Кіріспе

1967 жылғы Жыныстық құқық бұзушылық туралы заң (c. 60) - Ұлыбританиядағы Парламент актісі. Ол Англия мен Уэльстегі гомосексуалды әрекеттерді жеке және 21 жасқа толған екі ер адамның арасында келісім бойынша жасалғанын талап етті. Заң Шотландияға 1980 жылғы Қылмыстық сот төрелігі (Шотландия) Заңымен, ал Солтүстік Ирландияға 1982 жылғы Гомосексуалды қылмыстар (Солтүстік Ирландия) бұйрығымен таратылды.

Өмірбаян

Англия мен Уэльсте ерлер арасындағы гомосексуализм орта ғасырлардан бері қылмыстық іс болып саналды. Реформацияға дейін ол шіркеу соттарымен жазаланды; 1533 жылғы Буггерлік туралы заң билікті патша соттарына тапсырды, жазалар өлім жазасын қамтиды. Көптеген түзетулермен бұл заң 1828 жылы "Жекеге қарсы қылмыстар туралы" немесе "Лорд Лансдоун туралы" заң қабылданғанға дейін күшінде болды, ол қылмыс үшін мүмкін жаза ретінде өлім жазасын сақтады. Виктория дәуірі жазаларды жеңілдетуге, сонымен қатар оны орындауға мүмкіндік берді: 1861 жылғы Адамға қарсы қылмыстар туралы заң өлім жазасын жойды, ал 1885 жылғы Лабушер түзетуі анальдық жыныстық қатынастан басқа ерлер арасындағы барлық гомосексуалды әрекеттерді қылмыстық деп жариялады. Әйелдер арасындағы гомосексуалистік қатынасқа ешқашан нақты тыйым салынбаған. Бірнеше танымал тұлғалар сотталды. Үкімет гомосексуализм туралы заңдарды қарастыру үшін Джон Вольфенден бастаған комитет құрды. 1957 жылы комитет 21 жастан асқан еркектер арасындағы гомосексуалды қатынасты қылмыстық қылмыс деп санамауын ұсынған Вольфенден баяндамасын жариялады. Комитет өз ұстанымын былайша қорытындылады: "Қоғам заң арқылы қылмысты күнәмен теңестіруге қасақана әрекет жасамаса, жеке адамгершілік пен азғындықтың әлемі сақталуы керек, бұл қысқаша және қарапайым тілмен айтқанда, заңның ісі емес". Алайда Харольд Макмилланның үкіметі оның ұсыныстарын орындамады, өйткені ол халықтың наразылығын білдірді. Қоғамдық пікірталастар қорғау топтарының әрекеттері, сондай-ақ 1961 жылы Дирк Богардтың "Жәбірленуші" фильмі әсерінен өзгеріске ұшырады, бұл "гомосексуалист" терминін атаған алғашқы ірі өндіріс болды және оның негізгі тақырыбы Ұлыбританияда гомосексуалдарды қудалау болды және бұл шантажға қалай ықпал етті. Ол тақырыпты көпшілікке қолжетімді етті, ал оның салдарынан гомосексуализмге тыйым салуды жоюға қолдау 50%-дан ашты.

