Кіріспе
Резервация - Үндістанда британдықтар тұсында құрылған оң шешімдер жүйесі. Ол тарихи жағынан кемсітілген топтарға білім беру, жұмыспен қамту, мемлекеттік бағдарламалар, стипендиялар мен саясатта өкілдік береді. Конституциядағы ережелерге сүйене отырып, ол Орталық үкімет пен Үндістанның штаттары мен аумақтарына "әлеуметтік және білім беру жағынан артта қалған азаматтар" үшін білім беру, жұмысқа орналасу, саяси органдар, жоғарылатулар және т.б. үшін арнайы квоталар немесе орындар белгілеуге мүмкіндік береді.
Reservation is a system of affirmative action in India created during the British rule. It provides historically disadvantaged groups representation in education, employment, government schemes, scholarships and politics. Based on provisions in the Indian Constitution, it allows the Union Government and the States and Territories of India to set reserved quotas or seats, at particular percentage in Education Admissions, Employments, Political Bodies, Promotions, etc., for "socially and educationally backward citizens."
Тәуелсіздікке дейін
Кейбір касталар мен басқа да қауымдарға артықшылық беретін квоталар жүйесі тәуелсіздікке дейін Британдық Үндістанның бірнеше аймақтарында болған. 1882 және 1891 жылдары оң дискриминацияның әртүрлі түрлерін талап ету туралы талаптар айтылды. Кольхапур ханшайымының махаражасы Чатрапати Шаху 1902 жылы брахман емес және артта қалған таптар үшін резерв енгізді. Ол барлық адамдарға тегін білім берді және оларды оңай қабылдау үшін бірнеше жатақхана ашты. Сондай-ақ, ол осылай білім алған адамдардың жұмысқа орналасуын қамтамасыз етуге тырысты. 1902 жылы оның шаралары артта қалған қауымдарға 50 пайыз резервация берді. 1918 жылы брахмандықтардың әкімшілік билігін сынға алған бірнеше брахман емес ұйымдардың өтініші бойынша Майсур патшасы Налвади Кришнараджа Вадьяр өзінің Диван М. Вишвесвараяның наразылығына қарсы мемлекеттік жұмыс орындарында және білім беруде брахман еместерге резервтерді енгізу үшін комитет құрды, ол наразылық білдіріп, отставкаға кетті. 1921 жылы 16 қыркүйекте бірінші "Әділет" партиясы үкіметі алғашқы Коммуналдық үкімет туралы бұйрықты (Г.О. # 613), осылайша Үндістанның заң шығару тарихында бірінші рет сайланған орган болып табылады. Вестминстердегі Императорлық парламент 1909 жылғы Үндістан үкіметі актісінде резерв элементтерін енгізді және тәуелсіздікке дейін көптеген басқа шаралар қолданылды.
Тәуелсіздік алғаннан кейін
1947 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, ТБ мен ТБ (ТБ және ТБ) пайдасына, ал 1980 жылдан кейін ОБК (басқа да артта қалған таптар) пайдасына және 2019 жылы жалпы санаттағы кедейлер үшін бірқатар маңызды бастамалар жасалды. Еліміздің оң іс-қимыл бағдарламасы 1950 жылы басталды және әлемдегі ең көне осындай бағдарлама болып табылады. Үндістанда касталық кемсітудің кең тараған түрі - қол сұғылмаушылық. Бұл практиканың басты нысанасы - ТМК, ол Үндістанның жаңа Конституциясымен заңсыз деп танылды. 1954 жылы Білім министрлігі білім беру мекемелерінде СС және СТ үшін 20 пайыз орынды, қажет болған жағдайда 5 пайызға кіру үшін ең төменгі біліктілік белгілерін жеңілдету туралы ережемен бөлісуді ұсынды. 1982 жылы мемлекеттік сектордағы бос орындардың 15 пайызы және мемлекеттік қолдаумен құрылатын білім беру мекемелеріндегі бос орындардың 7,5 пайызы тек қана СТ және СК санаттағылар үшін ғана берілуі керек деп белгіленді. 