Кіріспе

Тіл жоғалту процесі Тілдің жоғалуы - тілдің білімі төмендеу немесе жоғалу процесі. Бірінші немесе ана тілінің жоғалуы үшін бұл процесс әдетте бірінші тілдің ("L1") сөйлеушілерімен оқшауланудан және екінші тілдің ("L2") игерілуі мен қолданылуынан туындайды, бұл бірінші тілдің дұрыс өндірісі мен түсінігіне кедергі келтіреді. Екінші тілден келетін мұндай араласуды барлық қос тілділер белгілі бір дәрежеде сезінеді, бірақ бірінші тілден басқа тіл күнделікті өмірде маңызды, тіпті басым рөл атқара бастаған адамдар арасында айқын көрінеді; бұл адамдар тілдің сарқылуына көбірек ұшырайды. Бұл сөз шетелдік тілдер қолданылатын елдерге баратын иммигранттар арасында жиі кездеседі. Екінші тілдің нашарлауы, оны үйренуден кейін уақыт өткеннен кейін, тілдің нашар үйренуінен, практикасынан және сақталуынан пайда болуы мүмкін. Бұл көбінесе екі тілді сөйлейтін адамдарда кездеседі, олар L2 тілінде жиі сөйлемейді. Тілдің жойылуына бірнеше фактор әсер етеді. Белгілі бір тілді жиі қолдану және қолдану ана тілінің жүйесін сақтап қалу үшін жеткілікті деп есептеледі. Алайда зерттеулер бұл болжамды растай алмады. Адамның жасы оның тіл бітіру қабілетін жоғалту ықтималдығын болжауға көмектеседі; балалар өздерінің алғашқы тілін ересектерге қарағанда жоғалту ықтималдығы жоғары екені дәлелденді. Тіл үйрену процесі мен оны оқыту әдістері де адамның өмірін қиындатады. Тілдің ыдырауын азайтатын басқа факторлар - ыдыраудың ыдырауына әкеп соғатын тілге немесе оның сөйлеу қауымдастығына оң көзқарас және тілді ұстап тұру мотивациясы. Бұл факторларды зерттеу арқылы растау өте қиын. Бұл факторлар екінші тілді меңгеруді әсер ететін факторларға ұқсас және кейде екі процесті салыстырады. Алайда, бұл факторлардың жалпы әсері екінші тілді меңгерудегіге қарағанда әлдеқайда аз. Тілдің кемуі тіл біліміне әсер етеді. Қазіргі консенсуста бұл сөз бірінші кезекте сөйлеушілердің сөздік қорында (олардың лексикалық қолжетімділігі мен ақыл-ойының лексикасында) байқалады, ал грамматикалық және әсіресе фонологиялық бейнелеулер жасөспірімнен кейін көшіп кеткен сөйлеушілер арасында тұрақты көрінеді.

