоқ, барлық тараптар Халықаралық гуманитарлық құқық бойынша тең қорғалады.

Мемлекетаралық қақтығыстағы ұрысушылардың мәртебесі

Мемлекетаралық қақтығыста қолданылатын халықаралық гуманитарлық құқық бойынша, соғысқа қатысушылар екі санатқа бөлінеді: артықшылықты немесе артықшылықсыз. Осы контексте, артықшылықты дегеніміз – соғыс тұтқыны мәртебесін сақтау және тұтқынға түскенге дейін жасалған іс-әрекеттері үшін жазадан босату. Сондықтан, халықаралық гуманитарлық құқықтың белгілі бір талаптарын бұзған соғысқа қатысушылар өз мәртебесін жоғалтып, артықшылықсыз соғысқа қатысушыларға айналуы мүмкін, бұл ipso jure (тек осы әрекетті жасағандығы үшін) немесе құзыретті сот немесе трибуналдың шешімімен жүзеге асырылады. Маңыздысы, тиісті келісімдерде артықшылықты және артықшылықсыз соғысқа қатысушыларды ажырату туралы тікелей мәтін жоқ; халықаралық құқық «соғысқа қатысушы» терминін тек «артықшылықты соғысқа қатысушы» ретінде қолданады. Егер адамның соғысқа қатысушы мәртебесіне ие екендігіне күмән болса, оны үшінші Женева конвенциясының 5-бабына сәйкес, құзыретті сотқа жүгінгенге дейін соғыс тұтқыны ретінде ұстау қажет.

Мемлекетаралық қақтығыс

"Заңсыз жауынгер" термині тек мемлекетаралық қақтығыстарда ғана қолданылатын құқықтық термин болып табылады және соңғы ғасыр бойы құқықтық әдебиеттерде, әскери нұсқаулықтарда және сот шешімдерінде пайдаланылып келді. 1899 жылдың 6 мамырында ашылған Бірінші Гаага конференциясында, франк тирлерді тұтқынға алғанда жазалауға жататын заңсыз жауынгерлер деп қараған ірі державалар мен Бельгия бастаған шағын елдер тобы арасында пікір келіспеушілік болды. Олар оккупациялық әскерлердің құқықтары мен міндеттері принципіне қарсы шығып, оккупацияланған аумақтардың халқына қарсылық көрсетудің шексіз құқығын талап етті. Келісімге келу үшін ресейлік делегат Ф. Ф. Мартенс 1899 жылғы Гаага конференциясы II-нің преамбуласына енгізілген Мартенс ережесін ұсынды – Құрлықтағы соғыс заңдары мен әдет-ғұрыптары. Осыған ұқсас формулировкалар гуманитарлық құқықты кеңейтетін көптеген келесі шарттарға енгізілді.

Мемлекетаралық қақтығыста әскери тұтқын болып табылмайтын адамдар

Жаудың "қолдарында" азаматтық адам, егер ол қорғалатын адам ретінде танылса, 12 тамыз 1949 жылғы соғыс уақытында азаматтық адамдарды қорғау туралы Женева конвенциясымен (GCIV) құқықтарға ие болады. 4-бап. Конвенциямен қорғалатын адамдар – қақтығыс немесе оккупация кезінде, қандай да бір уақытта және қандай да бір жолмен, өздері азамат емес қақтығыстағы тараптың немесе оккупациялық биліктің қолына түскен адамдар. Конвенцияға мүше емес мемлекеттің азаматтары осы конвенция бойынша қорғалмайды. Соғыс жүргізіп жатқан мемлекеттің аумағында жүрген бейтарап мемлекеттің азаматтары және соғыс жүргізіп жатқан мемлекеттің азаматтары, егер олардың мемлекеттері олардың қолындағы мемлекетте нормативті дипломатиялық өкілдікке ие болса, қорғалатын адамдар болып танылмайды. Егер адам қорғалатын адам ретіндегі талаптарға жауап берсе, ол GCIV-де қарастырылған барлық қорғауға құқылы. GCIV 4-бабының мағынасы бойынша, өздерінің ұлттық билігінде және GCIV-ге мүше емес мемлекеттің азаматтары қорғалатын адамдар болып табылмайды. Сол сияқты, соғыс жүргізіп жатқан елде тұратын бейтарап мемлекеттің азаматтары мен одақтас азаматтар, егер олардың мемлекеттері соғыс жүргізіп жатқан мемлекетпен қалыпты дипломатиялық қарым-қатынаста болса, GCIV бойынша қорғалатын адамдар болып танылмайды. Егер жауынгер әскери тұтқын ретінде танылмаса, және ол қорғалатын адам ретінде танылса, ол GCIV бойынша азаматтарға берілетін барлық құқықтарды алады, бірақ қақтығыстағы тарап осы құқықтарды шектеу үшін GCIV баптарын қолдануы мүмкін. Осыған қатысты 5 және 42-баптар. I бөлім. Жалпы ережелер.

