Кіріспе

Лотарио ("Лотаир", HWV 26) - Джордж Фридерик Гендельдің үш актідегі опера сериясы. Либретто итальян тілінде Антонио Сальвидің Аделаида әніне негізделген. Опера алғаш рет 1729 жылы 2 желтоқсанда Лондондағы Король театрында қойылды. Операның тарихы - Италияның қасиетті Рим империясының императрицасы Аделаида өміріндегі кейбір оқиғалардың көркемдік сипаты.

Өнер тарихы

Паоло Ролли сол кезде Джузеппе Риваға жазған хатында "әркім (Лоторио) өте жаман опера деп санайды" деп түсіндірді. 10 рет орындалған, бірақ қайталанбаған. Гендель кейінірек операларда қайтадан қолданды. Басқа қойылымдар арасында "Лотарио" 1999 жылы Лондондағы Гендель фестивалінде, 2004 жылы Галледегі Гендель фестивалінде және 2019 жылы Швейцарияның Берн қаласындағы Штадт-театрда қойылды.

Қысқаша мазмұны

Оқиға: Италия, шамамен 950 жыл. Іс-қимыл басталғанға дейін Беренгарио Италияны Аделаиданың күйеуімен бірге басқарды, бірақ барлық билікті өзіне алуды қалап, Беренгарио Аделаиданың күйеуін уландырып, оны жақсы көретін ұлы Идельбертоға үйленуге мәжбүрлеуге тырысты. Аделаида бас тартты, ал қазір Италияның патшайымы ретінде Павиядағы бекініске бас сауғалады.

1-ші акті

Беренгарио ұмтылыс пен ашуға толы, ол өзінің ұлы Идальбертоны Павияның қабырғаларына шабуыл жасауға жіберді. Ол Аделаиданы қорғау үшін әскерімен бірге неміс патшасы Лотарио келе жатқанын біледі. Матильда, Беренгарионың әйелі және оның амбициясы мен ашуы толықтай тең, ол Аделаиданың сарбаздарына Павияның қақпаларын олардың күштеріне ашу үшін пара бергенін хабарлайды. Оның ұлы Аделаиданы шын жүректен жақсы көреді және ата-анасына оны қауіпке тігуге тырыспауын сұрайды, бірақ Матильда қозғалмайды. Аделаида Идельбертоға үйленуі керек немесе өлімге ұшырауы керек. Павиядағы қалада Аделаида неміс патшасы Лотарионы қабылдайды, ол оған өзінің әскерін ғана емес, оны жақсы көреді. Ол оның көмегін қабыл алып, Беренгарио мен Матильдамен күресуге шақырады. Ол мұны жасайды, егер ол оған өзінің махаббатымен (Ария:Rammentati, cor mio) қайтара алса. Беренгарионың генералы Клоримондо Аделаидаға көрініп, оған не ұлына үйленуі керек, не әкесі өлтіруі керек екенін айтады (Ария: Se il mar promette calma), бірақ Аделаида Лотариоға сенім артады (Ария: Quel cor che mi donasti). Беренгарио Аделаида әскерлерінің сатқындығы салдарынан Павияны оңай басып алады, бірақ ол оның ұлына үйленуден бас тартады. Беренгарио Лотарио әскерімен күресуге барады, Аделаиданы әйелі Матильдамен қалдырады, ол оны шынжырлармен жүктіріп, тұтқындарға тастайды.

2-ші акті

Беренгарио Лотариомен шайқаста жеңіліп, тұтқынға алынады. Ол - соғыс тұтқыны, ал Лотарио - махаббат тұтқыны екенін көрсетеді. Тұтқындағы Аделаида да тұтқын болып, Лотарионың жауды жеңгенін түсінбейді. Клоримондо бір қолында тажы, екіншісінде улы шишамен кіреді, Аделаида Идальбертоның патшайымы болуды немесе өлуді таңдай алады. Матильданың қосқан үлесімен Аделаида уды таңдап алады да, Идальберто түрмеге кіргенде, оны жұтып тастамақ. Ол Аделаиданы құтқаруға тырысады, бірақ оған анасы кедергі жасайды. Аделаида тағы да уды жұтып жатқанда, Идальберто пышағын шығарып, өзін-өзі өлтіремін деп қорқытады, содан кейін Матильда Аделаиданың қолынан уланған сусынды шашып жібереді. Алайда Матильда бұл нәтижеге қуанышты емес және ұлына ауырсынуды күтуге және Аделаида жазаны күтуге кеңес береді (Aria: Arma lo sguardo). Бір-бірімен жалғыз қалған Аделаида Идальбертоға өзін құтқарғаны үшін алғыс айтады, бірақ оны ешқашан сүйе алмайтынын айтады. Идальберто мұны қабыл алып, оған алыстан ғана құлшылық етуді жөн көреді (Ария: Bella, non mi negar.) Аделаида оның адалдыққа деген ықыласына ризашылық білдіреді (Ария: D'una torbida sorgente).

3-ші акт

Тұтқында болған Беренгарио мен Матильда Аделаидаға соғысты тоқтатуды өтінді. Аделаида бұдан бас тартады. Беренгарио өзінің қатыгездігіне өкінуде, бірақ Матильда қаттырақ материалдан жасалған. Екі әскер шайқасқа шапшаң түседі, ал Аделаиданың қауіп-қатерде екенін көріп, Лоторио бітімге келеді. Идальберто Аделаиданың орнына өлуге ұсыныс жасайды, бірақ әкесі бұны қабылдамайды, сондықтан жекпе-жек қайтадан басталады. Клоримондо осы күресте жеңілген тарапты қолдаған шығар деп қорқады және адам тағдырының өткінші табиғаты туралы ойланады (Ария: Alza al ciel). Идальберто анасының өз әскерімен бірге соғысуға дайын екенін көреді. Ол қызға бұлай істемеуді сұрап жалбарынады, бірақ қыз ұлының мұндай қорқынышты сөздерін тыңдаудан бас тартады. Клоримундо шайқастың аяқталғанын және Лотарионың жеңгенін хабарлап кіреді. Ашулы Матильда ұлын жеңіліске себепкер деп айыптайды және Аделаиданы өз қолымен өлтіру үшін өзіне әкелуге бұйрық береді, бірақ Аделаиданың босатқаны айтылады. Идальберто анасына оны өлтіруді ұсынады, бұл Матильдаға жақсы идея болып көрінеді, бірақ ол мұны жасауға өзін мәжбүрлей алмайды. Жеңімпаз Лотарио кіріп, Матильданы тұтқындауға бұйрық береді, содан кейін ол өзін-өзі өлтіруге тырысады, бірақ оған жол берілмейді. Лотарио Аделаидаға Беренгарио мен Матильданың тағдырын шешуге мүмкіндік береді. Аделаида оларға кешірім көрсетеді; оларға тыныш зейнеткерлік өмір сүруге рұқсат етіледі, ал Идальберто оның өмірін құтқарғаны үшін ризашылық білдіріп, Италия королі болады. Лотарио мен Аделаида үйленіп, Германияны билейді. Олар бір-біріне деген махаббатын атап өтеді (Дуэт: Sì, bel sembiante).