Кіріспе
Жылдық ЖІӨ (млрд. АҚШ доллары, ТСП бойынша)ЖІӨ жан басына (АҚШ доллары, ТСП бойынша)ЖІӨ (млрд. АҚШ доллары, номиналды)ЖІӨ өсімі (нақты)Инфляция деңгейі (пайызбен)Мемлекеттік қарыз (ЖІӨ-нің %-ы)19803.85420.22.020.3%Қолжетімсіз19814.05550.31.712.7%Қолжетімсіз19823.85100.31.53.9%Қолжетімсіз19834.05360.41.410.5%Қолжетімсіз19844.35570.41.410.7%Қолжетімсіз19854.65830.51.49.1%Қолжетімсіз19864.96220.62.01.4%Қолжетімсіз19875.26440.62.314.9%Қолжетімсіз19885.46580.72.38.9%Қолжетімсіз19896.27460.82.80.2%Қолжетімсіз19907.08300.83.21.6%Қолжетімсіз19917.89040.93.31.5%Қолжетімсіз19927.98881.03.45.9%Қолжетімсіз19938.39171.03.40.6%Қолжетімсіз19948.89471.12.624.3%Қолжетімсіз19959.39701.23.311.6%Қолжетімсіз199610.210321.43.46.5%Қолжетімсіз199710.810721.63.20.7%Қолжетімсіз199811.310871.73.34.0%Қолжетімсіз199912.111401.93.41.2%Қолжетімсіз200012.411332.03.00.8%90.5%200114.612982.13.55.2%77.5%200215.313192.33.95.0%42.6%200317.114232.94.71.3%44.2%200417.814383.25.53.1%42.4%200519.515292.96.36.4%46.6%200621.115973.76.91.6%18.1%200722.416414.18.21.4%18.5%200823.916954.69.99.2%20.2%200925.217294.310.22.4%21.9%201026.917874.710.71.2%25.3%201128.318275.213.03.0%24.0%201228.217645.412.55.3%25.4%201329.818136.113.20.6%26.4%201432.419157.014.40.9%26.9%201535.420337.613.11.4%30.7%201639.321898.314.01.8%36.0%201741.622479.015.42.4%36.0%201844.623389.917.11.9%37.5%201947.6242010.817.33.0%40.7%202047.523487.317.60.5%47.3%202151.0244710.819.83.8%51.9%
YearGDP
(in bil. US$ PPP)GDP per capita
(in US$ PPP)GDP
(in bil. US$ nominal)GDP growth(real)Inflation rate(in Percent)Government debt(in % of GDP)19803.85420.22.020.3%n/a19814.05550.3 1.712.7%n/a19823.85100.3 1.53.9%n/a19834.05360.41.410.5%n/a19844.35570.41.410.7%n/a19854.65830.51.49.1%n/a19864.96220.62.0 1.4%n/a19875.26440.62.3 14.9%n/a19885.46580.72.38.9%n/a19896.27460.82.8 0.2%n/a19907.08300.83.21.6%n/a19917.89040.93.31.5%n/a19927.98881.0 3.4 5.9%n/a19938.39171.03.4 0.6%n/a19948.89471.12.624.3%n/a19959.39701.23.311.6%n/a199610.21,0321.43.46.5%n/a199710.81,0721.63.2 0.7%n/a199811.31,0871.73.34.0%n/a199912.11,1401.93.4 1.2%n/a200012.41,1332.0 3.0 0.8%90.5%200114.61,2982.13.55.2%77.5%200215.31,3192.33.95.0%42.6%200317.11,4232.94.7 1.3%44.2%200417.81,4383.25.5 3.1%42.4%200519.51,5292.96.36.4%46.6%200621.11,5973.76.91.6%18.1%200722.41,6414.18.21.4%18.5%200823.91,6954.69.99.2%20.2%200925.21,7294.310.22.4%21.9%201026.91,7874.710.71.2%25.3%201128.31,8275.213.03.0%24.0%201228.21,7645.4 12.55.3%25.4%201329.81,8136.113.2 0.6%26.4%201432.41,9157.014.40.9%26.9%201535.42,0337.613.11.4%30.7%201639.32,1898.314.0 1.8%36.0%201741.62,2479.015.42.4%36.0%201844.62,3389.917.11.9%37.5%201947.62,42010.817.3 3.0%40.7%202047.52,3487.3 17.60.5%47.3%202151.02,44710.819.83.8%51.9%
Балық аулау
Нигер өзені сондай-ақ балықтың маңызды көзі болып табылады, өзен жағасындағы елді мекендерді тамақпен қамтамасыз етеді; артық балық – ысталған, тұздалған және кептірілген – экспортқа жөнелтіледі. Құрғақшылық пен судың ауыл шаруашылығына бағытталуының нәтижесінде 1980 жылдардың басынан бері балық өндірісі үздіксіз төмендеп келеді.