5-бап. Егер қақтығыстағы тараптың аумағында қорғалатын адам мемлекеттің қауіпсіздігіне қарсы әрекеттер жасады немесе оларға қатысты деген күдік туса, онда ол осы конвенцияда белгіленген құқықтар мен жеңілдіктерді талап ете алмайды, егер олардың пайдалануы мемлекеттің қауіпсіздігіне зиян келтірсе. Оккупацияланған аумақта қорғалатын адам тыңшы немесе саботаж жасаушы ретінде немесе оккупациялық биліктің қауіпсіздігіне қарсы әрекеттер жасады деген күдікпен ұсталса, онда абсолютті әскери қауіпсіздік талап ететін жағдайларда, ол осы конвенцияда белгіленген байланыс құқығынан айырылған болып есептеледі. Кез келген жағдайда, мұндай адамдарға адамгершілікпен қарау керек және сотқа тартылған жағдайда осы конвенцияда белгіленген әділ және заңды сот процесінен айырылмауы керек. Сондай-ақ, мемлекет немесе оккупациялық билік қауіпсіздігіне қатысты жағдайларға сәйкес келетін ең ерте мерзімде оларға осы конвенцияда қорғалатын адамға берілетін барлық құқықтар мен жеңілдіктер берілуі керек. II бөлім. Қақтығыстағы тараптың аумағындағы шетелдіктер.

42-бап. Қорғалатын адамдарды интернациялауға немесе оларды белгілі бір жерде тұруға міндеттеуге тек қамаудағы биліктің қауіпсіздігі үшін мұндай шаралар қажет болған жағдайда ғана рұқсат етіледі. Егер GCIII 5-бабына сәйкес құзыретті сот оларды заңсыз жауынгер деп тапса және олар GCIV бойынша қорғалатын адам болса, қақтығыстағы тарап GCIV 5-бабын қолдануы мүмкін. Мұндай жағдайда, заңсыз жауынгерге осы конвенцияда белгіленген құқықтар берілмейді, өйткені оларға осы құқықтарды беру тиісті мемлекеттің қауіпсіздігіне зиян келтіреді. Алайда, олар "адамгершілікпен қарауға және сотқа тартылған жағдайда осы конвенцияда белгіленген әділ және заңды сот процесінен айырылмауға" құқылы. Егер тарап GCIV-тің 5-бабын қолданбаса, онда ол GCIV-тің 42-бабын қолданып, заңсыз жауынгерді ұстау үшін интернациялауды қолдануы мүмкін. Женева конвенциясының I хаттамасын ратификациялаған мемлекеттер осы хаттаманың 45.3-бабына да мүше болып табылады, ол GCIV 5-бабын шектейді. 2-бапта жалдамалылардың жұмысқа алынуы қылмыс деп танылады, ал 3.1-бапта: "Осы конвенцияның 1-бабында көрсетілгендей, жалдамалы, тікелей жаулық әрекеттерге немесе келісілген зорлық-зомбылық актісіне қатысқан жағдайда, конвенция мақсаттары үшін қылмыс жасады" делінген.

