Кіріспе

Маэль Колюйм (қайтыс 997) - Strathclyde патшасы. Ол Стратклайд патшасы Дифнуал аб Овейннің кіші ұлы, сондықтан ол ұрпақтан ұрпаққа патшалық құрған Кумбрия әулетінің мүшесі болды. Маэль Колуимнің гэльдік аты оның шотландтармен жылы қарым-қатынас кезінде немесе шотландтардың билігі кезінде туғанын білдіруі мүмкін. 945 жылы ағылшын королі Эдмунд I патшалыққа басып кірді және шотландтарға кумбриялықтарға билік етуге рұқсат берді. Ағылшын патшасы Маэль Колюймнің бірнеше ағайындыларын соқыр еткен деп хабарланады. Бұл әрекет Дифнуалды мұрагерден айыру әрекеті болуы мүмкін. Дифнуалдың билігі қашан аяқталғаны белгісіз. Оның ұлы Риддерх ап Дифнуал болған деп күтуге негіз бар, және бұл адам 971 жылы Альбаның билік құрған патшасын өлтірген кезде билік жүргізді. 973 жылы Маэль Колюйм патшалықпен байланысты болды, өйткені ол да, оның әкесі де ағылшын королі Эдгар жинаған патшалардың ерекше кездесуіне қатысқан. Бұл жиналыстың мән-жайы толықтай түсініксіз. Бұл ағылшын патшалығы мен шотландтар мен кумбриялықтардың арасындағы шекараның тұрақтылығына қатысты болуы мүмкін. Сондай-ақ, ол Дублинде және аралдарда орналасқан викингтердің қауіп-қатерлеріне назар аударған болуы мүмкін. Маэль Колюймнің әкесі 975 жылы Римге паломниттік сапарға шыққаннан кейін қайтыс болды. Маэль Колуим Дифнуалды қашан алмастырғаны белгісіз. Бұл 973 жылғы жиналыстан бұрын, оның ішінде немесе одан кейін болуы мүмкін. Қандай болған күнде де, Маэль Колуимнің билігі ерекше емес еді, бірақ оның билігін мадақтаған бірнеше жолды он ғасырдағы "Сальтаир на Ранн" кітабында сақталған. Маэль Колюймнің орнын Оуэйн есімді ағасы басқарған көрінеді. Бұл адамның мұрагері Оуэйн Фол Маэль Колюймнің ұлы болған көрінеді.

Дифнуалдың ұлдары мен ағылшындықтардың агрессиясы

Маэль Колуим - Стратклайд патшасы Дифнуал аб Оуэйннің ұлы. Маэль Колуимнің есімі - гэль тілінде, және бұл оның отбасы мен көршілес Альпинидтер династиясы арасындағы некелік одақтың дәлелі болуы мүмкін. Сондай-ақ, бұл атау Маэль Колюйм өзінің солтүстік тегі Маэль Колюйм мак Домнаиллдің, Альба королі, құдасы екенін және Дифнуалдың осы шотланд короліне бағынуын білдіруі мүмкін. 945 жылы ХІ-ХІІІ ғасырлардағы "А" нұсқасы Камбрийлік Аннальдер және ХІІ-ХІІІ ғасырлардағы Брут и Тивузогион Стратклайд патшалығын ағылшындар құртқанын көрсетеді. 9-нан 12-ға дейінгі ғасырлардағы англосаксондық хроникада көбірек ақпарат беріледі және ағылшын королі Эдмунд I-нің құмбриялықтардың жерін басып алып, аймақты Маэль Колюйм мак Домнаиллға қалдырғаны туралы айтылады. Сол сияқты, ХІІ ғасырдағы Historia Anglorum ағылшындықтар патшалықты қиратқанын және Эдмунд жерлерді Маэль Колюйм мак Домнаиллге тапсырғанын жазған, ол оған құрлық пен теңіз арқылы көмектесуге келіскен. ХІІІ ғасырдағы Вендовер және Париж нұсқалары сақталған оқиғалардың нұсқасына сәйкес Flores historiarum, Эдмунд Дифнуалдың екі ұлын соқыр етті. Егер бұл деректерге сенсек, онда екі ханзаданың жаулық басталғанға дейін ағылшын тұтқындары болғанын немесе олар жорықтың ортасында тұтқынға алынған тұтқындар болғанын білдіруі мүмкін. Патшаларды соқыр ету дәстүрі сол кездегі Ұлыбритания мен Ирландияда белгісіз іс болған жоқ, сондықтан Эдмунд Дифнуалды патша мұрагерінен айыруды көздеген болуы мүмкін. Дифнуалдың ұлдарына төнетін қорқынышты тағдыр олардың әкесі ағылшынға берген белгілі бір уәделерін бұзған деп саналатынын білдіруі мүмкін. Бір ықтималдық - Дифнуал скандинавиялық құдіреттілерді баспана ретінде қосқан үшін жазаланған. Бұл науқанның артында не тұрса да, оны ағылшындық Сердисинг әулеті көршілес державаларды қорқытып, қорқыту үшін пайдаланған болуы мүмкін. Маэль Колуим, бәлкім, Дифнуалдың кіші ұлы болған, бірақ ағылшындықтар қиратқан ұлдарының бірі емес. Маэль Колуимнің гельдік аты оның шотландтардың Кумбрия патшалығынан басымдық алған кезінде немесе шотландтар мен Кумбриялықтар арасындағы қарым-қатынас салыстырмалы түрде жылы болған кезде туғанын білдіруі мүмкін.

