Кіріспе

Оуэн Фоль (фл. 1018), сондай-ақ Оуэйн Моэль, Оуэйн Балда, Оуэн Балда және Евгений Калвус деп те аталады, Strathclyde патшасы. Ол Маэль Колуимнің, Дюфнвал аб Оуэйннің, Стратклайд патшалығының басқа екі билеушісінің ұлы болуы мүмкін. Оуэйн Фол 1018 жылы Кархам шайқасында шотландтарды қолдаған деп жазылған. Ол соғыста қаза тапқан болуы мүмкін, бірақ бұл туралы ешқандай дерек жоқ және оның қашан қайтыс болғаны белгісіз. Оуэйн Фол 1050 жылдары "Кумбрия патшасының ұлы" деп сипатталған Маэль Колуимнің ата-бабасы болуы мүмкін.

Ата-аналық тегі

Оуэйн Фоль Стратклайд патшалығының билік құрған әулетінің мүшесі болған көрінеді. Х ғасырдың басым бөлігінде патшалықпен Стратклид патшасы Дифнуал аб Овейн билік жүргізді. Дифнуалдың тақтан кетуінің нақты уақыты белгісіз. 970 жылдары ол таққа отырмаған көрінеді. Оның ұлы Риддерх қысқа уақыт патша болған болуы мүмкін, бірақ бұл туралы ешқандай деректе айтылмаған. Әрине, ағылшын дереккөздерінде Дифнуалдың ұлы Маэль Колюйм 973 жылы Дифнуал тірі кезінде билік құрғаны айтылған. 997 жылы Маэль Колюйм қайтыс болғаннан кейін патшалық белгілі Оуэйн ап Дифнуалға, Дифнуалдың тағы бір ұлы болғанға ұқсайды. Он бірінші - он үшінші ғасырдағы "Камбрийлік Анналдарының" "Б" нұсқасына сәйкес, Оуэйн ап Дифнуал 1015 жылы өлтірілген. Бұл өлім туралы мәлімет ХІІІ және ХІV ғасырлардағы Brut y Tywysogyon және Brenhinedd y Saesson мәтіндерімен расталады. Оуэйн ап Дифнуалдың өлімі туралы хабарламалар оның шайқаста қаза тапқанын көрсеткенмен, оның жағдайы туралы ештеңе белгісіз. Бұл жазбалар Оуэйн Фолдың өзіне қатысты болуы мүмкін, бірақ Оуэйн Фол одан кейін де өмір сүрген, сондықтан некрологтарды қате деп санауға ешқандай себеп жоқ. Егер осы есімді адамдар шынымен де әртүрлі адамдар болса, олар жақын туыс болуы мүмкін, соңғысы Оуэйн ап Дифнуалдың ағасы Маэль Колуимнің ұлы болуы мүмкін.

Кархам шайқасы

1005 жылы Маэль Колюйм мак Синеда Альба королі болды. Бұл адамның ең алғашқы патшалық әрекеттерінің бірі - оның соғысқа түскен ағылшын қарсыласы, ағылшын королі Этельред II-ге қарсы соққы болды. Шотландиялықтардың өкініші, Нортумбрияға шабуылды солтүстіктің жас магнаты Утред, өзінің табанды қорғанысының нәтижесінде Нортумбрия графы атанып, аяқ астынан басып тастады. Кейінгі жылдары Этельредтің патшалық билігі скандинавтардың үнемі шабуылдауынан құлдырап, 1016 жылы Кнутр Свейннсон бүкіл ағылшын патшалығының патшалығына ие болды. Маэль Колюйм мак Синеданы тағы бір шекаралық шабуылға тартуға Англияның солтүстігінде орын алған дүрбелең себеп болған болуы мүмкін. Бұл шабуыл барысында Оуэйн Фол шотландтармен бірге шабуыл жасады, мүмкін шотланд әріптесінің одақтасы немесе вассалы ретінде. Операция Кархам шайқасында аяқталды, бұл екі патша 1018 жылы Кархамда ағылшындарды жеңіп, соғысты. Оуэйн Фолдың қатысуы XII ғасырдағы Historia regum Anglorum-да нақты расталған. Ағылшын қорғанысына атсалысқан адамның кім екені белгісіз. Historia regum Anglorum-қа сәйкес, Утред ағылшын әскерлеріне қолбасшылық етті. Алайда, 9 - 12 ғасырлардағы англосаксондық хроникада сақталған үзінділер бұл кісінің екі жыл бұрын өлтірілгенін көрсетеді. Бұл, шын мәнінде, ағылшын әскерлеріне бас қосқан Утредтің ағасы, Бамбургтің билеушісі Эдвульф Кудель екенін көрсетеді. Ағылшындықтарға ұшыраған жеңісі шотландтардың Лотиандағы билігін нығайтты және Твид өзенін өздерінің оңтүстік шекарасы ретінде бекітті. Оуэйн Фоль мен кумбрийлер үшін жорықтың табысты нәтижесі, мүмкін, олжаның артығымен: мал, құл және басқа құндылықтармен.