Шартты түрде босату шартын бұзу

Соғысқа қатысушы, әскери тұтқынға алынып, кейіннен оны ұстаған соғысушы мемлекетке (немесе соғысушы мемлекеттерге) қарсы қару көтермеу шартымен шартты түрде босатылған жауынгер, егер ол аталған шартты бұзса, шартты бұзушы деп есептеледі. Егер оның шартты түрде босатылуын бұзуға мәжбүрлеу сияқты жағдайлар болмаса, ол соғыс заңдарын бұзғаны үшін кінәлі деп танылады. Басқа жауынгерлер сияқты, ол да үшінші Женева конвенциясымен (ЖКІІІ) қорғалады, құзыретті сот оның шартты түрде босату мерзімін бұзғанын анықтағанша. Женева конвенциясы (1929) шарт бойынша босату туралы ештеңе айтпаған, бірақ ол Гаага конвенцияларына толықтыру болғандықтан, бұл мәселені шешу үшін Гааганың мәтініне сүйенді. 1949 жылғы ЖКІІІ авторлары шарт бойынша босатуға қатысты кейбір өзгерістер енгізуге шешім қабылдады, себебі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кейбір соғысушы елдер мұндай босатуға белгілі бір көлемде рұқсат берген. ЖКІІІ (1949) 21-бабы 18 қазан 1907 жылғы Гаага IV: Құрлықтағы соғыс заңдары мен әдет-ғұрыптарын құрметтеу ережелерінің 10 және 11-баптарын қайталайды, бірақ 12-бапты қамтымайды, онда мынадай делінген: «Ант берген үкіметке немесе оның одақтастарына қарсы қару ұстаған, шартты түрде босатылған және қайта ұсталған әскери тұтқындар соғыс тұтқыны ретінде қарастырылу құқығын жоғалтады және сотқа тартылуы мүмкін». Дегенмен, ЖКІІІ-ге қатысты түсіндірмеде: «Соғысуға мәжбүр етіліп, бұрын ұстаған мемлекет қайта ұстаған шартты түрде босату шартын бұзған адамға қол жетімді жалғыз кепілдік – ЖКІІІ-нің 85-бабына сәйкес оған берілетін процессуалдық кепілдіктерде қамтылған».

Америка Құрама Штаттары

АҚШ үкіметі қолданатын "заңсыз жауынгер" санатын бағалауда екі бөлек мәселе қарастырылады. Бір мәселе – мұндай санат Женева конвенцияларын бұзбайынша болу мүмкіндігі, ал екінші мәселе – егер мұндай санат болса, АҚШ-тың атқарушы билігі федералдық үкіметтің сот жүйесі түсіндіргендей, жергілікті заңдарға сәйкес келу үшін қандай қадамдар жасауы керек.

