Кіріспе
Британдық психолог (1924-2003) Питер Кэткарт Уэсон (22 сәуір 1924 - 17 сәуір 2003) Лондон университетінің колледжінде когнитивтік психолог болды, ол ойлау психологиясының ізашарсы болды. Ол адамдардың логикалық қателіктерге ұшырауының себебін түсіндіруге тырысты. Ол осы мінез-құлықты көрсету үшін проблемалар мен сынақтарды, мысалы, Wason таңдау тапсырмасын, THOG проблемасын және 246 проблемасын жасады. Ол сондай-ақ "тастықтау бейімділігі" терминін адамдар өздерінің алдын ала түсініктерін, гипотезаларын және жеке сенімдерін дұрыс немесе дұрыс емес екеніне қарамастан дереу қолданатын ақпаратты сипаттау үшін қолданған.
Peter Cathcart Wason (22 April 1924 – 17 April 2003) was a cognitive psychologist at University College, London, who pioneered the psychology of reasoning. He sought to explain why people consistently commit logical errors. He designed problems and tests to demonstrate these behaviours, such as the Wason selection task, the THOG problem and the 2 4 6 problem. He also coined the term "confirmation bias" to describe the tendency for people to immediately favor information that validates their preconceptions, hypotheses and personal beliefs regardless of whether they are true or not.
Жеке өмір
Уэсон 1924 жылы 22 сәуірде Бат қаласында дүниеге келді. 2003 жылы 17 сәуірде 79 жасында Уоллингфордта қайтыс болды. Питер Уэсон - Евгений Уэсонның немересі. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Уэсон Сандхерсте офицерлік оқуды аяқтады, содан кейін 8-ші бронетанкті бригаданың байланыс офицері болды, ол кезде ол тәуелсіз бригада болды. 1945 жылы Уэсон ауыр жарақаттануына байланысты офицерлік міндеттерінен босатылып, үйіне оралды. Уэсон 1948 жылы Оксфордта ағылшын тілін оқыды. Осы нәтижелерден Уэсон жалпы қате түсініктерді түзету үшін күнделікті сөйлеуде теріс сөздер қолданылады деген қорытындыға келді. Бұл қолданудың мысалы: "Орлық мұнда жоқ" болады. Уэсон психолингвистика саласында зерттеулер мен тәжірибелерді жалғастырды. Гарвардтың танымдық зерттеулер орталығында Сьюзан Кэримен бірге Уэсон контексттің сөйлемді түсінуге әсер ететінін анықтады, бұл жауап беруге кеткен уақытпен өлшенеді. Қатысушылар " No 4 шеңбер көк емес " деген сөзге басқа шеңберлердің бәрі қызыл болған жағдайда тез жауап беруі мүмкін. Уэсон мән-жай түсінікке әсер етеді деген тұжырымға келді.
Ойлау психологиясының басталуы
Ойлау психологиясы пайда болғанға дейін адамдар логикалық талдау арқылы ой жүгірткісі келеді деген пікір кең тараған болатын. Уэсон бұл логизмге қарсы болып, адамдар ойлана алмайды және жиі бейімділіктердің құрбаны болады деп айтқан. Уэсон өміріндегі көптеген нәрселерді тұрақсыз және сондықтан да ақылға сыймайтын деп санайды. Эксперименттер жасағанда, Уэсонның мақсаты - адамдардың логикаға қайшы табиғатын зерттеу еді. Уэсон сондай-ақ растау тетігін, оның дәлелденуін жоққа шығарудың орнына, біреудің гипотезасын дәлелдеуге ұмтылу үрдісін тереңірек қарастыруды қалады.
Уэсон және 2-4-6 тапсырмасы
1960 жылы Уэсон адам ойлауының сәтсіздіктерін ашу үшін ойлап тапқан көптеген міндеттердің алғашқысын жасады. 2 4 6 тапсырмасы адамдардың логикалық емес және иррационалды екенін көрсеткен алғашқы тәжірибе болды. Бұл зерттеуде емделушілерге эксперимент жүргізуші тек үштік топтамаларға қатысты ережеге назар аударды. Тәжірибе жүргізушінің ойындағы 2 4 6 ережесі кез келген көтерілу тізбекті болды. Көп жағдайда, зерттеушілер қажеттіден нақтырақ болжамдар жасады, сонымен қатар олар тек өздерінің болжамдарының оң мысалдарын сынады. Уэсон тапсырманы дұрыс орындай алмаған адамдардың көптігіне таң қалды. Субъектілер өздерінің гипотезаларына сәйкес келмейтін жағдайларды сынақтан өткізбеді, бұл Уэсонның растау бейазылығы туралы гипотезасын одан әрі қолдады.
Төрт картадан тұратын тапсырма
1966 жылы Уэсон 4 карта тапсырмасы деп аталатын таңдау тапсырмасын жасады. Бұл тапсырмада қатысушыларға үстелдің үстінде төрт карта қойылып, эксперимент жүргізуші ереже берді. Содан кейін қатысушыларға эксперимент жүргізуші берген ережелердің дұрыс немесе бұрыс екенін анықтау үшін карталарды таңдау тапсырылды. Уэсон күткендей, қатысушылардың көпшілігі сұраққа дұрыс жауап бере алмады. Қатысушылардың тек он пайызы ғана бұл тапсырманы дұрыс шешті. Бұл нәтижеде растау тетігі үлкен рөл атқарды, өйткені қатысушылар әдетте өздерінің гипотезаларын жоюдың орнына, оларды растау үшін карталарды таңдады.
ТОГ тапсырмасы
Уэсон ойлау психологиясын зерттеу үшін тағы бір тапсырманы, THOG тапсырмасын ойлап тапты. Қатысушыларға ақ алмаз, қара алмаз, ақ шеңбер және қара шеңбер бейнеленген карталар көрсетілді. Оларға ереже берілді және карталардың қайсысы THOG болатынын, қайсысы емес екенін және қайсысы жіктелмейтінін таңдауды тапсырды. ТОГ тапсырмасы бойынша зерттеушілер комбинациялық талдау жасауды талап етті, бұл ересектер үшін ақыл мен логиканы қолдану мүмкіндігі болуы керек. Алайда қатысушылардың жартысы мәселені дұрыс шеше алмады.
Эксперименттеуге қатысты тәсіл
Питер Уэсон өзінің зерттеулеріне ерекше көзқарас танытты. Тәжірибе жүргізгенде ол белсендірек әрекет жасады. Кейбір көмекшілері болса да, ол тәжірибелер жүргізілген кезде қатысуға тырысты, сондықтан ол барлық процесте субъектілердің мінез-құлқын белсенді түрде бақылай алды. Сондай-ақ, Уэсон өзінің зерттеулеріне клиникалық психология атмосферасын енгізді, ол өз субъектілеріне эксперимент туралы және оның нәтижелері туралы қалай ойлағанын сұрады. Бұл бағалаулар оның еңбектеріне жазылып, сол кездегі көптеген басқа академиялық еңбектерге қарағанда жеке және ерекше сипат алды. Уэсонның мақсаты - жаңа психологиялық құбылыстарды және адам мінез-құлқының жаңа аспектілерін табу, тек өзінің жеке гипотезаларын тексеру ғана емес.