Кіріспе

Pemphigus vulgaris - бұл сирек кездесетін созылмалы қабықшалы тері ауруы және пемфигустың ең көп таралған түрі. Pemphigus грек сөзі pemphix, яғни көпіршік деген мағынаны білдіреді. Бұл II типті гипер сезімталдық реакциясы ретінде жіктеледі, онда десмосомаларға қарсы антиденелер түзіледі, бұл тері компоненттері терідің белгілі бір қабаттарын бір- бірімен байланыстыру үшін қызмет етеді. Дезмосомаларға шабуыл жасағанда, терінің қабаттары бөлінеді және клиникалық көрініс көпіршікке ұқсайды. Бұл қабыршақтар акантолизден немесе аутоантитело арқылы араласқан жасушааралық байланыстардың бұзылуынан пайда болады. Уақыт өте келе бұл жағдай емделмегенде үнемі дамып отырады: зақымданулар дене көлемінде ұлғайып, денеге таралады, физиологиялық жағынан ауыр күйілу сияқты әрекет етеді. Қазіргі заманғы емдеу әдістері пайда болғанға дейін бұл аурудан өлім-жітім 90 пайызға жуық болатын. Қазіргі кезде емдеу кезінде өлім-жітім көрсеткіші 5 - 15% аралығында, себебі негізгі емдеу ретінде кортикостероидтер қолданыла бастады. Дегенмен, 1998 жылы пемфигус вульгарис тері ауруынан болатын өлімнің төртінші кең тараған себебі болды. Сондықтан ол әлі де "өлімге әкелуі мүмкін" деп саналады. Бұл ауру негізінен 50-60 жас аралығындағы орта және қарт адамдарда кездеседі. Тарихи тұрғыдан алғанда, әйелдер арасында аурудың жиілігі жоғары.

Белгілері мен симптомдары

Pemphigus vulgaris көбінесе ауыз қабықшаларымен (осылай-ақ, ауыз және ауыз қабықшасы), сонымен қатар, тері қабықшаларымен кездеседі. Басқа шырышты қабаты, конъюнктива, мұрын, тамақ ішек, жыныстық мүше, еркек, жыныс, жатыр мойны және анус, сондай-ақ зардап шегуі мүмкін. Теріде жиі қолдың алақаны мен табанды жамылған теріден жұқалы қабықшалар байқалады. Көбінесе іріңді жаралар мен эрозиялар пайда болады. Никольский белгісі (табиғи теріде немесе көпіршіктің шетінде көпіршік пайда болуы) аурудың белгісі болып табылады.

Емдеу

Кортикостероидтар және басқа иммунодепрессанттар бұрыннан пенфигус симптомдарын азайту үшін қолданылған, бірақ стероидтар ауыр және ұзаққа созылған жанама әсерлермен байланысты және оларды мүмкіндігінше шектеуге болады. Сондай- ақ, ішекті иммуноглобулин, микофенолат мофетил, метотрексат, азатиоприн және циклофосфамид те әртүрлі деңгейде қолданылды. Стероидтерге арналған қалыптасқан балама ретінде бірінші кезектегі емдеу ретінде жиі қолданылатын ритуксимаб сияқты моноклоналды антиденелер қолданылады. 2018 жылдың жазында FDA осы қолданба үшін ритуксимабқа толық мақұлдау берді, бұл жылдам бағаланудың сәтті аяқталуынан кейін болды. Көптеген науқастар бір рет ритуксимаб алғаннан кейін ремиссияға қол жеткізеді. Емдеудің тиімділігі аурудың ерте кезеңінде, тіпті диагноз қойылған кезде басталады. Иммуноглобулиннің ай сайынғы инфузиясымен бірге ритуксимабпен емдеу ұзақ мерзімді ремиссияға әкеліп соқты, емдеуді тоқтатқаннан кейін 10 жыл ішінде ауру қайталанбады. Бұл 11 науқас қатысқан шағын зерттеу, 10 науқас толық бақылауда болды. Бұл ауруды емдеуде анти- CD20 моноклоналдық емін - ритуксимабты сәтті қолданудың арқасында басқа да анти- CD20 препараттары, мысалы, окрелизумаб, вельтузумаб және офатумаб емнің ықтимал түрі ретінде зерттелді. Pemphigus Vulgaris терапиялық өнімдерінің негізгі компанияларына Principia Biopharma, Topas Therapeutics және Argenx BVBA жатады. Ритуксимаб III фазалық клиникалық сынақ кезінде микофенолат мофетилге қарағанда тиімділігін жоғары көрсетті, оның нәтижелері 2021 жылы жарияланды.

Эпидемиология

Pemphigus vulgaris салыстырмалы түрде сирек кездесетін ауру, ол Ұлыбританияда 1 миллион адамға 1-5 адамнан, ал әлемде 1 миллион адамға 1 10 адамнан кездеседі. АҚШ-та 14000+ жағдай және жеті ірі нарықта 42400+ жағдай бар (АҚШ, Ұлыбритания, Жапония, Германия, Франция, Италия, Испания), бұл Pemphigus foliaceous-тен бес есе көп. П. vulgaris ауруы 50 жастан кейін ғана пайда болады. Ауру жұқпалы емес, яғни адамнан адамға жұқпайды. 2012 жылы Израиль зерттеушілері бұл аурудың генетикалық себебін анықтағанын мәлімдеді. Олардың айтуынша, бұл ауру яһудилерге басқа демографиялық топтарға қарағанда 40 есе жиі әсер етеді. Сирек кездесетін аурулар бойынша деректер қоры аз. Кейбір дереккөздерде әйелдер көбірек зардап шегеді деп айтылса, басқалары ерлер мен әйелдерді бірдей зардап шегеді. Науқастарды қорғау ұйымы NORD түрлі мәдениет пен нәсілдердегі адамдарды бірдей зардап шеккенін, бірақ көбінесе Ашкенази еврейлері, Жерорта теңізі, Солтүстік Үндістан және парсы тектес адамдар. Әлеуметтік-экономикалық факторларды қарастырған кезде де аурудың таралу деңгейінде ешқандай айырмашылықтар байқалған жоқ.

Зерттеу

2016 жылы тышқанда пемфигус вульгарисін емдеу үшін генетикалық модификацияланған Т-клеткаларын пайдалану жөніндегі зерттеулер туралы хабарланды. Ритуксимаб барлық В- клеткаларына қарсы әрекет етеді, бұл организмнің инфекцияларды бақылау қабілетін төмендетеді. Эксперименттік емде адам Т-клеткалары тек десмоглелинге қарсы антителолар өндіретін В-клеткаларын ғана танитын болып, генетикалық тұрғыдан өзгертіледі. PV- де автореактивті В- жасушалары Dsg3- ке қарсы антиденелерді шығарады, оның жабысу қызметін бұзады және теріге іріңді пайда етеді. CAAR Т- клеткалары Dsg3 - ті өздерінің бетінде экспресс ету арқылы В- клеткаларын өзіне тартып, өлтіреді. Зерттеушілер сол кезде Dsg 3 CAAR Т- клеткалары зертханалық ыдыстар мен тышқандарда Dsg3 спецификалық В- клеткаларын жойғанын хабарлады.