1942 жылы Квирин ісі

Заңсыз жауынгер термині соңғы ғасыр бойы құқықтық әдебиетте, әскери нұсқаулықтарда және сот шешімдерінде қолданылып келеді. Бұл жағдайда Жоғарғы Сот Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-та сегіз неміс саботажшысының соты бойынша АҚШ әскери трибуналының құзыретін растады: Жалпыға ортақ келісім және тәжірибе бойынша соғыс заңы қарулы күштер мен соғысып жатқан елдердің бейбіт халқы, сондай-ақ заңды және заңсыз жауынгерлер арасында ерекшелік жасайды. Заңға сәйкес жауынгерлер қарсы тараптың әскери күштері тарапынан тұтқын ретінде ұсталып, қамауға алынуға жатады. Заңсыз жауынгерлер де тұтқынға алынып, қамауға алынуға жатады, бірақ олардың соғыс әрекеттерін заңсыз ететін іс-әрекеттері үшін әскери трибуналдарда сотталуы және жазалануы мүмкін. Соғыс кезінде әскери ақпаратты жинап, оны жауға жеткізу үшін әскери шекараны жасырын түрде және біркелкі киімсіз кесіп өтетін тыңшы немесе жау жауынгері, өмір мен мүлікті жою арқылы соғыс жүргізу мақсатында біркелкі киімсіз шекараны жасырын түрде кесіп өтетін жауынгерлер, әдетте әскери тұтқын мәртебесіне ие емес, бірақ соғыс заңдарын бұзушылар деп есептеледі және әскери трибуналдарда сотталуға және жазалануға жатады. Терроризмге қарсы соғыста тұтқындарға Женева конвенциясының қорғауын бермеу үшін осы іс негіз ретінде қарастырылғандығы даулы болды. Америкалық адвокаттар қауымдастығының бұл іс бойынша баяндамасында былай делінген: Алайда, Куирин ісі тұтқындарды байланыссыз ұстауға және адвокатқа қол жеткізуден айыруға рұқсат бермейді; Куириндегі айыпталушылар қайта қарауды сұрауға және адвокаттың көмегімен қамтамасыз етілді. Куиринде: «Шешім қабылдауға жататын мәселе – петиция берушілердің әскери комиссияда сотталуы үшін ұсталып тұруы АҚШ заңдары мен Конституциясына сәйкес келе ме?» Куирин, 317 АҚШ, 18-бет. Жоғарғы Сот Куирин жағдайында тіпті АҚШ-та заңды түрде тұрмайтын жау шетелдіктері де қайта қарау құқығына ие екенін шешкендіктен, бұл құқық АҚШ азаматтарына және АҚШ-та заңды түрде тұратын басқа адамдарға, әсіресе ешқандай айыптаусыз ұсталған жағдайда, жоқ деп есептеуге болмайды. 1942 жылғы Куирин ісінен бастап АҚШ 1949 жылғы Женева конвенциясына қол қойып, ратификациялады, ол АҚШ Конституциясының Жоғарлық туралы ережесіне сәйкес АҚШ федералды заңдарының бір бөлігі болып саналады. Сонымен қатар, АҚШ Жоғарғы Соты Хамданға қарсы Рамсфелд ісінде Женева конвенциясының үшінші ортақ ережесінің Терроризмге қарсы соғыстағы тұтқындарға қатысты екенін және күдіктілерді соттау үшін қолданылған әскери комиссиялардың АҚШ және халықаралық заңды бұзғанын мәлімдеді. Конгресс 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заңда осы мәселелерді қарастырды, соның нәтижесінде жау жауынгерлері мен заңсыз жау жауынгерлері әскери комиссияларда сотталуы мүмкін болды; алайда, 2008 жылдың 12 маусымында Жоғарғы Сот Бумединге қарсы Буш ісінде Гуантанамодағы тұтқындардың АҚШ сот жүйесіне қол жеткізуге құқылы екенін және 2006 жылғы Әскери комиссиялар туралы заң бойынша құрылған әскери комиссиялардың АҚШ Конституциясы бойынша соттан талап етілетін деңгейге жетпегенін шешті (толық ақпарат алу үшін төмендегі бөлімді қараңыз).