Зерттеу

Тілдің жоғалуы туралы зерттеу 1980 жылы Пенсильвания университетінде "Тіл дағдыларын жоғалту" деп аталатын конференция кезінде тіл білімінің кіші саласына айналды. Конференцияның мақсаты - екінші тілдің жоғалып бара жатқан салаларын талқылау және болашақтағы зерттеулер үшін идеяларды талқылау болды. Конференция барысында амортизацияның көптеген факторлар мен көптеген формаларды қамтитын кең тақырып екені анықталды. Онжылдықтар өткен соң, алғашқы тілдің жоғалуы саласы 2002 және 2005 жылдары Амстердамда өткен екі конференциямен, сондай-ақ Халықаралық екі тілділік туралы симпозиум (2007, 2009), Еуропалық екінші тіл қауымдастығының жылдық конференциялары және AILA Дүниежүзілік конгресі (2008) сияқты халықаралық конференцияларда бірқатар түлектер семинарлары мен панельдерімен жаңа серпін алды. Кейбір кездесулердің нәтижелері кейіннен жинақтарда жарияланды. Сонымен қатар, біртіндеп екі тілділер ана тілінен ажырамайтын тілге ие болмауы мүмкін немесе олардың білімі ана тілінен аз болуы мүмкін; сондықтан амортизацияны тексеру қиын. Лексикалық семантикалық қатынас әдетте бірінші және тез нашарлай бастайды, сөйлеушінің L2-ден келген Тілдік кедергі (CLI) арқылы, және оны L2-ге ұдайы әсер ету және жиі пайдалану арқылы күшейтіледі деп есептеледі. Мұндай тіл аралық әсерлердің дәлелін Павленконың зерттеуінен (2003, 2004) көруге болады, ол L2 ағылшын тілінен L1 орыс тіліндегі лексикаға семантикалық кеңейтудің бар екенін көрсетеді. Лексикалық атрицияны тексеру үшін зерттеушілер суретке атау тапсырмалары сияқты сынақтарды қолданды, онда олар қатысушының алдына бір заттың суретін қойып, оны атауды сұрайды немесе сөйлеушінің өздігінен сөйлеуіндегі лексикалық әртүрлілікті өлшейді (өзіне келмеген және импровизацияланған сөйлеу). Екі жағдайда да, атритерлер атритерлерге қарағанда нашар нәтиже көрсетті. Бір болжам бойынша, сөйлеуші өз L1-нен лексикалық элементке қол жеткізуге тырысқанда, олар L2-нің аударма эквиваленттерімен де бәсекелеседі және L1-ді сирек қолданудан немесе бәсекелесетін L2-ді тежеуден туындаған проблема бар. Швециядан тыс жерде өскен екі тілді шведтер туралы зерттеуде, олар жиырмасыншы жылдардың соңында, өз елдеріне мектепте оқып оралды, қатысушылар тілдің құлдырауы мен олардың L1 негізгі синтаксистік құрылымының толық сақталуын көрсетті. Айта кету керек, олар ағылшын тілінен басқа, герман тілдерінің көпшілігінде V2, етістік екінші, сөз реті бар. Бұл ереже негізгі сөйлемнің уақыт белгісімен белгіленген етістігінің сөйлемнің екінші позициясында болуын талап етеді, тіпті бұл тақырыптан бұрын келсе де (мысалы, сөйлемнің басында қосымша сөз бар). Бұл сөйлеушілердің сөйлемдерді V2 сөз ретімен құру қабілеті V2 ережесін қолданудың орнына жиі қатаң SVO сөз ретімен жұмыс істейтін L2 оқушыларымен салыстырылды. Зерттеуде L1 синтаксисінің кемуінің дәлелі көрсетілмесе де, шетелдіктердің морфологиясында, әсіресе келісім тұрғысынан кемудің дәлелі болды. Олар екі тілділер жынысы мен көптігін ажырату кезінде белгіленгеннің орнына белгісіз морфемаларды қолдануды таңдайды деп тапты; сонымен қатар олар белгілі бір морфемаларды қолдануға болатын жерде тым жалпылауға бейім. Мысалы, олар / a / қосымшасын қолдана алады, ол анықталмаған көпше сөзді білдіру үшін қолданылады және бұл морфеманы анықталмаған жеке сөзді білдіру үшін де арттыра алады. Тіл жүйелерінің толықтай қайта құрылуы туралы пікірді қолдауға дәлел аз. Яғни, тілдің ыдырауына қарамастан синтаксис негізінен әсер етпейді және байқалатын кез келген өзгергіштік ыдыраудың орнына басқа тілдің араласуынан туындаған деп есептеледі. L1 оқушылар, L2 оқушылар сияқты, тілді ана тілімен сөйлейтіндерден өзгеше пайдалана алады. Әсіресе, олар белгілі бір ережелерге байланысты өзгеріске ұшырауы мүмкін, оларды ана тілімен сөйлейтіндер детерминистік түрде қолданады.

Фонеологиялық атриция

Фонологиялық атриция - тіл жоғалтудың бір түрі, ол сөйлеушінің ана тілін аналық дыбысымен шығару қабілетіне әсер етеді. Бразилияға көшіп барған және L2 ретінде португал тілін үйренген америкалық ағылшынның бес ана тілімен сөйлейтін адам туралы зерттеу L2 тікелей әсер ететін акцент орнына L1 акцентін жоғалту мүмкіндігін көрсетеді. Фоналогиялық жоғалту L2-де, әсіресе фонологиялық өндіріс тұрғысынан, туған тілге жақын адамдарға және L2-ге арналған елдің мәдениетіне өздерін батырып, байланыс орнатушыларға болуы мүмкін деп ойланады. Бұл құбылысқа социолингвистикалық көзқарас бойынша, L2 сияқты ана тілі акцентін алу және содан кейінгі ана тілі акцентін жоғалту елдің әлеуметтік нормаларына және сөйлеушілердің өздерін сіңіруге тырысатын мәдениеттің бір бөлігі ретінде сезіну үшін бейімделу әрекетіне әсер етеді. Бұл түрдегі атриусты байланыспен байланысты өзгеріске шатастыруға болмайды, өйткені бұл басқа тілді қолданудың артуына байланысты сөйлеу өндірісінің өзгеруін білдіреді, ал L1 тілін жиі қолданудың төмендеуіне байланысты емес.

