Кіріспе
Тоғрол мұнарасы (Persian) - Иранның Тегеран провинциясындағы Рей қаласында орналасқан 12 ғасырдағы ескерткіш. Тұғрул мұнарасы Рашқан қамалының жанында орналасқан. Кірпіш мұнарасы - 1063 жылы Рейде қайтыс болған Селжук билеушісі Тугрилдің қабірі. Бастапқыда, өз уақытындағы басқа ескерткіштер сияқты, жер сілкінісі кезінде құлаған конус тәрізді күмбез (گنبد, гонбад) болды. Қабырғалардың қалыңдығы 1,75-ден 2,75 метрге дейін. Ішкі және сыртқы диаметрлері тиісінше 11 және 16 метр. Сыртқы пішіні - 24 бұрышты көпбұрышты, бұл құрылыстың сілкініске төзімділігіне ықпал етеді деп есептеледі. Мұнараның жоғарғы жағында бастапқыда куфик жазулары байқалды. Мұнара Иранның Мәдени мұра ұйымымен қорғалады. Кейбір мәтіндерде бұл жер Бурдж Халифа Язид деп аталады. Кейбір сарапшылардың пікірінше, бұл мұнара сағат көрсеткіші сияқты және уақытты оның конгрестеріндегі күн сәулесінен танып алуға болады.
Toghrol Tower (Persian: برج طغرل) also transliterated Toghrul, Tughrol, or Tughrul) is a 12th century monument, located in the city of Rey, Tehran province, Iran. Tuğrul Tower is near Rashkan Castle. The brick tower is the tomb of Seljuk ruler Tughril, who died in Rey in 1063. Originally, like other monuments of its time, it was capped by a conical dome (گنبد, gonbad), which collapsed during an earthquake. The thickness of the walls varies from 1.75 to 2.75 meters. The inner and outer diameters are 11 and 16 meters, respectively. The exterior shape is that of a polygon with 24 angles in its design, which is thought to contribute to the structure's stability against tremors. At the top of the tower, Kufic inscriptions were originally observable. The tower is protected by Iran's Cultural Heritage Organization. In some texts this place is called Burj Khalifa Yazid. According to some experts' ideas, this tower is like a clock pointer and the time can be recognized by the sunshine on its congresses.
Тарих
Бұл мұнараның бір мақсаты - бұл биік бөгетте от жағу арқылы тұманды түндерде, Хорасаннан Рейге келетін Жібек жолының саяхатшыларын бағыттау және күндіз адамдардың хронологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру. Манучехр Арианның "Құраларға тағы бір көзқарас" мақаласында осы ғимаратқа және ұқсас ғимараттарға "құра" термині қолданылуы Зодиакта күн сәулесінің жыл сайынғы жылжымалы өтуіне қатысты. Бұл ерекшелікпен қатар, Тогрол мұнарасының тағы бір ерекшелігі бар, ол күн сағаты деп аталады, ол оның конгресс орталығында жасырылған. Насер әл-Дин Шах 1884 жылы құлап бара жатқан мұнараның жоғарғы бөлігінде кейбір қалпына келтіру жұмыстарын жүргізуді бұйырды.
Жерлеу туралы дау
Бұл ғимаратқа жерленген кейіпкер туралы сарапшылар мен тарихшылар арасында көптеген сын-тегеуріндер мен келіспеушіліктер бар. Кейбіреулер оны Сәлжұқ әміршісінің Туғрал Бейкінің қабірі деп санайды, ал "Махмалоттаварих" кітабының 465-беті "Сұлтан Туғралибек Рей қаласында қайтыс болды және оның қабірі сонда" деп жазылған. Түрік тарихшысы Фарег Шумер Тоғролдың жерленген жерін де осы жерде деп санайды. Басқа жазушылар бұл жерді 15 ғасырда Тимур Ланг пен оның әйелі Шаддамолктың ұлы Халил Сұлтанның жерленген жері деп санайды. Хасан Каримиянның "Рей Баастайн" (Ежелгі сәуле) кітабында бір топ бұл ескерткішті Фахр Деиламиге жатқызғаны туралы айтылған. Мұхаммед Мохит Табатабай бұл ғимаратты Ибрагим Хавасқа тиесілі деп санады және ол өзі 1992 жылы осы мұнараның қасына жерленді.
Қиындық пен қалпына келтіру
Жоғарыда айтылғандай, Тогрол мұнарасы алғаш рет 1922 жылы және Нассер әл-Дин Шахтың билігінің 35-ші жылының соңында қайта жаңартылды. Бұл қалпына келтіру шаһтың бұйрығымен және канцлер Амин әл Сұлтан мен Әбуль Хасан Хан Мемарбашимен жүзеге асырылды және ғимараттың кіреберісінде мәрмәр тақташалар орнатылды. Бұл қайта құру ғимаратты қирату қаупінен құтқарды, бірақ ескі жұмыстардың сәнін және Куфи жазуының қабірін жойды. 1978 жылғы революциядан кейін бұл ғимарат жетістіктерінің басында қайтадан қайтадан салынғанға дейін тасталды, ал 1998 жылдың ортасында және 2000 жылдың қысында аяқталды. Қазіргі уақытта Тегеран муниципалитеті 20-ауданында мәдени орталық, кітапхана, мұражай және мейрамхананы кеңейту және салу мақсатында 2 гектар аумақта қайта құру жұмыстары жүргізілуде.