Кіріспе

Қосылған құн теориясы (социалдық шиеленістік теориясы деп те аталады) - бұл социологиялық теория, оны алғаш рет 1962 жылы Нил Смельзер ұсынды, ол әлеуметтік қозғалыстың дамуы үшін белгілі бір жағдайлар қажет деп санайды.

Шолу

Смельзер Портер әлеуметтік қозғалыстарды жылдам әлеуметтік өзгерістердің жанама әсерлері деп қарастырды. Ол ұжымдық мінез-құлықтың пайда болуы үшін алты нәрсе қажет және жеткілікті деп дәлелдеді. Құрылымдық қолайлылық: қоғам құрылымы белгілі бір наразылық әрекеттерінің ықтимал болатындай етіп ұйымдастырылуы керек. Құрылымдық қысым: қазіргі әлеуметтік жүйе құрылымына байланысты факторлар, мысалы теңсіздік немесе әділетсіздік, және қазіргі билікті иеленушілер бұл мәселені шешуге дайын емес немесе қабілетті емес. Жалпыланған сенім: топтық іс-қимылға қатысушылар штаммды анық анықтауы, келісуі және түсінуі керек. Жауын-шашынды факторлар: іс-әрекеттің жалынын жандыратын мақал-мәтелдік ұшқын ретінде әрекет ететін оқиғалар болуы керек. Іс-қимылға жұмылдыру: қатысушылардың ұжымдық іс-қимыл жасауға мүмкіндік беретін желісі мен ұйымы болуы керек. Әлеуметтік бақылаудың жұмыс істеуі (жұмыс істемеуі): билік тарапынан жауап беріледі немесе берілмейді. Билік басындағылардың, мысалы, саясаткерлер мен полицияның әлеуметтік бақылау деңгейі жоғары, бұл әлеуметтік қозғалыстардың өз мақсаттарына жетуін қиындатады.

Академиялық ортада

Қосылған құн ұғымы экономика саласында да қолданылады; бұл жағдайда ол өнімнен алынған кірістің жалпы құнын аралық тұтынудан шегергенде білдіреді.

Сын

Қосылған құн теориясының сыншылары оның құрылыстық функционалдық тәсілге тым көп көңіл бөлінгенін атап өтті, өйткені ол қоғамға барлық қысымды бұзатын деп санайды.