Кіріспе

Тоғрол мұнарасы (Persian) - Иранның Тегеран провинциясындағы Рей қаласында орналасқан 12 ғасырдағы ескерткіш. Тұғрул мұнарасы Рашқан қамалының жанында орналасқан. Кірпіш мұнарасы - 1063 жылы Рейде қайтыс болған Селжук билеушісі Тугрилдің қабірі. Бастапқыда, өз уақытындағы басқа ескерткіштер сияқты, жер сілкінісі кезінде құлаған конус тәрізді күмбез (گنبد, гонбад) болды. Қабырғалардың қалыңдығы 1,75-ден 2,75 метрге дейін. Ішкі және сыртқы диаметрлері тиісінше 11 және 16 метр. Сыртқы пішіні - 24 бұрышты көпбұрышты, бұл құрылыстың сілкініске төзімділігіне ықпал етеді деп есептеледі. Мұнараның жоғарғы жағында бастапқыда куфик жазулары байқалды. Мұнара Иранның Мәдени мұра ұйымымен қорғалады. Кейбір мәтіндерде бұл жер Бурдж Халифа Язид деп аталады. Кейбір сарапшылардың пікірінше, бұл мұнара сағат көрсеткіші сияқты және уақытты оның конгрестеріндегі күн сәулесінен танып алуға болады.

Тарих

Бұл мұнараның бір мақсаты - бұл биік бөгетте от жағу арқылы тұманды түндерде, Хорасаннан Рейге келетін Жібек жолының саяхатшыларын бағыттау және күндіз адамдардың хронологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру. Манучехр Арианның "Құраларға тағы бір көзқарас" мақаласында осы ғимаратқа және ұқсас ғимараттарға "құра" термині қолданылуы Зодиакта күн сәулесінің жыл сайынғы жылжымалы өтуіне қатысты. Бұл ерекшелікпен қатар, Тогрол мұнарасының тағы бір ерекшелігі бар, ол күн сағаты деп аталады, ол оның конгресс орталығында жасырылған. Насер әл-Дин Шах 1884 жылы құлап бара жатқан мұнараның жоғарғы бөлігінде кейбір қалпына келтіру жұмыстарын жүргізуді бұйырды.

Жерлеу туралы дау

Бұл ғимаратқа жерленген кейіпкер туралы сарапшылар мен тарихшылар арасында көптеген сын-тегеуріндер мен келіспеушіліктер бар. Кейбіреулер оны Сәлжұқ әміршісінің Туғрал Бейкінің қабірі деп санайды, ал "Махмалоттаварих" кітабының 465-беті "Сұлтан Туғралибек Рей қаласында қайтыс болды және оның қабірі сонда" деп жазылған. Түрік тарихшысы Фарег Шумер Тоғролдың жерленген жерін де осы жерде деп санайды. Басқа жазушылар бұл жерді 15 ғасырда Тимур Ланг пен оның әйелі Шаддамолктың ұлы Халил Сұлтанның жерленген жері деп санайды. Хасан Каримиянның "Рей Баастайн" (Ежелгі сәуле) кітабында бір топ бұл ескерткішті Фахр Деиламиге жатқызғаны туралы айтылған. Мұхаммед Мохит Табатабай бұл ғимаратты Ибрагим Хавасқа тиесілі деп санады және ол өзі 1992 жылы осы мұнараның қасына жерленді.

Қиындық пен қалпына келтіру

Жоғарыда айтылғандай, Тогрол мұнарасы алғаш рет 1922 жылы және Нассер әл-Дин Шахтың билігінің 35-ші жылының соңында қайта жаңартылды. Бұл қалпына келтіру шаһтың бұйрығымен және канцлер Амин әл Сұлтан мен Әбуль Хасан Хан Мемарбашимен жүзеге асырылды және ғимараттың кіреберісінде мәрмәр тақташалар орнатылды. Бұл қайта құру ғимаратты қирату қаупінен құтқарды, бірақ ескі жұмыстардың сәнін және Куфи жазуының қабірін жойды. 1978 жылғы революциядан кейін бұл ғимарат жетістіктерінің басында қайтадан қайтадан салынғанға дейін тасталды, ал 1998 жылдың ортасында және 2000 жылдың қысында аяқталды. Қазіргі уақытта Тегеран муниципалитеті 20-ауданында мәдени орталық, кітапхана, мұражай және мейрамхананы кеңейту және салу мақсатында 2 гектар аумақта қайта құру жұмыстары жүргізілуде.