Тау-кен өндірісі және ресурстар
Тау-кен өндірісі Мали экономикасының маңызды бір бөлігі болып ұзақ жылдардан бері келеді. Мали экспортының ең ірі көзі – алтын, ол әлі де оңтүстік аймақта өндірілуде: 20-шы ғасырдың соңында Мали Африкада алтын өндіру бойынша үшінші орында тұрды (Оңтүстік Африка мен Ганадан кейін). Ең ірі алтын кен орындары Батыстағы Бамбук тауларында (Кениба округі) орналасқан, олар Гана империясы тұсында байлық пен сауданың маңызды көзі болған. Солтүстіктегі тұз өндірісі, әсіресе Сахараның Тауденни және Тагаза оазистерінде, кем дегенде жеті жүз жыл бойы Мали экономикасының маңызды бөлігі болып табылады. Екі ресурс та Рим империясы заманынан бастап Сахара арқылы жүретін сауданың маңызды құрамдас бөлігі болды. 1960 жылдардан 1990 жылдарға дейін мемлекеттік тау-кен өндірісі, әсіресе алтын өндірісі кеңейді, одан кейін халықаралық келісімшарттар негізінде тау-кен өндірісінің кеңеюі жүрді. 1991 жылы Халықаралық даму қауымдастығының үлгісімен Мали тау-кен кодексін жеңілдетіп, тау-кен өнеркәсібіне шетелдік инвестициялардың өсуіне жағдай жасады. 1994 жылдан 2007 жылға дейін ұлттық және шетелдік компанияларға 150-ге жуық операциялық лицензия, 25-тен астам пайдалану сертификаты және 200-ден астам зерттеу рұқсаты берілді. Малиде алтын өндірісі күрт өсті, 1980 жылдардың соңында жылына жарты тоннадан кем өндірілген алтын 2007 жылы 50 тоннадан асты. 2007 жылы тау-кен өндірісінен түскен кіріс 300 миллиард CFA франкіне жетті, бұл 1995 жылғы ұлттық тау-кен кірісінен (10 миллиард CFA франкіден кем) 30 еседен астам. 1989 жылы мемлекеттік кірістердің 1%-дан аспаған тау-кен келісімшарттарынан түскен мемлекеттік кірістер 2007 жылы шамамен 18%-ға жетті.
Алтын
2019 жылы ел алтын өндіру бойынша әлемде 16-шы орында тұрды. 2000 жылдардың ортасында алтын өндірісінің шамамен 80%-ын құрады, сонымен қатар қазіргі уақытта пайдаланылмайтын, бірақ дәлелденген басқа да минералдық ресурстардың қоры көп. Алтын Малидің ең басты экспорты болып табылады. Алтын өндірісіне жасалған ірі жеке инвестициялардың ішінде Anglogold Ashanti компаниясының Садиола және Ятела кеніштеріне салған 250 миллион доллары, ал Randgold Resources компаниясының Морила кеніштеріне салған 140 миллион доллары бар – екеуі де Оңтүстік Африканың халықаралық компаниялары және олардың орналасқан жерлері елдің солтүстік-батыс және оңтүстік бөліктері.