Зерттеулер мен гипотезалар

Ламберт пен Мур тіл жоғалуының сипатына қатысты көптеген гипотезаларды анықтауға тырысты, олар тілдің әртүрлі аспектілерімен қиылысты. Олар АҚШ Мемлекеттік департаментінің қызметкерлеріне төрт тілдік категорияны (синтаксис, морфология, лексика және фонология) және үш дағдылылықты (оқу, тыңдау және сөйлеу) қамтитын тест тапсыруды көздеді. Әрбір біліктілік саласындағы сынақтардың бірінде аударма компоненті болады. Сынақ барысында тілдік ерекшеліктер қарастырылды. Мұндай сынақ жоғалтылған нәрсені сатып алынбаған нәрсені сынауға айналдыруы мүмкін. Ламберт, Көпке мен Шмидпен жеке қарым-қатынаста, тіл үйрену мен оны үйренудің неврологиялық және психологиялық аспектілеріне байланысты тілдің сарқылуы моделін анықтауға тырысты. Ол төрт мүмкін гипотеза мен сатып алу мен атриуцияға байланысты бес негізгі аспектілерді талқылады. Гипотезалар: Кері ретімен: соңғы үйренген, бірінші ұмытылған. Рассел мен Хаяшидің зерттеулері жапондық терістеу жүйесін қарастырды және екеуі де атриция алудың кері ретін тапты. Йошитоми және басқалар, соның ішінде Юкава, амортизация өте тез болуы мүмкін деп айтады, жоғалту тәртібін анықтау мүмкін емес. Кері байланыс: жақсы үйренген, жақсы сақталған. Алдымен үйренетін тілдік элементтер ең көп нығайтылатын элементтер болып табылады. Нәтижесінде, 1 және 2-ші гипотезалар тілдің сарқылуының негізгі лингвистикалық сипаттамаларын қамтиды, балалық шақтан кейін, әдетте, "туған тілге ұқсастықты" алу қиынға соғады, бірақ әсіресе үзілу нүктесі жоқ деп айтады. Сонымен қатар, олар L2 сияқты тума L2 ересек кезінде пайда болған бірқатар жағдайларды талқылайды. Әсер ету: ынталандыру және көзқарас. Йошитомидің айтуынша, психология мен психоанализдің басталуына барып такалады. Онда бірінші үйренген нәрсе ұмытудың "әдеттегі" процестерінде де, афазия немесе деменция сияқты патологиялық жағдайларда да соңғы болып сақталады деп айтылған. Тiлге ие болу тәртiбi мен жоғалу тәртiбiнiң екеуiн де түсiндiрмелiк адекваттылық алу үшiн лингвистикалық теорияның кеңiрек мән-жайларына жатқызу қажет. Кейджер (2007) ағылшын тілді Канададағы голланд тілінің азаюы туралы зерттеу жүргізді. Ол кейінірек үйренген ережелердің, мысалы, кішірейтілген және көпшілік формациялардың, бұрын үйренген грамматикалық ережелерден бұрын ыдырап кеткеніне кейбір дәлелдерді табады. Бұл деңгейді төмен ұстап тұру үшін, сөздік қоры мен грамматикасын үнемі қолдану қажет. Әйтпесе, қолданылмай қалған L2 әр тіл элементі үшін жоғары шекке ие болады, бұл элементтің мидағы бейнеленуі үшін неврологиялық импульстердің жоғары санын талап етеді. Тұрақты пайдаланылатын заттар мида оның бейнеленуі үшін қажетті нерв импульстерінің саны аз, бұл тілді тұрақты және ақауларға бейім етеді. Бұл гипотеза бойынша, тілдің ыдырауы алдымен лексикалық сөздерге, содан кейін грамматикалық ережелерге әсер етеді деп есептеледі, ал грамматикалық ережелер регрессия гипотезасындағыдай бірінші эрозияға ұшырайды. Сонымен қатар, сөзді танудың орнына оны еске түсіру үшін белсенділеудің жоғары шегін қажет етеді, бұл еркіндікті білдірмейді. Кореялық асырап алынғандардың ішінде ең ерте асырап алынғандары корей тілін жоғалтты, ал кейінірек асырап алынғандары оның бір бөлігін сақтады, бірақ ең алдымен олардың корей тілін түсіну қабілеті сақталды. Бірінші тілдің нашарлауы екінші тілді үйренуде артықшылыққа кепілдік бермейді. Ересектерде ана тілінің жетіспеушілігі байқалады. 2011 жылғы зерттеуде ағылшын тілін біртұтас меңгерген ересектер, орыс тілін біртұтас меңгерген ересектер және ағылшын тілін екі тілде меңгерген ересектер сұйықтықтарды (сабақ, стакан, кружка және т.б.) атау бойынша сынақтан өтті. ағылшын және орыс тілдерінде. Нәтижелер екі тілділер орыс сөздік қорын жоғалтып алғанын көрсетті, өйткені олар сұйықтықтарды бір тілді орыс тілінде сөйлейтіндер сияқты таңбаламады. Ағылшын тілін меңгеру жасына (AoA) қарай топталғанда, екі тілділер AoA әсерін көрсетті (немесе L2 әсерінің ұзақтығы), өйткені екі тілділер ертерек AoA (орташа AoA 3,4 жыл) кейіннен AoA (орташа AoA 22,8 жыл) екі тілділерге қарағанда әлдеқайда күшті атриция көрсетті. Яғни, ертерек АОА-ға шалдыққан адамдар бір тілді орыс тілінде сөйлейтіндерден ауыз су ыдыстарын таңбалау мен жіктеуде кейінгі АОА-ға шалдыққан адамдардан гөрі ерекшеленді. Алайда, тіпті AoA-ның екі тілділері де белгілі бір деңгейде ақаулық көрсетті, өйткені олар ауыз су ыдыстарын орыс тілінде сөйлейтін бір тілді ересектерден өзгеше таң...

