Леjre: Мысықтар мен Viking дәуірінің құпиясы

Лейре муниципалитеті

Лежре муниципалитетінің аумағы 240 км² және 2014 жылғы мәлімет бойынша, жалпы халық саны шамамен 26 989 адамды құрайды. Муниципалитет орталығы – Кирке Хвалсо.

Тарих

Дания тарихындағы Лейрдің рөлін Швециядағы Гамла Упсаламен салыстыруға болады. Бұдан әрі, ол көптен бері Король Хротгардың залы – Ескі ағылшын эпосы «Беовульф» оқиғасының ортасы – Хеороттың нақты әлемдегі көрінісі деп есептеледі. Кейде Лейре «Лейре патшалығы» деп аталатын Темір дәуірі патшалығының астанасы болған деп саналады. Ертедегі аңыздарға сәйкес, оны ортағасырлық Дания патшаларының бақталас әулеті – Скьёлдюнг әулетінің патшалары басқарған. Лейре патшалары туралы аңыздар ортағасырлық көптеген дереккөздерден белгілі, соның ішінде Саксо Грамматикустың XII ғасырда жазған «Gesta Danorum» және XII ғасырға жататын анонимді «Chronicon Lethrense» немесе Лейре шежіресі. «Беовульф» эпосында айтылған Скьёлдинг әулетінің мекені ретінде Лейре ұзақ уақыт бойы Хеороттың нақты әлемдегі аналогы деп саналды – бұл аңыздық патшалық сарай, онда ағылшын-саксон поэмасының бірінші бөлігі орын алады. Лейредегі оқиғаларды баяндайтын ортағасырлық шығармалардың ішінде ең танымал – XIV ғасырға жататын исланд сағасы «Король Хрольф Краки». 1980 жылдан бері жүргізілген археологиялық қазбалар Лейре туралы ортағасырлық аңыздардың көбінесе қиялдан туған болғанымен, олардың тарихи негізі бар екенін көрсетті. Роскильде мұражайының археологы Том Кристенсен басқаратын зерттеу топтары Гамель-Лейре («Ескі Лейре») ауылының жанында Темір дәуірі мен викинг дәуіріне жататын кең қоныс кешенінің қалдықтарын тапты. Мұнда 50-60 метр немесе одан да ұзын төртбұрышты ғимараттардың тіректері табылды. Бұл залдар күшті билеушілер мен патшалардың резиденциялары болған болуы мүмкін. Осы аумақта қазба жұмыстары кезінде табылған қосалқы ғимараттар мен басқа да құрылыстар Лейренің қолөнер, сауда және діни обрядтар орталығы болғанын көрсетеді. Қару-жарақтардың сирек табылуы осы жер әскери база емес, әлеуметтік-экономикалық орталық ретінде маңызды болғанын көрсетеді. Металл іздеушілердің жұмысының арқасында жақында табылған ерекше жәдігер – Лейрелік Один деп аталатын кішкентай күміс викинг мүсіншігі. Бұл құдай Одиннің құрметті таққа отырған бейнесі деп саналады, ал оның екі жағында қарғалар тұр. Айналасындағы археологиялық қызығушылық тудырған басқа да орындар, олардың мәні толыққанды түсінілмеген кезде де келушілердің назарына ілікті, оларға викинг дәуіріне жататын бірнеше кемелермен бірге зират, Темір дәуіріне жататын үлкен кремация дөңгелегі («Grydehøj»), көбінесе қола дәуіріне жататын көптеген дөңгелектер және неолиттік камералы қабірлер, соның ішінде қазіргі заманда «Гаральд Хилдетандшой» деп аталатын қабір жатады. 1980 жылдан бері қазба жұмыстары жүргізілген Темір дәуіріне жататын археологиялық қоныс кешенінің екі байланысты бөлігі шамамен 550 жылдан 1000 жылға дейінгі кезеңді қамтиды, осылайша бұл «әңгімелер елінің» шамамен жарты мың жылдыққа жуық уақыт бойы маңыздылығын растайды, Дания христиан дініне енгенге дейін және қазіргі Роскильде соборлық қаласында жаңа патшалық астана құрылғанға дейін. Өзінің әсерлі ескерткіштерімен және ерекше жер бедерімен Гамель-Лейре ұзақ уақыттан бері антиквариаттық зерттеулердің орталығы, даниялықтардың ұлттық мақтанышы және скандинавияның ежелгі тарихына деген қызығушылықтың көзі болып табылады. Бұл аймақтың ежелгі тарихы туралы болжамдар Мерзебургтің Тьетмардың XII ғасырлық «Хроникасындағы» (17-тарау) Лежреде тоғыз жылда бір рет тоғыз жыл сайын жасанды құдайларға құрбандық шалынғаны туралы мәліметтерімен күшейді. Лейренің батысында орналасқан орманды жол мен көл кейбір зерттеушілердің пікірінше, «Гертадал» – Нертус (сонымен қатар Герта деп аталған) құдайының қасиетті құрбандық алаңы, оның обрядтарын римдік тарихшы Тацит өзінің «Германия» еңбегінің 40-тарауында сипаттаған. Мұндай болжамдарды қазіргі қазба жұмыстарымен байланысы жоқ «Лейре аңызына» үлес қосу ретінде жоққа шығаруға болады, бірақ шындық пен қиял осы аймаққа қатысты әңгімелерде әрқашан өзара байланысты болған деп айтуға болады.