Риддерх пен шотландтармен қақтығыстар

962 жылы Альба королі Илюлб мак Кустантин қайтыс болғаннан кейін шотланд корольдігін Дуб мак Майл Холуим басқарған көрінеді, оның орнына Илюлб ұлы Куйлен келді. Соңғысының қысқа билігі салыстырмалы түрде оқиғасыз болған көрінеді. Алайда, бұл оқиға 971 жылы қатал аяқталды, сондықтан Куйленнің өлтірушісі Дифнуалдың ұлы болды деп күтуге негіз бар. Ал 9-12 ғасырлардағы Альба патшаларының хроникасында өлтіруші белгілі бір Rhydderch ap Dyfnwal, өз қызы үшін Куйленді өлтірген адам екені жазылған. Он үшінші ғасырдағы "Шыбыра хроникасы", он екінші - он үшінші ғасырдағы "Мелроза хроникасы" және он төртінші ғасырдағы "Chronica gentis Scotorum" да Куйленнің өлтірушісін шотланд патшасы зорлаған ұрланған қыздың әкесі Риддерх деп атайды. Риддерхтің өзі патша болғанына нақты дәлел болмаса да, Куйленнің өз қызымен араласқаны, оның әскери тобы Куйленді жеңуге жеткілікті күшті болғаны, Риддерхтың беделді адам болғанын көрсетеді. Куйленнің орнын оның туысы Синаед мак Майл Холум басқарған көрінеді. Алғашқы іс-әрекеттерінің бірі - Альба патшасы ретінде Стратклайд патшалығына шабуыл жасау. Бұл науқан шотландтық билікке британдықтардың наразылығын жою аясында Куйленнің өлтірілуіне қарсы жауап болуы мүмкін еді. Қандай болған күнде де, Синаедтің басып кіруі жеңіліспен аяқталды, бұл Куйленнің өлтірілуімен бірге Кумбрия патшалығының шынымен де есептеуге болатын күш екенін көрсетеді. Риддерх Куйлен құлаған кезде Дифнуалдың орнын алмастырған болуы мүмкін, бірақ тағы бір ықтималдық - Дифнуал әлі де патша болған және Цинаидтың Кумбрия аумағына шабуыл жасауы Дифнуалдың билігінің соңғы қақтығысы болды. Бұл Маэль Колюйм патшалық құрған шамамен осы уақытта болған болуы мүмкін. Алба патшаларының жылнамасына сәйкес, Синаед Форт өзенінде, мүмкін Стирлингке жақын Фреу бұғаздарында, қандай да бір бекіністі соқтырған. Бір ықтималдық - бұл инженерлік жоба кумбрийлік шабуылдарды шектеу аясында жүзеге асырылған.