1979 жылы әлеуметтік және білім беру жағынан артта қалғандардың жағдайын бағалау үшін Мандал комиссиясы немесе Әлеуметтік және білім беру жағынан артта қалғандар комиссиясы (SEBC) құрылғаннан кейін маңызды өзгеріс басталды. Комиссияның басқа тінге жататын қауымдардың нақты саны жоқ еді, сондықтан 1931 жылғы санақтан алынған деректерді пайдаланып, топтың саны 52 пайыз деп бағалады. 1980 жылы комиссия өз баяндамасында ОБК-ға арналған квотаны 27 пайыз мөлшерінде сақтауды ұсынды. Ол жоғары оқу орындарына қабылдаудың осыған ұқсас өзгеруін талап етті, бірақ штаттарда бұдан да жомарт талаптар болған жағдайда. 2019 жылы үкімет жалпы санаттағы экономикалық жағынан әлсіз топқа білім беру мекемелерінде және мемлекеттік жұмыста 10%-ды резервтеу туралы жариялады. Үндістан Конституциясының 15 (б) -бабында: "15-бапта немесе 29-баптың 2-тармағында ешнәрсе Мемлекетке әлеуметтік және білім жағынан артта қалған санаттағы азаматтарды немесе санаттағы касталар мен тайпаларды жоғарылату үшін арнайы ереже жасауға кедергі келтірмейді". Конституцияның 46-бабында "Мемлекет халықтың әлсіз топтарының, әсіресе, саналы таптар мен тайпалардың білім беру және экономикалық мүдделерін ерекше қамқорлықпен қолдауға тиіс және оларды әлеуметтік әділетсіздік пен барлық қанаушылықтан қорғайды" деп жазылған. 1992 жылы Үндістанның Жоғарғы Соты 50 пайыздан артық болмайтынын, одан жоғары болғаны Конституциямен кепілдендірілген тең құқықты бұзады деп шешті. Осылайша ол бұл резервтерге шек қойды. Ал 50% квоталық шектеудің бұзылмауы мүмкін емес екенін және экономикалық негіздегі оңтайлы шаралар касталық резервацияны жоюға үлкен септігін тигізеді деп есептеді. Бұл конституциялық түзету орталық мекемелерде жалпы резервті 59,50% -ға дейін көтерді.
Жұмыспен қамту
Үкімет пен мемлекеттік секторда жұмыс іздеушілер екі түрлі санаттағы резервация бойынша жұмысқа орналасады: 1) резервация бойынша (SC, ST, OBC, EWC және басқа азшылықтар); 2) ашық санаттағылар (жалпы, SC, ST, OBC, EWC және басқа азшылықтар). Жұмыспен қамту кезінде негізгі басымдыққа ие болу үшін, резервтік санатты, соның ішінде әйелдер үшін 33% -дық резервті, басқа азшылықтар әйелдері, ST әйелдер, SC әйелдер, ST ерлер, SC ерлер, OBC әйелдер, OBC ерлер, EWS әйелдер, EWS ерлер және одан кейін ашық санатты қарастыру қажет. Мемлекеттік және мемлекеттік сектордағы жұмысқа алу ашық санаттағы еңбек сіңіргендігіне байланысты және тағы бір ерекшелік: жұмысқа алуда басымдық беріледі: басқа азшылықтар әйелдері, ST әйелдер, SC әйелдер, ST ерлер, SC ерлер, OBC әйелдер, OBC ерлер, EWC әйелдер, EWC ерлер және жалпы, егер олар бірдей жарамды болса (мысалы, бірдей баға немесе дәрежеге ие болса). 1972 жылы Велла Eacharan бастаған мемлекеттік жұмысқа орналасу үшін арнайы кадрлар қабылдау бастамасы маңызды болды. 1993 жылы Жоғарғы Соттың Индра Сауни және басқалар қарсы Үндістан Одағы ісі бойынша қаулысы жұмыс орындарында жоғарылатулардағы резервтерді "конституцияға қайшы" немесе саяси конституцияға сәйкес емес деп тапты, бірақ оны бес жыл бойы жалғастыруға рұқсат берді. 1995 жылы Конституцияға 77-ші түзету енгізілді. Осылайша, жоғарылатулар кезінде СК/СТ үшін резервтерді жалғастыру үшін бес жылдық мерзім аяқталғанға дейін 16-бапқа өзгертулер енгізілді. 