Кіріспе

Риддерх ап Дифнвал (фл. 971) - 971 жылы Альба королі Куйлен мак Илуилбті өлтірген 10-ғасырлық танымал құмбриялық. Риддерх Стратклайдтың патшасы Дифнуал аб Оуэйннің ұлы болуы мүмкін. Риддерх 971 жылы Альба королі Куилэн мак Илуилбті өлтірген деп айтылады. Бұл Риддерхтың қызын ұрлап, зорлаған адам. Куилленнің өлімінен кейін Кумбрияның Стратклайд патшалығы Куилленнің мұрагері Альба патшасы Синаед мак Майл Холуимнің шабуылына ұшырады. Шотландиялық шабуыл Риддерхтің әрекеттеріне қарсы рейд болуы мүмкін және шотландтықтардың Кумбрия патшалығындағы билігін қалпына келтіру аясында жүргізілген болуы мүмкін. Егер Риддерх патша болған болса, онда бұл 973 жылға дейін, Дифнуалдың ұлы Маэль Колюйм патша титулын алғанға дейін болған болуы керек.

Куәлік

Риддерх Альба патшасы Куйлен мак Илуилбтің тұсында өркендеді. Соңғысының Алба королі ретінде даусыз билігі 966 жылдан 971 жылға дейін созылған сияқты және салыстырмалы түрде оқиғасыз болған сияқты. Куйленнің 971 жылы қайтыс болғаны бірнеше дереккөздерде жазылған. Алб патшаларының хроникасы бойынша, ол ағасы Эохайдпен бірге британдар қолынан қаза тапты. Он бесінші - он алтыншы ғасырдағы Ольстер жылнамалары Куйленнің британиялықтармен шайқаста құлап қалғанын, ал он екінші ғасырдағы Хроника Скоторум британиялықтардың оны өртеліп жатқан үйде өлтіргенін айтады. Алба патшаларының жылнамасында Куйленнің "Ибандонияға" құлдырауы туралы жазылған. Бұл Оңтүстік Ланаркширдегі Абингтонға қатысты болса да, 12-ші - 13-ші ғасырлардағы Мельроуз хроникасы арқылы одан да ықтимал орын сақталған болуы мүмкін. Бұл дереккөзде Куйлен "Лоинас" қаласында өлтірілген деп айтылған, бұл жер атауы лотиан немесе Леннокс деп аталады, екеуі де шотландтар мен британдар арасындағы қақтығыстардың басталуы мүмкін. Кез келген жағдайда, Куйленнің өлімі туралы 12-ғасырдағы Берчанның пайғамбарлығы сақталған әңгіме біршама өзгеше. Бұл дереккөзге сәйкес, Куйлен "шетелдік жерді іздеп жүргенде" өз ақырына жетті, бұл оның кумбриялықтардан салық алуды көздегенін білдіруі мүмкін. Алба патшаларының жылнамасында Куйленнің өлтірушісі Риддерх деп аталады, оны Дифнуал есімді адамның ұлы деп сипаттап, әрі қарай Риддерх Куйленді өз қызы үшін өлтіргенін айтады. Он үшінші ғасырдағы "Шыбыралық хроника", "Мелроза хроникасы" және он төртінші ғасырдағы "Chronica gentis Scotorum" да Куйленнің өлтірушісін патша ұрлап алған қызын зорлаған Риддерх деп атайды.

Анықтама және мәнмәтін

Риддерх Стратклид патшасы Дифнуал аб Овейннің ұлы деп күтуге негіз бар. Риддерхтің өзі патша болғанына нақты дәлел болмаса да, Куйленнің өз қызымен араласқаны, оның әскери тобы Куйленді жеңуге жеткілікті күшті болғаны, Риддерхтың беделді адам болғанын көрсетеді. Куйлен қайтыс болған кезде Дифнуалдың немересі жасөспірім немесе жиырма жастағы болуы мүмкін, және бұл жазбадағы оқиғалар Альба королі Стратклид королі сарайына жасаған сапарына қатысты болуы мүмкін. Бұл да Риддерхтың өз залын өртке жіберуіне себеп болғандығын көрсетеді. Әрине, мұндай өлтірулер Исландия мен Ирландия дереккөздерінде белгісіз емес. Лотиандық Уэст-Линтонның жер атауы XII ғасырда Линтун Рудерик ретінде пайда болады. Бұл жердің аты Rhydderch деген адамға қатысты көрінеді, бұл Куйлен мен Эохайдтің ақыры осы жерде болғанын білдіреді. Тағы бір ықтимал сценарий Куилэннің әкесі Эдинбургті басып алу туралы жазбаға қатысты, ол Альба патшаларының хроникасында сақталған, бұл жеңіс кем дегенде Лотианның бір бөлігін қамтыған болар еді. Сондықтан, Куйленнің Лотианға құлдырауы туралы жазбалар, Риддерх қызының ұрлаушысынан кек алу мүмкіндігін пайдаланған кезде, ол осы даулы жердің иелігін жүзеге асырудың ортасында болғанын білдіруі мүмкін. Риддерх тек Куйленнің өлімін сипаттайтын дереккөздерде расталған және ол туралы енді естілмеген. Куйленнің орнын Альпинидтер әулетінің мүшесі Синаед мак Майл Чолуим басқарды. Альба патшасы болған кездегі алғашқы әрекеттерінің бірі - Стратклайд патшалығына шабуыл жасау. Бұл науқан шотландтық билікке британдықтардың наразылығын жою аясында Куйленнің өлтірілуіне қарсы жауап болуы мүмкін еді. Қандай болған күнде де, Синаедтің басып кіруі жеңіліспен аяқталды, бұл Куйленнің өлтірілуімен бірге Кумбрия патшалығының шынымен де есептеуге болатын күш екенін көрсетеді. Алба патшаларының жылнамасына сәйкес, Синаед Форт өзенінде, мүмкін Стирлингке жақын Фреу бұғаздарында, қандай да бір бекіністі соқтырған. Бір ықтималдық - бұл инженерлік жоба кумбрийлік шабуылдарды шектеу аясында жүзеге асырылған. Риддерх Куйлен құлаған кезде Дифнуалдың орнын алмастырған болуы мүмкін, бірақ тағы бір ықтималдық - Дифнуал әлі де патша болған және Цинаидтың Кумбрия аумағына шабуыл жасауы Дифнуалдың билігінің соңғы қақтығысы болды. Шын мәнінде, Дифнуалдың ұлы Маэль Колюйм 973 жылы Кумбрия патшалығын қолға алған сияқты, бұл соңғысының сол жылы ағылшын королі Эдгарға мойынсұну актісімен дәлелденген. Бұл Rhydderch шынымен де Дифнуалдың ұлы болса, ол 973 жылы өлген немесе патша бола алмағанын білдіруі мүмкін.