Маэль Колуим және патшалар жиналысы

Маэль Колюйм мен оның әкесі де 973 жылы Честерде Эдгармен кездескен патшалар қатарында болған деген дәлелдер бар. Англо-саксон жылнамасының "Д", "Е" және "Ф" нұсқаларына сәйкес, сол жылы патша болып тағайындалғаннан кейін, бұл ағылшын монархы үлкен теңіз күшін жинап, Честерде алты патшамен кездесті. Х ғасырда онымен кездескен патшалардың саны сегізге жеткен, бұл туралы Х ғасырдағы "Жан Свитунның өмірі" деп жазылған. Он екінші ғасырда сегіз патшаның есімдері атала бастады және Эдгарды Ди өзенінен алып шықты деп айтылды, бұл туралы ХХ ғасырдағы Chronicon ex chronicis, Gesta regum Anglorum және De primo Saxonum adventu сияқты мәтіндер, сондай-ақ ХХІІ ғасырдағы Chronica majora және Флорес историарумның Вендовер және Париж нұсқалары дәлелдейді. Эдгарды өзеннен құлатып алып бара жатқан ер адамдардың бейнелі әңгімесі тарихи емес әшекейлеуі мүмкін болса да, сегіз патшаға берілген есімдердің көпшілігі қазіргі билеушілермен байланысты болуы мүмкін, бұл осы адамдардың кейбіреулері онымен келісімге қатысқан болуы мүмкін дегенді білдіреді. Соңғы жазбаларда патшалар Эдгарға мойынсұнды деп айтылса да, Англо-саксондық хроникада олар онымен ынтымақтастық туралы келісімге келді деп айтылады, сондықтан оның efen wyrhtan ("қосылған жұмысшылары", "өзімнің жұмысшыларым", "қосылған жұмысшылар") болды. Бір ықтималдық - бұл жиналыс Эдмундтың 945 жылы Камбрияға жасаған шабуылына байланысты. Сол дереккөзге сәйкес, Эдмунд Камбрияны Маэль Колюйм мак Домнаиллге бергенде, ол мұны соңғысының оның мид вирхта ("еңбектесі", "дамып жұмысшы", "еңбектесі", "бірге дұрыс") болуы шартымен жасады. Депримо Саксон авентумы, Вендовер және Париж нұсқалары Флорес историарум және Хроника майора сияқты қазіргі заманғы емес көздер Эдгардың 975 жылы Лотианды Синаедке бергенін айтады. Егер бұл грант Честердегі оқиғаның бір бөлігі болса, онда 945 жылғы конкордпен бірге 975 жылғы жиналыс өзін-өзі тапсыру емес, ағылшын шекараларындағы өзара ынтымақтастық туралы конференция болғандығын білдіруі мүмкін. Кумбрияның кеңейген уақытының нақты хронологиясы белгісіз болса да, 927 жылы Стратклайд патшалығының оңтүстік шекарасы Пенритке жақын Эмонт өзеніне жеткен көрінеді. Осылайша, 973 жылы Честерде өткен жиынның орны барлық тараптар үшін қисынды орын болар еді. Басқа аталатын патшалардың бірі - Синаед. Англо-саксон жылнамасында патшалардың саны алты деп айтылғандықтан, егер Синаед шынымен де болған болса, оның қарсыласы, Куйленнің інісі Амлайб мак Илуилбтің де қатысқаны күмәнді. Синаед пен Амлаиб мак Илуилбтің билік еткен уақыттары туралы хронология белгісіз болса да, Амлаиб мак Илуилб 971/976-977 жылдар аралығында билік еткен болуы мүмкін, ал Синаед 971/977-995 жылдар аралығында билік еткен. Басқа аталатын патшалардың бірі Маккус мак Араилт болса, екіншісі осы адамның ағасы Гофраид болуы мүмкін. Шотландтар бұл екі аралшықты қауіп ретінде қараған болуы мүмкін, бұл Эдгардың жиналысы осы энергикалық аралдық скандинавтардың төнген қатеріне қарсы тұру құралы ретінде жасалғанын білдіруі мүмкін. Шынында да, Честердегі конгрестің нәтижесінде бауырластар өздерінің назарын Британиядан батысқа қарай Ирландияға аударған болуы мүмкін. Жиналыстың тағы бір жағы, мүмкін, Амлаиб Куаранның Ирландиядағы таңғажайып күшінің өсуіне қатысты. Эдгар Маккус пен Гофрейд сияқты адамдарды ғана емес, олардың шотландтар мен кумбрийлерді Амлайб Куаранмен байланысып, оның Ирландия теңізінің аймағындағы билігін мойындаудан да сақтағысы келген болуы мүмкін. Эдгар мен оның шотландтық және кумбриялық әріптестеріне қатысты тағы бір фактор солтүстік ағылшын шекарасының тұрақтылығы болуы мүмкін. Мысалы, 966 жылы Вестморлендті Торед Ганнерсон қиратты деп жазылған. Бұл іс-әрекет ағылшындықтармен Кумбрияның оңтүстікке қарай кеңеюіне қарсы әрекет ету үшін жасалған болуы мүмкін. Шотландияның Кумбрия мен Англия аумағына Синаедтің тұсауын басқаннан кейін шабуыл жасауы Кумбрияның қарсылығын жою үшін жасалуы мүмкін болса да,