85-ші түзету арқылы бұл ереже бұдан әрі өзгертілді. 81 - түзетуде үкіметке бос орындардың резервті топтарын бөлек және ерекше топ ретінде қарауға рұқсат берілді, оларға 50 пайыз шегі қолданылмайды. 82-ші түзетуде 335-бапқа штаттарға жоғарылату кезінде СК/СТ үміткерлеріне жеңілдіктер беруге мүмкіндік беретін ереже енгізілді. Жоғарыда аталған төрт түзетудің заңдылығы Конституцияның негізгі құрылымын өзгертті деген негізге ала отырып, М. Нагарадж және басқалар мен Үндістан одағы және басқалар туралы түрлі өтініштер арқылы Жоғарғы Сотта сынға алынды. 2006 жылы Жоғарғы Сот түзетулерді қолдады, бірақ әр жағдайда тиісті мемлекет "артта қалу", "өкілдіктің жеткіліксіздігі" және жалпы "әкімшілік тиімділік" сияқты "қажетті себептерді" көрсетуі керек деп белгіледі. Сот бұл ережелерді тек қана рұқсат ету ережелері деп тапты. Егер мемлекеттік орган жоғарылатуда ТБ/ТБ-ға арналған резервті қамтамасыз еткісі келсе, онда ол санаттың артта қалуын және оның жеткіліксіз өкілдік етуін көрсететін сандық деректерді жинауға тиіс. 2007 жылы Уттар Прадеш үкіметі жұмысқа орналасу кезінде резервті енгізуді енгізді. Алайда, Жоғарғы соттың шешіміне сүйеніп, 2011 жылы Аллахабад жоғары соты бұл саясатты конституцияға қайшы деп таныды. Бұл шешімге Жоғарғы Сот шағым жасады. 2012 жылы Жоғарғы Сот оны қолдап, үкіметтің дәлелін жоққа шығарды.
Білім беру саласында
Университеттер орынды екі түрлі санаттағы орындықтарға бөліп береді: 1) резервтік санаттағы орындықтар (SC, ST, OBC, EWC және басқа азшылықтар) 2) ашық санаттағы орындықтар (жалпы, SC, ST, OBC, EWS және басқа азшылықтар). Алу кезінде басымдыққа 33% әйелдер үшін резервті қоса алғанда, резервтік топқа беріледі, басқа азшылықтар әйелдері, ST әйелдер, SC әйелдер, ST ерлер, SC ерлер, OBC әйелдер, OBC ерлер, EWC әйелдер, EWC ерлер және одан кейін ашық санатты қарастырады. Мемлекеттік университеттерде төмендегілер бойынша басымдықпен: басқа да азшылықтар әйелдері, ST әйелдер, SC әйелдер, ST ерлер, SC ерлер, OBC әйелдер, OBC ерлер, EWC әйелдер, EWC ерлер және жалпы және резервтік пайызды қарастыру арқылы қабылдау емтихандарының ақысы, кесілген белгілер, орынды бөлу және басқа да мемлекеттік бағдарламаларға қатысты бөлінеді. Үндістанда студенттерге көмек SC, ST, BC, OBC, әйелдер, мұсылмандар және басқа да азшылықтар үшін қол жетімді. Үндістанда студенттерге берілетін жәрдемақының 0,7% -ы ғана білім беру дәрежесіне байланысты.
Дін
Үндістан Конституциясы Үндістанда дінге негізделген резервацияны жоққа шығарады. Тамил Наду үкіметі мұсылмандар мен христиандарға орынның 3,5% -ын бөлді, осылайша ОБК-ның 30% -дан 23% -ға дейін өзгертілді (бұл мұсылмандар мен христиандар болып табылатын басқа артта қалған таптарға жататын адамдарды қоспағанда). 2004 жылы Андхра Прадеш үкіметі мұсылмандарға 4 пайыздық резерв беру туралы заң қабылдады. Бұл заң 2010 жылы Жоғарғы Соттың уақытша қаулысында бекітілді, бірақ ол мәселені одан әрі қарастыру үшін Конституциялық алқа құрды. Бұл өтініш дінге негізделген квоталардың конституциялық заңдылығын тексеруге арналған. Керала мемлекеттік қызмет комиссиясы мұсылмандарға 12% квота береді. Діни азшылықты (мұсылман немесе христиан) білім беру мекемелерінде мұсылман немесе христиан діндеріне 50%-ға дейін орын беріледі. Орталық үкімет бірқатар мұсылман қауымдарын артта қалған мұсылман ретінде атап, оларды резервке жатқызды.