Келу жасы

АОА әсерін нақты зерттейтін FLA-ның принципті және жүйелі зерттеулері аз. Алайда, жиналған деректер FLA-ға жастың әсері SLA зерттеулерінде анықталған әсерлерге қарағанда әлдеқайда күшті және анық сипатталғандығын көрсетеді. Жасөспірімдікке дейінгі және жасөспірімдікке дейінгі көшіп-қонушыларды қарастыратын екі зерттеу (Ammerlaan, 1996, AoA 029 yrs; Pelc, 2001, AoA 832 years) AoA соңғы біліктіліктің ең маңызды болжаушыларының бірі екенін анықтады, ал жасөспірімдікке дейінгі көшіп-қонушылардың арасындағы жастың әсерін зерттейтін бірқатар зерттеулер ешқандай әсерін таба алмады (Köpke, 1999, AoA 1436 yrs; Schmid, 2002, AoA 1229 yrs; Schmid, 2007, AoA 1751 yrs). Монтрулдың АҚШ-тағы испан мұрасы бойынша сөйлейтіндер мен әртүрлі деңгейдегі AoA-ға ие испандық-ағылшындық екі тілділер туралы жүргізген бірқатар зерттеулері ертедегі екі тілділердің L1 жүйесі L2 тілшілеріне ұқсас болуы мүмкін екенін, ал кейінгі оқушылар L1-де бір тілділермен үлгісін көрсетеді (мысалы, Монтрул, 2008; Монтрул, 2009). Осылайша, бұл нәтижелер ерте (жасөспірімдікке дейінгі) және кеш (жасөспірімдікке дейінгі) L2 ортасына әсер ету тілдік жүйенің мүмкін фоссилизациясына және / немесе нашарлауына әртүрлі әсер ететінін айқын көрсетеді.

Пайдалану жиілігі

Тілдің жиі қолданылуы тілдің жоғалуының маңызды факторы болып табылады. Тілдің қолданылуының төмендеуі сол тілдің біртіндеп жоғалуына әкеледі. Керісінше көптеген дәлелдермен бетпе-бет келгенде, бір зерттеуді жиі қолдану жиілігі тілдің сарқылуымен қатты байланысты емес деп көрсету үшін жиі келтіреді. Алайда, олардың әдістемесі, әсіресе іріктеме көлемі мен өз бетінше берілген деректерге сүйену туралы сұрақтарға жауап беруі мүмкін. Зерттеушілердің өздері олардың тұжырымдары дұрыс емес болуы мүмкін екенін айтады. Мотивацияны төрт санатқа бөлуге болады, бірақ ол көбінесе екі түрлі түрге бөлінеді: аспаптық және интеграциялық. Мотивацияға байланысты атрицияда қолдағы түрге байланысты айырмашылықтар бар. Инструменталды мотивация интеграциялық мотивацияға қарағанда жиі күшті емес, бірақ жеткілікті ынталандырулар болған жағдайда, ол бірдей күшті болуы мүмкін.

