Кіріспе

Александр Иванович Гучков (Алекса́ндр Ива́нович Гучко́в; 14 қазан 1862 - 14 ақпан 1936) - Ресей саясаткері, Үшінші Думаның төрағасы және Ресей Уақытша үкіметіндегі Соғыс министрі.

Алғашқы жылдар

Александр Гучков Мәскеуде дүниеге келген. Сол кездегі консервативті саясаткерлердің көпшілігінен айырмашылығы, Гучков орыс дворяндарынан емес еді. Оның әкесі, шаруаның немересі, зауыттың иесі болған, оның отбасы ежелгі рәсімдерін сақтай отырып, орыс православие шіркеуінің билігін мойындаған ескі діндарлардың тобынан шыққан. Оның анасы француз. Гучков Мәскеу мемлекеттік университетінде тарих және гуманитарлық ғылымдарды оқыды, ал әскери дайындықтан өткеннен кейін гранадер полкінде Германияға кетті, онда ол Берлинде Шмоллердің басшылығымен саяси экономиканы оқыды. Алайда академиялық оқу оның белсенді және батыл мінезіне сай келмеді. Ол оларды тастап, саяхатқа шығады. Ол жалғыз өзі ат үстінде Моңғолия арқылы Батыс Сібірге аттанды, ал қалың топтың өлтіруінен қашып құтылды. Сергей Витте тұсында ол сауда және өнеркәсіп министрі болып тағайындалды. 1906 жылы қазанда Гучков консервативті либералды 17 қазан одағының басшысы болды. Ол патша үкіметінің үлкен реформалар қажеттілігін мойындап, монархиялық принципті сақтай отырып, земствоның қалыпты либералдарымен жұмыс істейтіндігіне үміт білдірді. Патша "Октябрь манифестіне" қол қойды. Пётр Столыпин біраз уақыт бойы осы күн тәртібіне жанашырлық танытты, тіпті қоғамдық пікірдің көшбасшыларымен күшейтілген министрлікті құруды ойлады, оның ішінде Гучков, граф Хайден және Н. Львов көрнекті мүшелер болған болар еді. Бұл жоба сәтсіз аяқталғанда, Гучков Столыпинді қолдауын жалғастырды. Гучков әскери бюджетке вето қоя алатын Император қорғанысы комитетінің төрағасы болды. 1908 жылы ол Австрия Босния мен Герцеговинаны аннексиялаған кезде дипломатиялық шешімді айыптап, соғысқа бармауға шешім қабылдады. Үшінші Думада, шектеулі дауыспен сайланған, Октябристер жетекші рөлді атқарды. 1910 жылы Хомияков отставкаға кеткеннен кейін Гучков спикер болып сайланды. Ол Ресейдің сотындағы "жоғары ықпалға" және Соғыс министрлігінің Германиямен болатын қақтығысқа дайындықтағы кемшіліктеріне шабуыл жасады. Столыпиннің зұлымдық пен реакцияға бейімделуінің салдарынан октябристер өздерінің орнынан түсіп, Гучков ақыр соңында Думаның президенті лауазымынан кетті.

Партиялық дағдарыс және Бірінші дүниежүзілік соғыс

1912 жылы Октябристер төртінші Думаға сайлауда жеңіліске ұшырап, 30 орыннан асып кетті. Әсіресе Гучков өзінің Мәскеудегі сайлау округінде жеңілді. Думадағы қалған октябристер екі фракцияға бөлініп, оппозицияға түсті. 1915 жылы партияның көптеген жергілікті филиалдары мен "Москва дауысы" атты басты партиялық газетінің жұмысы тоқтады. Гучков патшайым Александра мен Распутиннің арасында хаттар таратқанымен байланысты. Григорий Распутиннің мінез-құлқы Төртінші Думада талқыланды, ал 1913 жылдың наурыз айында Гучков және Дума президенті бастаған Октябристер тергеуді тапсырды. Скандл қаупіне алаңдай отырып, патша Распутинді Сібірге кетуді өтінді. Распутинге Думада шабуыл жасалғалы, патшайым Александра оны жек көріп, Гучковты асып тастауды ұсынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Гучковқа Германия майданындағы Қызыл Крест ұйымының басшысы болып тағайындалды. Оған екінші армияның генерал-майтабын іздеу міндеті жүктелген. 1915 жылдың тамызында Гучков Дума алдында министрлік жауапкершілікті орнатуды талап еткен Прогрессивті блоктың негізін қалаушылардың бірі болды. Николай II бұл талапты қанағаттандырудан үнемі бас тартты. 1915 жылдың қазан айында Гучков революциялық көзқарас танытып, төңкеріс жасауға дайындыққа кірісті. 13 қазанда Гучков денсаулығына байланысты Кисловодскке барды. 1916 жылдың желтоқсан айында Гучков жағдайды патшаны алмастыру арқылы ғана жақсартуға болады деген ауыр қорытындыға келді. Гучков прогрессивті блок мүшелері үкіметке Думамен келісуге мәжбүрлеу үшін мемлекеттік төңкеріс жасауды қарастыратынын хабарлады.

Революциядан кейін

Ақпан төңкерісінен кейін 17 қазандағы одақ заңды түрде тоқтады. Гучков 29 сәуірге дейін Ресей Уақытша үкіметінде соғыс министрі қызметін атқарды. Ол Милюковтың жазбасына байланысты болған қоғамдық тәртіпсіздіктерден кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды. Өзінің әріптесі Октябрист Михаил Родзянкомен бірге ол "күшті үкімет" құру үшін күресті жалғастырды. Ол Лавр Корниловты қолдады және Корнилов ісі бойынша тұтқындалды, бірақ келесі күні босатылды. Қазан төңкерісінен кейін Гучков Ақ гвардияға қаржылай қолдау көрсетті. Ақ гвардияның жеңілісі болмай қалмай, ол Германияға көшіп кетті. 1923 жылы Берлинде тұрып, Гучков "Еуразиялық қозғалыстың" кездесулерін өткізді, ОГПУ тіпті Траст құлағаннан кейін де жасырын бақылау жүргізді. Сергей Михайлович Шпигельгласс 1919 жылдың қаңтарынан бастап әскери қарсы барлаушы (военная контрразведка) болып қызмет атқарған. Бұған дейін ол әскери масондық ложаның мүшесі болған.

Қазіргі заманғы түсінік

Гучков соңғы жылдары біршама культқа айналды: оның Ресейдегі беделі мемлекеттік арнада түсірілген, соның ішінде президент Владимир Путинмен сұхбаттан кейін өсті. Бұл деректі фильмде Путин Гучковтың балалық шақтағы батырларының бірі болғанын, оның елге демократияны әкелуге тырысқанын айтты.