Сын-пикірлер, даулар және наразылықтар
2011 жылдың 22 желтоқсанында Үкімет діни азшылықтарға басқа да артта қалғандар үшін 27% -дық резервте 4,5% -дық квота белгілеу туралы мәлімдеді. Осының себебі мұсылман қауымдары басқа ұлт өкілдерінің мәртебесін алғандықтан, олар индустармен бәсекелесе алмайды. Бұл шешім сайлау комиссиясының 2011 жылдың 24 желтоқсанында бес штатта сайлау өткізу туралы хабарлауымен байланысты деп айтылды. Үкімет бұл туралы үлгілік мінез-құлық кодексіне сәйкес жариялай алмады. 2012 жылдың 12 қаңтарында сайлау комиссиясы осы шешімнің орындалуын жүріс-тұрыстың үлгілік кодексін бұзу үшін тоқтатты. Кейіннен Үндістан мұсылман қауымының әлеуметтік, экономикалық және білім беру жағдайы туралы есеп дайындауға тағайындалған Сахар комитетінің басшысы, судья Сахар үкіметтің шешімін сынға алып: "Осындай уәделер азшылықтардың артта қалған бөлігіне көмектеспейді. Бұл оларды алдау сияқты. Бұл адамдар сайлауда жеңіске жету үшін ғана жоғары талап қояды". Ол резервтерді беруге уәде берудің орнына, үкімет әкімшілік пен басқаруды жақсартудың негізгі мәселелеріне назар аударуы керектігін айтты. 2012 жылдың 28 мамырында Андхра Прадеш жоғары соты суб-квотаны жойды. Соттың айтуынша, квотаның бөлінісі тек діни негізде ғана, басқа түсінікті негізде емес. Сот шешімді сынға алды: "Шын мәнінде, біз орталық үкіметтің бүкіл мәселені жайбарақат қарастырғанына қайғымызды білдіруіміз керек. " деп жазылған.
Мандал комиссиясының 1990 жылғы наразылықтары
1990 жылы Мандал комиссиясы наразылық білдіргендер Үндістанда кастаға байланысты мемлекеттік жұмыстарға резервке қарсы болды.
2006 жылы үнділердің резервацияларға қарсы наразылықтары
2006 жылғы Үндістанның резервацияға қарсы наразылық шаралары - 2006 жылы Үндістанның Орталық үкіметі, Үндістан Ұлттық Конгресі бастаған көппартиялы коалиция, Біріккен прогрессивті альянс бастаған орталық және жеке жоғары оқу орындарында басқа артта қалған сыныптарға (OBC) резервтерді енгізу туралы шешімге қарсы наразылық шараларының сериясы. Бұл шара үлкен наразылықтарға әкелді, әсіресе студенттер мен дәрігерлер тарапынан, олар үкіметтің ұсынысы кемсітушіл, меритократияны жоққа шығарып, дауыс банкі саясатына негізделген деп мәлімдеді.
Қорытындыны талап ететін агитация
2008 және 2010 жылдары Раджастхандағы Гуджар қауымы OBC-ден ST (тағайындалған тайпалар) болып қайта жіктеуді талап етті. Олар Раджастхан көшелерінде зорлық-зомбылықпен наразылық білдіріп, бірнеше темір жол желілерін бұғаттады. Полиция мен гуджарлар арасындағы атыс-шабыс күшейе түсті. Қақтығыстар 37 адамның өлімімен аяқталды. Олардың бұл әрекетіне Раджастханның негізгі СТ қауымы - Меналар қарсы болды. 2019 жылы Гуджарлар 5%-дық резервті талап еткен кезде, наразылық қайта басталды және осы мақсатта пойыздарды тоқтата бастады. Жаттар 1990-шы жылдардан бері басқа ұлт өкілдерінің мәртебесін талап етіп келеді. 2016 жылы олар осы мәртебеге ие болу үшін агитация бастады. Осы мақсатта олар жолдарды және жолдарды бұғаттау арқылы наразылық білдіре бастады, бірақ кейін наразылық зорлық-зомбылыққа айналды. Көтерілістер Дели мен Батыс Уттар-Прадешке, тіпті Раджастанға дейін тарады. Зорлық-зомбылықтың ошағы Ротак қаласында болды, шамамен 34000 сота (4,8 миллиард доллар) мүлік зақымдалды және 30 адам қаза тапты. Қысымға бойсұнып, Харьяна үкіметі жаттар мен басқа жоғарғы касталар үшін арнайы категория құрды, ол БК деп аталады және 10% резервация тағайындады, бірақ бұл шара сот арқылы тоқтатылды. 