Әлеуметтік және экологиялық әсерлері
Үлкен табыс тудырылғанымен, тау-кен өнеркәсібінде жұмыс істейтін көптеген қызметкерлер Малиден тыс жерлерден келген. Кендерді қарқынды өндіруге байланысты жергілікті тұрғындар өнеркәсіптен тиесілі пайда көре алмайтындарына шағымданады. Халық кендер салу үшін қоныс аударудан арыздануда: Садиола алтын кенішінде 43 ауыл кеніштің пайдасына бір бөлік жерін жоғалтты, ал Фуруда, ірі Сиама алтын кенішіне жақын орналасқан 121 ауыл да қоныс аударуға ұшырады. Бұған қоса, реттелмеген, көбінесе бала еңбекшілерді пайдаланатын шағын кен өндірудің жалғасуы Бамакодағы ірі халықаралық алтын нарығын толықтырып, халықаралық өндіріске үлес қосады. Жақында осы шағын алтын кен орындарындағы жұмыс жағдайлары, жалақы және бала еңбегінің кең таралған қолданылуы (жақында АҚШ Еңбек департаментінің Бала еңбегі немесе мәжбүрлі еңбекпен өндірілген тауарлар тізімінде көрсетілгендей) сынға ілікті, сондай-ақ Сикассо және Кейес сияқты аймақтық орталықтардағы делдалдардың алтынды сатып алу және тасымалдау тәсілі де қарастырылды. Қалаларда жиналған алтын Бамако немесе Конакридегі ірі сауда үйлеріне, ал соңында Еуропадағы қорыту заводтарына сатылады. Экологиялық факторлар, әсіресе кен қалдықтарының суды ластауы, маңызды мәселе болып табылады.
Басқа минералдар
Басқа кен өндірістеріне каолин, тұз, фосфат және әктас кіреді. Үкімет Таудени алқабынан мұнай өндіру әлеуетіне қызығушылық оятуға тырысуда.
Өңдеу
Колониялық кезеңде жеке капитал инвестициясы дерлік болмады, ал мемлекеттік инвестициялар көбінесе Office du Niger суару схемасына және әкімшілік шығындарына жұмсалды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Мали түрлі донорлардың көмегімен бірнеше жеңіл өнеркәсіп салаларын дамытты. 1990 жылы өндіріс, бастысы ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу, ЖІӨ-нің шамамен 8% құрады.
Экономикалық реформа
1992 және 1995 жылдар аралығында Мали экономикалық бейімделу бағдарламасын іске асырды, нәтижесінде экономикалық өсім мен қаржылық бұзылыстар азайды. Бұл ЖІӨ өсу қарқынының артуында (2002 жылы 9,6%) және инфляцияның төмендеуінде көрінді. 2002 жылы ЖІӨ 3,2 миллиард АҚШ долларын құрады, оның ішінде ауыл шаруашылығы 37,8%, өнеркәсіп 26,4% және қызмет көрсету саласы 35,9% болды. Макроэкономикалық тұрақтандыру және экономикалық либерализация саясатын тиімді іске асыру, сондай-ақ тұрақты саяси жағдай экономиканың жақсы көрсеткіштеріне әкелді және Малиге нарыққа бағдарланған экономиканың негізін нығайтуға, жеке секторды дамытуға мүмкіндік берді. Бұл елдің жекешелендіру бағдарламасын іске асырудағы маңызды прогреске негізделген. Ауыл шаруашылығы реформалары өндірісті әртараптандыруға және кеңейтуге, сондай-ақ өндіріс шығындарын төмендетуге бағытталған. Малидің экономикалық көрсеткіштері осал, климаттық жағдайларға, сауда шарттарының өзгеруіне және көрші елдердің портына тәуелділікпен сипатталады. Малиде мақта, дәнді дақылдар мен күріш өндіріледі. Жергілікті күріш өндірісі импорттық азиялық күрішпен бәсекелесе білсе де, Малидің негізгі экспорттық тауары мақта болып табылады. Мал экспорты және өнеркәсіп (өсімдік және мақта тұқымы майларын, тоқыма өнімдерін өндіру) өсім көрсетті. Малидің көп бөлігі шөл немесе жартылай шөлді болғанымен, Нигер өзені суарудың әлеуетті көзі болып табылады. Экспорттың үш негізгі саласы бар (56% алтын, 27% мақта, 5% мал). Ауданы бойынша көбінесе елдің тауашаруы Кот-д’Ивуар арқылы жүзеге асырылады және бұл елде бұрын болған дағдарыс Мали экономикасына теріс әсер етті. Малидегі кен өнеркәсібі соңғы кезде шетелдік компаниялардың жаңа қызығушылығын және инвестицияларын тартты. Малиде алтын мен фосфат ғана өндіріледі, бірақ мыс пен алмаз кен орындары да бар. 1999 жылдан бері алтынның Малидің жетекші экспорттық тауарына айналуы мақта және Кот-д’Ивуар дағдарысының кейбір теріс әсерлерін азайтуға көмектесті. Мұнай өнеркәсібінің дамуы елдің барлық мұнай өнімдерін көрші мемлекеттерден импорттауға тәуелділігіне байланысты маңызды. Электр энергиясын мемлекеттік «Electricite du Mali» компаниясы қамтамасыз етеді.