Маэль Колюймнің билігі мен өлімі

Маэль Колуимнің жиналыстағы рөлі әкесінің жақын арада парызын орындауға қатысты болуы мүмкін және ол Дифнуалдың Эдгар патшалығы арқылы қауіпсіз өтуіне кепілдік іздеді. Керісінше, Маэль Колюймнің атағы оның тек қарт әкесі мен регент ретінде әрекет еткенін білдіруі мүмкін. Маэль Колюймнің ассамблеядан бұрын патшалық билікті қабылдағанына дәлел 970 жылы Вулмерде ағылшын корольдік жарғысына куә болған белгілі Малкольм дукс жазбасында болуы мүмкін. Бұл құжаттың шынайылығы күмәнді болғанымен, куәлік берілген Малкольм Маэль Колюймнің өзімен бірдей болуы мүмкін. Егер Маэль Колюйм 973 жылы патша болған болса, Дифнуалдың жиналыстағы рөлі "аға мемлекет қайраткері" болуы мүмкін, әсіресе оның халықаралық істердегі ондаған жылдық тәжірибесін ескере отырып, кеңесші немесе ұстаз ретінде қызмет еткен болуы мүмкін. Егер Маэль Колюйм Дифнуалдың орнын басса, бұл Риддерх - егер ол шынымен Маэль Колюймнің інісі болса - өлген немесе патша бола алмағанын білдіруі мүмкін. 945 жылы ағылшындықтармен зақымданған Дифнуалдың ұлдары 970 жылдары әлі де тірі болуы мүмкін, бірақ оның билікке келуіне байланысты белгісіздіктерге қарамастан, Маэль Колюимнің билігі айқын болды. Әрине, шотландтық кумбриялық саяси қатынастарды Мәел Колуим билігінің басталуы туралы ешқандай дерек деректе жазбаған, дегенмен Дифнуалдың Римге кетуі оның жоқ кезінде патшалық немесе династияға қауіп төндірмейтінін дәлелдей алады. Маэль Колюйм - қазіргі заманғы ирланд, ағылшын және франк патшаларымен бірге - он ғасырдағы Салтаир на Ранн сақтаған бірнеше саптан тұратын пенигирик өлеңмен еске алынды. 997 жылы, сол жылы оның солтүстік әріптесі, Альба королі Кустантин мак Куйлейн қайтыс болды. Маэль Колюймнің өлімі Клонмакноаз, Ольстер, Хроника Скоторум және Тигернах жылнамаларында жазылған. Соңғысы оны "солтүстік британиялықтардың патшасы" деп атайды. Маэль Колюймнің орнын Оуэйн есімді ағасы басқарған көрінеді. Соңғысы Маэль Колюймнің ұлы болуы мүмкін Оуэйн Фольдан кейін пайда болған көрінеді.