2015 жылдан бастап Патидар қауымы (Пател деп жақсы танымал) Гуджаратта OBC мәртебесіне ұмтылуды бастады. Бұл қозғалысқа Хардик Пател бастаған штаттың барлық жерінде жаппай демонстрациялар қатысты. Кейіннен бұл наразылықтардың көбісі зорлық-зомбылыққа айналып, солардың салдарынан бүкіл штатта коменданттық сағат орнатылды және миллиондаған теңгеге зиян келтірілді. Үкіметпен келіссөздер тоқтап, зорлық-зомбылық қайта басталды. 2016 жылы Джат қозғалысы басталғаннан кейін патидарлар қайтадан жанданып, Гуджарат арқылы шеру жүргізді, бірақ бірнеше қаладағы наразылықтар күштеуге айналып, Жедел әрекет жасағы жіберілді. 2019 жылы оппозицияға айналған Телугу Десам партиясы EWS резервациясынан GARPS үшін 5% суб-квота беру туралы заң жобасын ұсынды. Махараштраның басым кастасы - маратхалар 1990-шы жылдардан бері ОБС мәртебесіне ұмтылып келеді. 2016 жылы Копардиде 15 жасар маратха қызын зорлап, өлтіргеннен кейін маратхалар Махараштрада үлкен наразылық акциясын ұйымдастырды. Олардың талаптары айыпталушыларды өлім жазасына кесуді және Маратха қауымын, яғни штаттың 16%-ын құрайтын қауымды, баспанамен қамтамасыз етуді қамтиды. Кейбір жол тосқауылдары 2017 және 2018 жылдары зорлық-зомбылыққа ұшырады, бірақ жалпы алғанда наразылық бейбіт болды. Олардың талабы Махараштра үкіметі оларға 16% -дық резервациямен арнайы SEBC (әлеуметтік және білім беру жағынан артта қалғандар) санатын енгізген кезде орындалды.
Экономикалық жағдайы
Үкімет Конституцияға (бір жүз жиырма төртінші түзету) 2019 заң жобасын ұсынды, онда экономикалық жағынан әлсіз топтарға, бұған дейін резервті емес санаттағы студенттерге 10% қосымша квота қарастырылған. "Экономикалық жағынан әлсіз топтар" деген ұғымды мемлекет уақыт өткен сайын анықтайды. Конституцияға енгізілген түзетуде бұл жәрдемақы жылына 8 мыңнан кем табысы бар және 5 гектардан кем ауыл шаруашылығы жері бар адамдарға ғана беріледі деп көрсетілген. Business Today басылымы бұл критерийлердің халықтың 100 пайызын қамтитынын атап өтті. Осы түзетудің заңдылығын даулай отырып, бірнеше арыз-шағымдар Үндістанның Жоғарғы сотына берілді.
Сүтті қабаты
Кремді қабат термині алғаш рет 1974 жылы Керала штаты мен Н. М. Томас ісі бойынша пайда болды, ол кезде судья ВР Кришна Айер "резервацияның пайдасын артта қалған таптың жоғары қабаттағы кремді қабаттары тартып алады, осылайша әлсіздердің ішіндегі ең әлсіздер қалдырылады және бақытты қабаттар торттың бәрін жейді" деді. 1992 жылы Индра Сауни және басқалар Одақпен келіссөздер кезінде мемлекет өкілеттігінің шектерін белгіледі: ол 50.21 пайыз квотаның шегін бекітті, "әлеуметтік артта қалу" ұғымына баса назар аударды және артта қалуды анықтау үшін 11 көрсеткішті белгіледі. Сот үкімі "кремді қабат" сияқты сапалық алып тастау ұғымын да бекітті. Кремді қабаты тек қана OBC-ге қолданылады. 1993 жылы 1 млн. теңгеге кремді қабат критерийлері енгізілді, 2004 жылы 2,5 млн. теңгеге, 2008 жылы 4,5 млн. теңгеге және 2013 жылы 6 млн. теңгеге дейін қайта қаралды, бірақ қазір шегі 8 млн. теңгеге дейін (2017 жылдың қыркүйегінде) көтерілді. 2015 жылдың қазан айында Ұлттық артта қалғандар комиссиясы (NCBC) жыл сайын отбасылық табысы 15 мыңға дейінгі басқа асыл тұқымдыларға жататын адамды басқа асыл тұқымдылар үшін ең төменгі шегі ретінде қарастыруды ұсынды. ҰКП басқа асыл тұқымдыларды "артта қалған", "азаң қалған" және "өте артта қалған" топтарға бөліп, олардың арасында 27 пайыздық квотаны халықтың саны бойынша бөлуді ұсынды.