Өлім және кумбрийдің ықшамдалуы

Оуэйн Фолдың қайтыс болған күні белгісіз. Ол шайқаста немесе одан кейін көп ұзамай қайтыс болуы мүмкін, бірақ оның шынымен де өлтірілгеніне немесе өлімге алып келген жарақаттанғандығы туралы нақты дәлел жоқ. Ол көп уақыттан кейін өмір сүріп, билік жүргізген болуы мүмкін. Қандай болған күнде де, Маэль Колюйм мак Синеда патшалық билігін оның өлімімен қолға алған болуы мүмкін. Егер соңғысы Кархамнан кейін жасалса, мұндай сатып алу оның билігінің шыңына жеткенде орын алған болар еді. Шынында да, он төртінші ғасырдағы Тигернах жылнамасында сол жылы британиялықтарға ағылшындар мен скандинавтар Дублиннің қолдарынан түскен қасірет туралы жазылған. 1031 жылы солтүстік патшаларының жиналысына қатысты да осы оқиғаның орын алғаны белгілі. Нақтырақ айтқанда, 1031 жылы англосаксондық хроникада Кнутр, Маэль Колуим мак Синеда, Мак Бетад мак Финдлайх және Эчмарчач мак Рагнайл арасындағы келісім жазылған. Бұл патшалық жиналыста кімбриялық патшаның тіркелмегендігі бұл күнге дейін мұндай патшаның билік құрмағанын көрсетеді және кімбриялық аймақ сол кезде Шотландияның Альба корольдігінің бір бөлігі болғанын білдіруі мүмкін. Төрт патшаның кездесуінің себебі белгісіз. Бір ықтималдық - бұл Стратклайд патшалығының құлдырауымен байланысты және 1030 жылы болған апатпен байланысты болуы мүмкін. Патшалық туралы белгісіздіктің тағы бір аспектісі - Суйбн мак Синеданың некрологы, ол патша деп аталды. Галл-Гайлик термині алғаш рет IX ғасырда тіркелген, Скандинавия мен Галл ұлтының аралас халқына қолданылған көрінеді. Бұл халықтың алғашқы аумағы Клайд аймағында және жақын маңдағы Коваль аймағында орналасқандығын көрсетеді. Он екінші ғасырда, курсивті = күндіз терминологиясы Клайдсдейл мен Тевиотдейлдің оңтүстігі мен батысындағы аймақты қамтыған көрінеді, атап айтқанда Айршир, Дэмфришир, Вигтауншир және Кирккдбригшир, содан кейін ол Галоуэйдің шекарасында аумақтық шектеліп қалды. Осылайша, курсив = unset бұрын құмбриялықтардың бақылауында болған аумақтарға терең енген көрінеді. Бұл шабуыл 11 ғасырда Стратклайд патшалығының құлдырауы мен жойылуына байланысты деп күтуге негіз бар. Мұндай кеңею Оуэйн Фолдың өлімімен де орын алған болар еді. Суйбннің атақ-даңқы билік құрған Маэль Колюйм мак Синаеданың атақ-даңқымен бірдей. Бұл атау екеуінің ағайынды екеніне дәлел бола алады және Суйбн орнына таққа ие болды. Егер Суйбн мен Маэль Колюйм мак Синеда шынымен де ағайын болса, онда Суйбннің титулы Маэль Колюйм мак Синеданың құлшылықтан шыққан Кумбрия патшалығын тартып алып, Суйбнды Кумбрияның патшасы етіп орнатқанына дәлел бола алады. Мұндай қадам шотландтардың 1018 жылы ағылшындықтарға қарсы жеңісін дереу пайдаланбауды түсіндіре алады және шотланд патшасының ресурстары осал құмбриялық патшалыққа қарсы болғанын білдіруі мүмкін. Бұл сипаттама оның және Стратклайд патшалығы арасындағы шынайы қаскөйлікті білдіре ме, жоқ па, белгісіз. 1038 жылы Бамбургтің Эадвульфы Historia regum Anglorum-да белгілі бір белгісіз британиялықтарға шабуыл жасағаны туралы айтылған. Бұл дереккөз кем дегенде кейбір кумбрийлердің осы уақытқа дейін тәуелсіз болғанын дәлелдейді, бірақ тағы бір ықтималдық - бұл адамдар ағылшындықтар шабуыл жасаған кезде иелік етуші болған. Оуэйн Фол 1050 жылдары өмір сүрген болуы мүмкін. 1054 жылы Нортумбрия графы Сивард Альбаға басып кірді және билік басындағы Мак-Бетадты жеңді. Он екінші ғасырдағы Gesta regum Anglorum және Chronicon ex chronicis мәтіндеріне сәйкес, Сивард Мак Бедадқа қарсылық ретінде Кумбрия патшасының ұлы ретінде танылған Маэль Колуимді орнатқан. Маэль Колюйм Кумбрия патшалық әулетінің мүшесі болған көрінеді, және Оуэйн Фолдың ұрпағы болуы мүмкін: мүмкін ұлы немесе немересі. Бұл адамның жеке аты шотландтық Альпинидтер әулетімен ата-бабаларының байланысына дәлел бола алады: мүмкін Оуэйн Фоелдің Кархамдағы одақтасы Маэль Колуим мак Синедамен аналық байланысы. Егер 1054 жылғы Маэль Колуим шынымен де Оуэйн Фолдың отбасы мүшесі болса, онда шотландтар оны Оуэйн Фолдың өліміне байланысты Кумбрия патшалығынан айырған болуы мүмкін және Сивард оны Мак-Бетадқа қарсы ағылшын жеңісінен кейін Кумбрияның патшасы етіп тағайындаған. Chronicon ex chronicis жазған оқиғалар есебімен ұсынылған тағы бір ықтималдық - Сивард Маэль Колюймді Альбаның патшасы етіп тағайындады. Егер Маэль Колюйм шынымен Шотландия тағына отырса, онда Оуэйн Фоль әлі де Стратклайд патшасы ретінде билік құрған болуы мүмкін.