2001 жылғы Президент әскери бұйрығы

2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін АҚШ Конгресі 2001 жылғы 18 қыркүйекте әскери күш қолдануға берілген уәкілеттік (AUMF) деп аталатын қаулы қабылдады. Осыған байланысты Конгресс Соғыс өкілеттігі туралы резолюцияны қолдана отырып, былай деп мәлімдеді: Президент 2001 жылғы 11 қыркүйектегі террористік шабуылдарды жоспарлаған, санкциялаған, жасаған немесе көмектескен, немесе мұндай ұйымдар мен адамдарға баспана берген деп санайтын елдерге, ұйымдарға немесе адамдарға қарсы барлық қажетті және тиісті күш қолдануға уәкілді. Конгресс осылайша, АҚШ-қа қарсы болашақ халықаралық терроризм актілерін болдырмау мақсатында осы шараларды қабылдады. Бұйрықта тұтқындарға адамгершілікпен қарау керектігі де айтылған. Әскери тәртіпте әскери соттың қарауына дейін мұндай адамдарды қамауда ұстаудың қанша уақытқа созылуы мүмкін екені нақты көрсетілмеген. Әскери бұйрық бойынша тұтқындалған адамдарды сипаттау үшін «қамауға алынғандар» деген термин қолданылады. АҚШ әкімшілігі әскери бұйрық бойынша ұсталғандарды «заңсыз жау жауынгерлері» деп атайды. АҚШ қорғаныс министрі Гуантанамодағы тұтқындарды соғыс тұтқындары емес, заңсыз жау жауынгерлері ретінде ұстайтынын мәлімдеді, бұл Женева конвенциясын сақтамауға мүмкіндік береді. Буш әкімшілігі террористерді соғыс тұтқындары деп санамайды, себебі заңсыз жауынгерлер мен заңды жауынгерлер арасында айырмашылық бар. Осыған қарамастан, әкімшілік тұтқындарға Женева конвенциясына сәйкес қаралатын болады деп мәлімдеді. АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіруі кезінде Әділет министрлігінің Заң кеңесінің кеңсесі мен Ақ үйдің кеңесшісі Альберто Гонзалес кеңсесінің кейбір заңгерлері президент Бушқа терроризмге қарсы соғыста тұтқындарды ұстау кезінде Женева конвенциясын міндетті түрде сақтамауға болатынын айтты. Бұл тек әл-Қаида мүшелеріне ғана емес, сонымен қатар Талибанның барлық мүшелеріне қатысты, өйткені олар Ауғанстанды «сәтсіз мемлекет» деп мәлімдеді. АҚШ-тың Мемлекеттік департаменті Женева конвенциясын елемеуге қарсы ескертіп, бұл қадамға қарсылық көрсеткенімен, Буш әкімшілігі содан кейін Ауғанстанда тұтқынға алынған адамдарды әскери бұйрық бойынша ұстай бастады, олар әдеттегідей соғыс тұтқындары ретінде қарастырылмады. АҚШ-тың әскери бұйрығы бойынша ұсталған АҚШ азаматтары туралы АҚШ вице-президенті Дик Чейни 9/11 оқиғасынан кейінгі жағдайдың шұғыл болуы әкімшіліктің терроризмге қарсы соғысында мұндай тактиканы қажет еткенін айтты. АҚШ әскері АҚШ әкімшілігінің бұйрығымен тұтқындалған адамдардың көпшілігі бастапқыда Ауғанстанда тұтқындалған. Шетелдік тұтқындар Гуантанамодағы әскери-теңіз базасында осы мақсатта құрылған Гуантанамодағы тұтқын лагерінде ұсталады. Гуантанамо таңдалды, өйткені ол АҚШ әкімшілігінің іс жүзінде бақылауында болса да, ол АҚШ-тың егеменді аумағы емес, ал Жоғарғы Соттың бұған дейінгі шешімі, 1950 жылғы Джонсонға қарсы Айзентрагер ісінде, АҚШ соттарының АҚШ-тан тыс жерде ұсталған жау шетелдіктерге қатысты билігі жоқ екенін көрсеткен. Расулға қарсы Буш ісінде Жоғарғы Сот «АҚШ Кубадағы Гуантанамо шығанағындағы әскери-теңіз базасын жалдап алады, бірақ Кубаның түпкілікті егемендігін мойындайтын келісімшарт бойынша бұл елге толық юрисдикция мен бақылау береді, егер ол жалға алынған аумақтардан бас тартпаса», және АҚШ-тың толық юрисдикциясы болғандықтан, федералдық соттар Федералдық хабеас корпус туралы заң бойынша Гуантанамо шығанағында ұсталған шетелдік азаматтардың (АҚШ азаматтары емес) заңды түрде қамауға алынды ма, жоқ па, соны шешу құқығына ие екенін мәлімдеді. Бұл шешім негізінен АҚШ әкімшілігіне Джонсонның Айзентрагерге қарсы ісі бергендей болған әскери-теңіз базасын пайдаланудың сот артықшылығын жойды.

