Кіріспе
Қосылған құн теориясы (социалдық шиеленістік теориясы деп те аталады) - бұл социологиялық теория, оны алғаш рет 1962 жылы Нил Смельзер ұсынды, ол әлеуметтік қозғалыстың дамуы үшін белгілі бір жағдайлар қажет деп санайды.
Шолу
Смельзер Портер әлеуметтік қозғалыстарды жылдам әлеуметтік өзгерістердің жанама әсерлері деп қарастырды. Ол ұжымдық мінез-құлықтың пайда болуы үшін алты нәрсе қажет және жеткілікті деп дәлелдеді. Құрылымдық қолайлылық: қоғам құрылымы белгілі бір наразылық әрекеттерінің ықтимал болатындай етіп ұйымдастырылуы керек. Құрылымдық қысым: қазіргі әлеуметтік жүйе құрылымына байланысты факторлар, мысалы теңсіздік немесе әділетсіздік, және қазіргі билікті иеленушілер бұл мәселені шешуге дайын емес немесе қабілетті емес. Жалпыланған сенім: топтық іс-қимылға қатысушылар штаммды анық анықтауы, келісуі және түсінуі керек. Жауын-шашынды факторлар: іс-әрекеттің жалынын жандыратын мақал-мәтелдік ұшқын ретінде әрекет ететін оқиғалар болуы керек. Іс-қимылға жұмылдыру: қатысушылардың ұжымдық іс-қимыл жасауға мүмкіндік беретін желісі мен ұйымы болуы керек. Әлеуметтік бақылаудың жұмыс істеуі (жұмыс істемеуі): билік тарапынан жауап беріледі немесе берілмейді. Билік басындағылардың, мысалы, саясаткерлер мен полицияның әлеуметтік бақылау деңгейі жоғары, бұл әлеуметтік қозғалыстардың өз мақсаттарына жетуін қиындатады.
Structural conduciveness: the structure of society must be organized in such a way that certain protest actions become more likely. Structural strain: there must be a strain on society that is caused by factors related to the structure of the current social system, such as inequality or injustice, and existing power holders are unwilling or unable to address the problem. Generalized belief: the strain should be clearly defined, agreed upon, and understood by participants in group action. Precipitating factors: event(s) must occur that act as the proverbial spark that ignites the flame of action. Mobilization for action: participants must have a network and organization that allows them to take collective action. Operation (failure) of social control: authorities either will or will not react. High levels of social control by those in power, like politicians or police, often makes it more difficult for social movements to achieve their goals.
Академиялық ортада
Қосылған құн ұғымы экономика саласында да қолданылады; бұл жағдайда ол өнімнен алынған кірістің жалпы құнын аралық тұтынудан шегергенде білдіреді.
Сын
Қосылған құн теориясының сыншылары оның құрылыстық функционалдық тәсілге тым көп көңіл бөлінгенін атап өтті, өйткені ол қоғамға барлық қысымды бұзатын деп санайды.