Заңнама және талқылау

1964 жылы Ұлыбританияда лейбористік үкіметке аз дауыспен қол жеткізген жалпы сайлаудан кейін парламенттің екі палатасының мүшелері заңды өзгертуді күшейтті. 1965 жылы 26 мамырда Лео Абсе 21 жастан асқан ерлер арасындағы келісімді және жеке жыныстық қатынасты қылмыстық қылмыс деп тану үшін Он минуттық ереже туралы заң жобасын ұсынды. Төменгі палата 178 дауыспен, ал 159 дауыспен бірінші оқылымда ұсынысты қабылдамады. Тек он тоғыздың аз бөлігі Қоғамдық палатадағы пікірдің елеулі өзгеруі ретінде қаралды. 1965 жылы 28 қазанда Лордтар палатасы 96 дауыспен 31-ге қарсы Вольфенден баяндамасының ұсыныстарын жүзеге асыратын заң жобасын қабылдады; Консервативті Лорд Арран енгізген заң жобасын басқалармен қатар Кентербери архиепискобы Майкл Рамзи және Англия шіркеуінің көптеген жоғары лауазымды мүшелері қолдады. Заң жобасын кейіннен консервативті депутат Хамфри Беркли Коммундар палатасына енгізді, онда ол екінші оқылымда 164-107 1966 жылы 11 ақпанда өтті. Беркли заң жобасының Шотландияға қолданылмауын анықтайтын ереже қосты, бұл кейбір әлеуметтік консервативті шотланд депутаттарын қарсы дауыс бермеуге көндірді. Заң жобасын қарау 1966 жылғы жалпы сайлауда Парламент таратылуымен үзілді, соның салдарынан Беркли өз орындығынан айырылды; дегенмен, лейбористердің шешуші жеңісі гомосексуализмді қылмыстық қылмыс деп санамайтын депутаттардың санын арттырды. 1966 жылы 26 сәуірде Лорд Арран Лордтар палатасына 1966 жылы 16 маусымда 78-ден 60-ға дейін дауыспен қабылданған Жыныстық құқық бұзушылық туралы заң жобасын ұсынды. Содан кейін Лео Абсе, тағы да он минуттық ереже бойынша, Қоғамдық палатаға жыныстық құқық бұзушылықтарды (No. 2) Билл, Лорд Арранның Биллінің сәл өзгертілген нұсқасы. Заң жобасы бірінші оқылымда 244 дауыспен 100-ге қарама-қарсы дауыспен қаралғаннан кейін Үкімет (жексенбіден басқа барлық күндері парламенттік жұмыстарға жауапты) заң жобасына қосымша парламенттік уақыт бөлуді шешті, өйткені оған көпшілік дауыс бергені анық болды. Гомосексуализмді қылмысты болдырмау Вильсонның 1966-1970 жылдардағы үкіметі кезінде және "жеңілдікке ие қоғамға" деген кеңінен қозғалыс кезінде қабылданған көптеген либералды әлеуметтік реформалардың бірі болды. Бұл реформалар орталық үкіметтің басшылығынан гөрі, қоғамдық қолдаудың өсуі мен лейбористердің көпшілігіне байланысты бірнеше жеке науқандардың пайдасына келді. "Жыныстық қылмыстар" (No. 2) Заң жобасы ақыры 4 шілдеде 99 дауыспен 14 қарсы (85 көпшілік) және 13 шілдеде 111 дауыспен 48 қарсы (63 көпшілік) Лордтар палатасында қабылданды. 27 шілдеде ол 1967 жылғы Жыныстық құқық бұзушылық туралы заңға айналды.

Қылмыстық құқық бұзушылықты жоюға деген көзқарас

Гей белсенді Питер Тэтчеллдің айтуынша, заң жобасына қарсы пікірлер Дадли графының 1966 жылғы 16 маусымдағы "Гейлер - әлемдегі ең жиренішті адамдар. Түрме олар үшін тым жақсы орын; шын мәнінде, бұл олардың көпшілігі айқын себептермен баратын орын". Тіпті заң жобасын қолдағандар гомосексуализмді де мақұлдамады, керісінше, гомосексуалист еркектерді жазалау қылмыстық заңның міндетіне жатпайтынын, өйткені олар қазірдің өзінде мазақтау мен мазақтаудың нысанасы болып табылады деп мәлімдеді. Рой Дженкинс үкіметтің көзқарасын білдірді: "бұл мүгедектіктен зардап шегушілер өмір бойы үлкен ұятты көтереді" (The Times газетінің 1967 жылғы 4 шілдедегі парламенттік пікірталасы кезінде келтірілген). Заң қабылданғаннан кейін лорд Арран былай деді: "Мен сол [гемосексуалдардан] өздерін тыныш және абыройлы ұстанып, алғыс білдірулерін сұраймын. Қазір немесе болашақта кез келген әуесқойлық мінез-құлық немесе қоғамдық өрнектің кез келген түрі мүлдем дәмсіз болады [Және] бұл заң жобасын қолдағандар жасағандарына өкіндіреді".

Саяси партиялар

1967 жылы жыныстық құқық бұзушылық туралы заңға айналған заң жобасына он екі демеуші қолдау көрсетті, олардың алтауы Еңбек партиясына (Лео Абс, Майкл Фут, Джон Хорнер, Чарльз Пэннелл, Джордж Штраус, Эрик Варли), бесеуі Консервативтік партияға (Хью Фрейзер, Ян Гилмор, Питер Роулинсон, Норман Сент-Джон Стивс және Ричард Вуд) және біреуі Либералды партияға (Джо Гримонд) тиесілі. Заң жобасының барлық кезеңдерінде оған жақтап дауыс бергендер лейбористер мен либералды депутаттардан, ал оған қарсы дауыс бергендер консервативті депутаттардан келді. Дегенмен, заң жобасына қолдау партиялық қатарлар арқылы бөлінді, танымал консерваторлар Маргарет Тэтчер мен Энох Пауэлл заң жобасын алғашқы екі оқылымда қолдады. Заң жобасына қолдау білдірген коалиция кейін "Гейцкеллиттер мен болашақ Тэтчершілердің үйлесімі" деп сипатталды.