Мидағы атриция

2021 жылы жарияланған зерттеуде шет тілін үйреніп жатқан студенттердің ЭЭГ-ін (электроэнцефалограмма) зерттей отырып, тілдің неврологиялық жағынан қалай көрінетіні қарастырылған. Зерттеуге 30 алғашқы қатысушының 26-сы қатысты, олар ана тілі нидерланд тілінде (L1) сөйлейді, итальян тілінде (L3) білімі аз немесе мүлдем жоқ, ал ағылшын тілінде (L2) екінші тіл ретінде білім алады. Экспериментте барлық қатысушылар екі күн ішінде 70 итальянша сөзді үйренді, EEG алынбады. Үшінші күні қатысушылар итальян тіліндегі үйренген сөздерінің жартысын ағылшын тілінде қайтаруға тырысқан кезде, бүкіл сессия үшін ЭЭГ жазылды, содан кейін 70 үйренген итальян тіліндегі сөздерді екі рет еске алу сынағын өткізді. Бұл сынақтардың бағасы бойынша қателік, ішінара дұрыс және толық дұрыс деген көрсеткіштер қолданылды. Бұл тәжірибеде қатысушылардың L3 және L2 арасындағы атривтілігі тексерілді. Қатысушылардың ЭЭГ-ін талдаған кезде, экспериментаторлар итальян тілінде есте қалуға көп уақыт кеткен элементтер үшін ЭЭГ-де жиі байқалатын жоғары деңгейге жететін ертедегі алдыңғы теріс бұрылысты (N2) байқады. Бұл ағылшын және итальян тілдерінің арасындағы араласудың нәтижесінде болуы мүмкін араласу жауаптарын білдіреді деп түсіндіріледі. Көбінесе интерференцияның көрсеткіші ретінде түсіндірілетін екінші бір шың, соңғы оң компонент (LPC) интерференцияланған элементтер үшін интерференцияланбаған элементтермен салыстырғанда төмендеді. Соңында, бұрын семантикалық араласу мен белсенді іздеу әрекеттерімен байланысты болған ЭЭГ-дегі тета жолақтары, қатысушылар ағылшын және итальян тілдерінде іздеген сөздерді тануды сұрағанда, айқын көрінді. Бұл зерттеулер одан әрі зерттелуі керек болса да, бұл нәтижелер тілдік араласу кезінде мида синапстық жолмен не болып жатқанын және оның шет тілінің жоғалуына қалай әсер ететінін көрсетеді.

Алдын алу әдістері

Жоғарыда аталған факторлардың барлығы жеке адамдарда тілдің жоғалуының ықтималдығына әсер етеді, бірақ қосымша фактор - тіл үйрену әдісі және оның тілдің жоғалуының мүмкіндігіне қалай әсер ететіндігі. Сондықтан, сыныптағы және басқа да оқу ортасындағы стратегиялар тілдің жоғалуын болдырмаудың маңызды бөлігіне айналады. Көптеген зерттеушілер тілдік өндіріс дағдылары, атап айтқанда жазу мен сөйлеу, тыңдау мен оқу сияқты қабылдау дағдыларына қарағанда, едәуір әлсіреуге бейім. Бұл көзқарас бойынша, алдын алудың бір әдісі оқушыларға сөйлеу мен жазуды үйретудің орнына, сауаттылыққа және сыныпта қабылдауды үйренуге назар аудару. Бұл қабылдау қабілетін нығайта отырып, амортизацияға қарсы қорғайды. Тағы бір әдіс - үй тапсырмаларын механикалық емес, қызықты және оппортунистік түрде орындауға, жоғары жиілікті элементтерді көбірек қолдануға шақыру. Бастапқы қайталау және төменгі жиіліктегі үлгілер мен элементтерді үйрену амортизацияға бейім, өйткені студенттер мүмкіндіктер пайда болған кезде тәжірибе жасай алмайды және жоғары жиіліктегі элементтерді пайдалана алмайды. Бұл зиянды, өйткені тіл білімін танымдық түсінікті нығайтатын мәнді түрде үйренбейді. Әңгімелесу стилі үй тапсырмасы мен сыныптық жағдай, қабылдау қабілеттеріне назар аудару, адамның еркіндігін аздап сезімтал ете алады. Алдын алудың тағы бір мүмкін әдісі - жаңа тілге оқытудың ұзақтығын өзгерту. Бардови Харлиг пен Стрингердің айтуынша, бірнеше айлық қарқынды, қызықты оқыту, жылдар бойы механикалық оқытудан гөрі, ақаудың алдын алуға үлкен әсер етуі мүмкін. Алайда, оқытудың бастапқы кезеңі оқытудың ұзақтығына қарамастан маңызды деп айтылады.