Кіріспе

1920 жылы Х. П. Лавкрафттың "Артур Джермин және оның отбасы туралы фактілер" (сонымен қатар "Ақ маймыл" және жай ғана "Артур Джермин" деп аталады) - американдық автор Х. П. Лавкрафт 1920 жылы жазған қорқынышты көркем жанрдағы қысқа әңгіме. Бұл әңгіменің тақырыбы - нәсілдік арамдану, адам баласы түсінбейтін шындық.

Сюжет

Бұл әңгіме ағылшын дворяны сэр Артур Джерминнің ата-бабалары туралы әңгімемен басталады. Оның арғы атасының арғы атасы Сер Уэйд Джермин, Конго аймағының ертедегі зерттеушісі, оның құпия ақ нәсіл туралы кітаптары күлкіге айналды. 1765 жылы ол психикалық ауруханаға жапсырылды. Лавкрафт Джерминдер отбасының ерекше физикалық көрінісі бар екенін айтады, бұл Уэйд Джерминнің балалары мен оның құпия және оңаша әйелінде, Уэйд португалдық деп мәлімдеген. Уэйдтің ұлы Филип Джермин ұлын туғаннан кейін теңізге аттанған, бір күні түнде Конго жағалауында жатқан кемесінен жоғалып кеткен. Филиптің ұлы Роберт Джермин Африканың ішкі жерлеріне екі рет экспедиция жасаған ғалым болды. Ол (қаламдық) 7-ші виконт Бригтольмнің қызымен үйленді және үш баланың әкесі болды, олардың екеуі ауыр мүгедектіктен зардап шекті, бірақ ортаңғысы Невил Джерминнің Артурдың әкесі болған Альфред деген ұлы болды. 1852 жылы Роберт Самуэль Ситон есімді зерттеушімен кездеседі. Роберт осыны естігеннен кейін зерттеушіні өлтірді, сондай-ақ оның үш баласын да өлтірді. Невил өзінің ұлы Альфредті өлмес бұрын құтқаруға тырысты. Роберт психикалық ауруханаға жатқызылды, екі жылдан кейін ол сол жерде қайтыс болды. Альфред үлкен болған соң, атақ мұрагерлік атағын алады, бірақ әйелі мен баласын тастап, циркке қатысады, онда ол "орташадан ашық түсті" гориллаға қызығады. Ол оның жаттықтырушысы болды, бірақ горилла шабуыл жасағаннан кейін оны Чикагода өлтірді және ол қарсы күресті. Артур отбасылық меншікті мұра етіп, Jermyn House-ке анасымен бірге көшіп келді. Артур өте ерекше көрініске ие және Уэйдтен тараған ең таңғажайып адам ретінде сипатталады. Артур ғалымға айналды, ақырында Бельгия Конгосына зерттеу экспедициясында барды, онда ақ маймылдар тас қаласы және ақ маймыл құдайшасының өрілген денесі туралы әңгімелер естіді, ол кейін жоғалып кетті. Сауда-саттық бекетіне оралғанда Артур бельгиялық агентке әйел тәңірдің денесін алуға және оған жеткізуге ұсыныс жасайды. Артур оның ұсынысын қабыл алып, Англияға қайтады. Бірнеше айдан кейін оның денесі Джермин үйіне жеткізіледі. Артур мумияны тексеруді бастайды, бірақ ақырында айқайлап бөлмеден қашады, кейін өзін-өзі майға батырып, тірідей өртеп өлтіреді. Лавкрафт кейін құдайдың толғандырылған табынының мазмұнын сипаттайды - маймыл құдайдың мойнында Джерминнің қолдары бар алтын медальон бар және ол Артур Джерминге өте ұқсас. Уэйдтің португалдық деп саналатын әйелі шын мәнінде маймыл құдайы болғандығы анық, ал оның барлық ұрпақтары олардың айуандық одақтастығының нәтижесі болды. Артурдың сүйегі осы себепті жиналып, жерленбейді. Мумияны алып тастап, Корольдік антропологиялық институт өртейді.

Шабыт

Лавкрафттың ата-анасы психикалық ауруханада қайтыс болды, ал кейбір жазушылар оның әңгімелеріндегі сюжетте, әсіресе оның 1931 жылғы "Инсмут үстіндегі көлеңке" романында, арғы Артур Джермин мен оның отбасы туралы фактілермен кейбір тақырыптарды бөлісетін физикалық және психикалық дегенерацияға бейімділікті мұра еткендігі туралы алаңдаушылықты көрді. Көптеген әңгімелерінде сияқты, кейіпкердің ақыл-ойы оның тергеулері төзімсіз шындықты ашқанда нашарлайды, бұл Космизмнің негізгі қағидасы, оны Лавкрафт "Ктулхуның шақыруы" кітабының алғашқы сөйлемінде былай деп атап көрсетеді: "Менің ойымша, әлемдегі ең қайырымды нәрсе - адам ақыл-ойының барлық мазмұнын байланыстыра алмауы". Лавкрафт өзінің хатында "Артур Джермин және оның отбасы туралы фактілер" кітабының артында тұрған қозғаушы күшті сипаттады: Лавкрафт өзінің ең қорқынышты отбасылық көлеңкені сипаттамақшы болғанын мәлімдегенмен, Э. Ф. Блейлер "әдетте, әңгіме оның өте ымырасыздығы мен әлеуметтік снобы үшін метафора болып табылады; ата-бабаларының зұлымдықтарын өтеу және "растық ластануды" ашқанда өзін-өзі өлтіру мотивтері оның басқа да шығармаларында кездеседі".

Баспа тарихы және мүмкін әсерлері

Бұл әңгіме алғаш рет 1921 жылдың наурыз және маусым айларында "The Wolverine" журналында жарияланды. Лавкрафттың ұнамайтыны, әңгіме 1924 жылы "Сырлы әңгімелер" жинағында жарық көрген кезде "Ақ маймыл" деп аталды; ол былай деп түсіндірді: "Егер мен бірде-бір әңгімені "Ақ маймыл" деп атасам, онда маймыл болмайды". Кейінгі басылымдар оны 1986 жылы Дагон және басқа да зұлым әңгімелер жинағында түзетілгенге дейін "Артур Джермин" деп атады. Сыншы Уильям Фулвилер "Артур Джерминнің" сюжеті Эдгар Райс Берроуздың "Тарзанның оралуы" (1913) және "Тарзан және Опардың асыл тастары" (1916) романдарынан шықты деп болжайды. Бұл романда жоғалған Опар қаласы "адам мен маймылдардың жұптасуынан пайда болған будандасқан нәсілмен" мекенделеді. Е. Ф. Блейлер де "бұл, әрине, Эдгар Райс Берроуздың Тарзан сериясындағы Опарына көп нәрсеге борышты" деп түсіндірді.