Мұра

BBC History журналында Флоренс Сатклифф Брейтуайт "Бұл Ұлыбританиядағы гомосексуализм тарихында өте маңызды сәт болды, бірақ гей ерлер үшін кенеттен азаттық сәт емес, сондай-ақ ол болғысы да келмеді" деп жазды. Бір ерекше маңызды салдары - гей-құқық топтарының жиналыс еркіндігінің артуы, бұл 1970-ші жылдары гей-құқық белсенділігінің артуына әкелді. Англия мен Уэльсте еркек гомосексуализм мәселесін заңмен бекітілген заң бойынша қайта қарау 1970-ші жылдардың аяғына дейін жүргізілген жоқ. 1979 жылы Ішкі істер министрлігінің Саясат жөніндегі консультативтік комитетінің Жұмыс тобының жыныстық құқық бұзушылықтарға қатысты келісім жасы туралы баяндамасында гомосексуалды әрекеттерге келісім жасы 18 болуы керек деп ұсынылды. Бұл сол кезде, ішінара, одан әрі декриминализациялау тек жас еркектерді басқа ер адамдармен жыныстық тәжірибе жүргізуге талпындырады деген қорқынышпен, сол кездегі кейбір адамдар мұндай адамды кеңінен қоғамнан тыс қояды деп мәлімдеген таңдаумен қабылданбады. Заң Шотландияға 1980 жылғы Қылмыстық сот (Шотландия) Заңымен таратылды, ол 1981 жылдың 1 ақпанында күшіне енді. 1981 жылғы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың "Дадджен Ұлыбританияға қарсы" ісі нәтижесінде 1982 жылғы Гомосексуалды қылмыстар (Солтүстік Ирландия) туралы бұйрықпен бұл заң Солтүстік Ирландияға таратылды. 2020 жылы The Mail on Sunday газетінің журналистерінің ақпарат еркіндігі туралы өтініші бойынша Корольдік Монета Кеңсесі 2015 жылы заңның қабылдануының 50 жылдығына орай ескерткіш монета шығару жоспарларын қабылдамады. Бұл "коммерциялық тұрғыдан тиімді емес" деп қорытындылады.

Түзетулер

1967 жылғы заңда белгіленген гомосексуал еркектер үшін келісім жасы 21 жасқа дейін, 1994 жылғы Қылмыстық сот және қоғамдық тәртіп туралы заңда келісім жасын гетеросексуалдық келісім жасына теңестіру әрекеті 16 жасқа дейін, сол кездегі консервативті депутат Эдвина Кьюридің түзетуімен жүзеге асырылғаннан кейін 18 жасқа дейін төмендетілді. Бұл заң зорлау ұғымын еркек зорлауды қамтитын етіп кеңейтті; осы уақытқа дейін соңғысы еркекке қарсы қылмыс ретінде сотталды. 2000 жылы Парламент актілері 1911 және 1949 жыныстық құқық бұзушылықтар (өзгерістер) туралы 2000 Заңның қабылдануын қамтамасыз ету үшін қолданылды, ол Ұлыбританияда гомосексуалды және гетеросексуалды мінез-құлық үшін келісім жасын 16 жасқа теңестірді. Заңның жеке өмірге қатысты шектеулері екі еркектің жыныстық қатынасқа түсуіне жол берілсе, үшінші адамның жыныстық қатынасқа қатысуына немесе тіпті қатысуына болмайды дегенді білдіреді. Бұл шектеулерді 2000 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияны бұзады деп тапты. Ұлыбритания үкіметі 2003 жылғы "Сексуалды құқық бұзушылық туралы" заңмен Англия мен Уэльстегі заңды осы шешімге сәйкес келтірді, онда бір жынысты еркектердің жыныстық қатынасына қатысты құпиялылық талаптары жоқ. (Қоғамдық дәретханада жыныстық қатынас жасау жеке қылмыс болып саналды.) 2003 жылғы Жыныстық құқық бұзушылық туралы заң, кейбір дауларға қарамастан, полиция мен соттардың жыныстық құқық бұзушылықтармен айналысу тәсілін қайта қарастырды, 1956 жылғы Жыныстық құқық бұзушылық туралы заңның және 1967 жылғы Заңның ережелерін алмастырды, сонымен қатар гомосексуализмді қылмыстық қылмыс деп санамауды және келісімнің тең жасын сақтады. Әдеттегідей әлі де қолданылып жүрген (басқа заңдармен алмастырылып, негізінен орындалмайтын болса да) ұсақ ұятсыздық пен еркекпен қатынас қылмыстары заңмен белгіленген құқықтан алынып тасталды. 2003 жылғы Заңның нәтижесінде 1967 жылғы Заңның басым бөлігі жойылған.