Құқықтық даулар

Гуантанамодағы тұтқындар және басқа да жерлерде оларға қатысты бірнеше заңдық шағымдар туындады. Олардың ішінде:
2002 жылдың 30 шілдесінде АҚШ-тың Колумбия округінің аудандық соты Расул Бушқа қарсы істе Гуантанамо шығанағындағы әскери-теңіз базасы АҚШ-тың тәуелді аумағы емес болғандықтан, соттың қарауына жатпайтыны туралы шешім шығарды. Бұл шешімге D.C. Circuit Court of Appeals-қа шағым жасалды, ол шешімді растады (2003 жылғы наурыздағы Al Odah v. United States ісімен бірге). Расул Бушқа қарсы іс 2003 жылдың 2 қыркүйегінде АҚШ Жоғарғы Сотына шағымданылды. 2003 жылдың 10 қарашасында АҚШ Жоғарғы Соты Гуантанамодағы әскери базада ұзақ уақытқа қамауда ұсталған ауған соғыс тұтқындарының шағымдарын қарастыратынын мәлімдеді (Расул Бушқа қарсы ісі). 2004 жылдың 10 қаңтарында Ұлыбритания Парламентінің екі палатасының 175 мүшесі тұтқындардың АҚШ соттарына жүгіну құқығын қолдау үшін amici curiae brief тапсырды. 2004 жылдың 28 маусымында Жоғарғы Сот Расул Бушқа қарсы істе Гуантанамодағы әскери-теңіз базасындағы тұтқындар АҚШ соттарына өздерінің қамауда ұсталуын шаку үшін жүгіне алатынын, бірақ айып тағылмастан немесе сот отырысы болмастан ұсталуы мүмкін екенін шешті. 2004 жылдың 7 шілдесінде Жоғарғы Соттың шешіміне жауап ретінде Пентагон үшінші Женева конвенциясының 5-бабына сәйкес істерді әскери трибуналдар қарастыратынын мәлімдеді. 2004 жылдың 8 қарашасында федералды сот 34 жастағы Йемен азаматы Салим Ахмед Хамданның ісін тоқтатты. Хамдан Гуантанамодағы тұтқындардың әскери комиссия алдында сотталған алғашқысы болуға тиіс болған. АҚШ-тың Колумбия округінің аудандық сотының судьясы Джеймс Робертсон Хамданның Рамсфелдке қарсы ісінде Женева конвенциясы бойынша Хамданның әскери тұтқын емес екенін анықтаған құзыретті трибунал болмағанын шешті. 2005 жылдың 29 наурызына дейін Гуантанамодағы әскери-теңіз базасындағы барлық тұтқындар жауынгерлік мәртебесін қарау трибуналдарында тыңдалды. Отырыстар нәтижесінде 38 тұтқын босатылды, ал 520 тұтқынның жау жауынгерлері мәртебесі расталды. Ясер Хамди 2001 жылдың қараша айында Ауғанстанда тұтқындалды. Ол Гуантанамодағы әскери-теңіз базасына жеткізілді, бірақ ол АҚШ азаматы екені белгілі болғаннан кейін Вирджиния және Оңтүстік Каролинадағы түрмелерге ауыстырылды. 2004 жылдың 23 қыркүйегінде АҚШ Әділет департаменті Хамдиді Сауд Арабиясына босатуға келісті, ол сондай-ақ Сауд Арабиясының азаматы, ол АҚШ азаматтығынан бас тарту шартымен. Бұл келісім Хамдиге белгілі бір елдерге баруға және егер ол корольдіктен кетуді жоспарласа, Сауд Арабиясының ресми өкілдеріне хабарлауға тыйым салады. Ол 2004 жылдың 28 маусымында АҚШ үкіметінің АҚШ азаматының жеке бостандығына конституциялық қорғанысты тоқтата тұру туралы атқарушы биліктің біржақты мәлімдемесін жоққа шығарған Хамдиге қарсы Рамсфелд ісі бойынша Жоғарғы Сот шешімінің тарапы болды. Сот үкіметтің заңсыз жауынгерлерді ұстауға құқылы екенін мойындады, бірақ тұтқындар өздерінің ұсталуын бейтарап судьяның алдында шаку мүмкіндігіне ие болуы керек деп шешті. Соттың бірде-бір пікірі көпшілікке ие болмағанымен, Соттың тоғыз судьясының сегізі атқарушы биліктің сот арқылы жүзеге асырылатын негізгі процестік қорғаусыз АҚШ азаматын белгісіз мерзімге ұстауға құқығы жоқ екеніне келісті. 