Lejre's role in Danish history can be compared to that of Gamla Uppsala in Sweden. Moreover, it has long been thought to have been the real world counterpart to Heorot, the hall of King Hrothgar at the centre of the action in the Old English epic poem Beowulf. Lejre is sometimes assumed to have been the capital of a putative Iron Age kingdom sometimes referred to as the "Lejre Kingdom." According to early legends, it was ruled by kings of the Skjöldung dynasty, predecessors of the kings of medieval Denmark. Legends of the kings of Lejre are known from a number of medieval sources, including the twelfth century Gesta Danorum written by Saxo Grammaticus and the anonymous twelfth century Chronicon Lethrense, or Chronicle of Lejre. As the home of the Skjölding dynasty mentioned in Beowulf, Lejre has long been thought to have been the real world counterpart to Heorot, the fabulous royal hall where the first part of the action of that Anglo Saxon poem takes place. Among other works of the medieval imagination that tell of adventures at Lejre, the best known is the fourteenth century Icelandic Saga of King Hrolf Kraki. Archeological excavations undertaken since the 1980s have produced dramatic confirmation that medieval legends of Lejre, though largely fabulous, have a basis in history. Research teams led by archaeologist Tom Christensen of Roskilde Museum have uncovered the remains of an extensive Iron Age and Viking Age settlement complex just outside the hamlet of Gammel Lejre ("Old Lejre"). Discovered here were the post holes for a series of large rectangular buildings measuring fifty to sixty meters in length or more. These must have been the halls of powerful magnates or kings. Outbuildings and other structures whose remains were unearthed in this same area indicate that Lejre was also a center for crafts, commerce, and religious observances. The relative absence of weapon finds suggests that the site was more important as a social and economic center than as a military base. A noteworthy loose find that has recently turned up, thanks to metal detector work, is a tiny silver Viking Age figurine known as Odin from Lejre. This is thought to depict the god Odin enthroned in majesty between ravens. Other sites of archaeological interest in the vicinity, long admired by visitors even when their nature was not well understood, are a Viking Age cemetery that includes several ship settings, a great Iron Age cremation mound ("Grydehøj"), a number of tumuli that are mostly of Bronze Age date, and several Neolithic chamber graves, including one that in modern times has been known as "Harald Hildetandshøy". As for the Iron Age archaeological settlement complex unearthed since the 1980s, its two related parts span the period from about 550 to about 1000 AD, thus confirming the significance of this "land of legends" over a period of almost half a millennium, up to the time when Denmark was converted to Christianity and a new royal capital was established at what is now the cathedral city of Roskilde. On account of its imposing monuments as well as its unusual surrounding terrain, Gammel Lejre has long been a focal point for antiquarian scholarship, a source of Danish national pride, and a source of fascination regarding Scandinavian prehistory. Speculations about the prehistory of the area have been fueled by Thietmar of Merseburg's account in his twelfth century Chronicon (ch. 17) that pagan sacrifices were formerly held every ninth year at Lejre. A wooded path and lake a short distance west of Lejre, as well, was identified by some antiquarian scholars as "Herthadal," the sacred sacrificial precinct of the goddess Nerthus (also called Hertha), whose rites were described by the Roman historian Tacitus in chapter 40 of his Germania. While such speculations can be dismissed as contributing to a "myth of Lejre" that has little to do with the actual Iron Age settlement complex that has now been excavated, it could be argued that reality and fantasy have always been intertwined in stories pertaining to this region.

Көрікті жерлер

Лейре муниципалитеті – аңыздар елі (Санглендленд Лейре) деп аталатын, эксперименталды археология және білім беру орталығы, Дания тарихының әртүрлі кезеңдерінен – тарихқа дейінгі заманнан бастап викинг дәуіріне дейін – реконструкциялар мен қайта жаңартуларды қамтиды. Ғалымдардың назарында темір ғасырындағы ауылдың толыққанды қайта құрылымы, соның ішінде құрбандықтар шалынған батпақ жері бар. Орталық жалпы жұртшылыққа ашық. Сонымен қатар, жақын маңда Ледреборг сарайы – барокко стиліндегі әсем үй орналасқан. 1989 жылы салынған Лежре стадионы футболға арналған стадион болып табылады.