Шетелдік көмек
Мали тұрғындарының көпшілігі француз тілінде сөйлейді. Мали көптеген көздерден шетелдік көмек алады, оның ішінде көпжақты ұйымдардан (ең бастысы – Әлемдік банк, Африка даму банкі және Араб қорлары), сондай-ақ Еуропалық Одақ, Франция, АҚШ, Канада, Нидерланды және Германия қаржылайтын екіжақты бағдарламалардан. Бразилиямен ынтымақтастық, әсіресе Мали топырағына бейімделген мақта тұқымын жасау арқылы мақта өндірісінде жылдам дамуда. 2009 жылдан бері Бразилияның Малидегі ынтымақтастығы мақта егістіктерінің сапасын және өнімділігін арттырды. 2019 жылдан бастап Бразилия мал шаруашылығы және ерозияға ұшыраған жерлерді ауыл шаруашылығына қайта жаратуға да көмектесе бастады. 1991 жылға дейін бұрынғы Кеңес Одағы экономикалық және әскери көмектің маңызды көзі болды, оның ішінде цемент зауыты мен Калана алтын кеніші салынды. Қазіргі уақытта Ресейден келетін көмек негізінен оқыту мен қосалқы бөлшектермен қамтамасыз етумен шектеледі. Қытайдың көмегі жоғары деңгейде қалып отыр, соңғы 3 жылда қытай-мали бірлескен кәсіпорындарының саны артты, нәтижесінде қытай инвестициялық орталығы ашылды. Қытайлықтар тоқыма өнеркәсібінде және ірі құрылыс жобаларында, оның ішінде Нигер өзені арқылы салынған көпір, конференц-орталық, Бамакодағы тас жол және 2001 жылы Африка Ұлттар Кубогына дайындалып, 2002 жылы пайдалануға берілген Бамакодағы «26 наурыз» стадионында басты рөл атқарады. 1998 жылы АҚШ көмегі 40 миллион доллардан асты. Оның ішінде АҚШ Халықаралық даму агенттігі (USAID) бағдарламалары арқылы 39 миллион доллар жеке ерікті ұйымдар арқылы жергілікті қауымдастықтарға бағытталды; Малиде 160-тан астам еріктілер қызмет ететін Бейбітшілік корпусы бағдарламасының 2,2 миллион долларлық бюджеті; 170 500 долларлық Өзін-өзі көмек және Демократиялық қорлар; және сайлауды қолдауға бөлінген 650 000 доллар болды. Әскери көмекке Халықаралық әскери білім беру бағдарламасы (IMET) үшін 275 000 доллар, Африка дағдарысына жауап беру жобасы (ACRI) үшін 1,6 миллион доллар, Бірлескен ортақ жаттығуларға дайындық (JCET) үшін 60 000 доллар және гуманитарлық көмек үшін 100 000 доллар қарастырылған.