2002 жылдың 8 мамырында Хосе Падилла, сондай-ақ Абдулла әл-Мухаджир деп танылатын, Чикагодағы О'Харе халықаралық әуежайында ФБР агенттері ұстады және 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар туралы Нью-Йорк штатындағы ордер бойынша куә ретінде ұсталды. 2002 жылдың 9 маусымында президент Буш Падилланы "жау жауынгері" ретінде ұстауға бұйрық берді. Бұйрықта ұстауға негіз болған АУМФ президентке "осы елдерге, ұйымдарға немесе адамдарға қарсы барлық қажетті күш қолдануға" рұқсат берді және әкімшіліктің пікірінше АҚШ азаматы жау жауынгері болуы мүмкін (бұл туралы АҚШ Жоғарғы Соты Ex parte Quirin ісі бойынша шешім қабылдады). Падилла Майамиде ұсталып, терроризмге материалдық қолдау көрсетуде деп айыпталуда. 2001 жылдың 13 қарашасында жоғарыда аталған әскери бұйрық АҚШ азаматтарын әскери соттарда сотталудан босатып, олардың заңсыз жауынгерлер екенін анықтауға мүмкіндік береді, бұл Падилла мен Ясер Хамдинің Джон Уокер Линд сияқты азаматтық қылмыстық сот жүйесіне кіретінін көрсетеді. 2003 жылдың 18 желтоқсанында Екінші апелляциялық сот Буш әкімшілігінің АҚШ аумағында тұтқындалған АҚШ азаматын "заңсыз жау жауынгері" ретінде Конгресстің нақты рұқсатысыз ұстауға құқығы жоқ деп жариялады; ол нәтижесінде үкіметті Падилланы әскери қамақтан отыз күн ішінде босатуға бұйырды. Бірақ оның апелляциялық сот отырысы өткенге дейін ұстауға рұқсат берді. 2004 жылдың 20 ақпанында Жоғарғы Сот үкіметтің шағымын қарастыруға келісті. Жоғарғы Сот Рамсфелдке қарсы Падилла ісін 2004 жылдың сәуір айында қарады, бірақ 2004 жылдың 28 маусымында техникалық себептермен тоқтатып қойды. Сот Нью-Йорк штаты, онда іс бастап берілген, дұрыс емес жер екенін және іс Оңтүстік Каролинада, онда Падилла ұсталып тұрған жерде қарастырылуы керек екенін мәлімдеді. 2005 жылдың 28 ақпанында Оңтүстік Каролина штатының Спартанбург қаласында АҚШ округтік судьясы Генри Флойд Буш әкімшілігіне Падилланы айыптауға немесе босатуға бұйрық берді. Ол Ясер Хамди ісіндегі Жоғарғы Соттың шешіміне сүйенді (Хамдиге қарсы Рамсфелд), онда көпшілік шешімде "соғыс жағдайы президентке елдің азаматтарының құқықтарына қатысты толық еркіндік бермейді" деп жарияланды. 2005 жылдың 19 шілдесінде Вирджиния штатының Ричмонд қаласында төртінші апелляциялық сот төменгі соттың (Оңтүстік Каролина округі, Чарльстон) судья Генри Ф. Флойдтың шешіміне үкіметтің шағымын қарастыруды бастады (CA 04 2221 26AJ). 2005 жылдың 9 қыркүйегінде шыққан олардың шешімінде "Президент 2001 жылдың 11 қыркүйегіне жасалған шабуылдардан кейін Конгресс қабылдаған Әскери күш қолдануға рұқсат беру туралы бірлескен қаулыға сәйкес мұндай өкілеттікке ие" делінген. Осыған сәйкес, округтік соттың шешімі күштен шығарылды. Хамдиге қарсы Рамсфелд (2006 жылдың 29 маусымы) ісінде АҚШ Жоғарғы Соты заңсыз жауынгер мәртебесі мәселесін қарастырмады, бірақ АҚШ Женева конвенцияларына бағынуға міндетті екенін қайта растады. Ең бастысы, ол Женева конвенциясының 3-тармағы, тұтқындарға қатысты қарастырылатын мәселелер, Террорға қарсы соғыстағы барлық тұтқындарға қолданылады деді.