Кіріспе

Украиндық вокалдық аспаптар ансамблі Полтава Бандурист Капелласы - украиндық көп сапты бандурада өздерін сүйемелдейтін вокалдық аспаптар ансамблі. Ол 1925 жылы ақпанда құрылған, ол Полтавадағы Украина автокефальдық православие соборында Федир (Хведир) Попадычтың басшылығымен ән айтқан ерлер шіркеу хорына негізделген. Ансамбль 1934 жылдың қазан айында таратылды.

Бастапқы құрылуы

Капелланың бандюристік ансамбль ретінде алғашқы репетицияларын HubSelBud (Аумақтық ауылдық тұрғын үй ұйымы) демеушілік етті. Полтава бандурист капелласының құрылуына олардың алғашқы оқытушысы болған кобзар (аймақшы украин барды) Иван Кучухура Кучеренконың Полтаваға сапары себеп болды. Сондай-ақ, ол Киев Бандурист Капелласының Полтавада орындаған қойылымынан және Прагада бандура мектебі мен Бандурист Капелласының құрылуы туралы баспасөзде жарияланған ақпараттан әсер алды. Бастапқыда топ мүшелері қарыз алған аспаптарда ойнайды. Бұл аспаптардың басты мәселелерінің бірі оларды күйде ұстауға тырысу болды, өйткені олардың көбі ағаштан жасалған күйге келтіру тірегімен жабдықталған, олар сенімді емес және аспапты жақсы күйге келтіру қиын болды. Бастапқыда олар концерттерінің бір бөлігін бандурасыз, кейде фортепианомен бірге орындады. Капелланың бандурамен бұрыннан тәжірибелі жалғыз мүшесі Данило Пика болды, ол Опанас Сластионнан бандура сабақтарын алған. 1926 жылдың 21 желтоқсанынан 1928 жылдың 1 қазанына дейін ансамбль "Полтава облысының саяси білім беру бюросының Бандура студиясы" деп аталды. Оның тұңғыш қойылымы 1926 жылы Полтавадағы Тарас Шевченко ескерткішінің ашылуында өтті.

Кәсіби мәртебесі

Одессада сәтті орындалғаннан кейін Капелланың он бір мүшесі жаңа бандуралар тапсырды және 1927 жылы Полтава бандура жасаушысы М. Доменко жасаған жаңа жартылай хроматикалық Киев типті аспаптарды алды. 1928 жылы Капелланың әуесқой мәртебесіне қарамастан және олар жұмыс істегеннен кейін бос уақытында ғана орындай алатын болса да, Капелланың репертуарында 85-ке жуық шығарма бар еді, олар бандура мен фортепианомен бірге орындады. Ансамбль 249 концерт берді 122,825 тыңдаушылар алдында Полтава мен облыстарда, Донбасста, Одессада, Харьковта, Кременчукте, Ромниде, Херсонда және Николаевта өнер көрсетті.

Хнат Хоткевичтің студиясы

1928 жылдың 1 қазанында Капелланы білім беру халық комиссариаты бандураның маманы Хнат Хоткевичпен жұмыс істеу үшін таңдады. Алдымен, ол "Бандура" оркестрінің әншілері мен әншілері, ал кейіннен "Бандура" оркестрінің әншілері болды. Капелланың атауы "UKRFIL үлгілі Бандура студиясы" болып өзгертілді. Студияның он бір мүшесіне 1928 жылы Харьков бандурист капелласынан студияға оқуға келген он екінші Иван Борец қосылды. Студия 18 ай жұмыс істеді. Володимир Кабачок апта сайын Полтавадан Харьковқа барып, Хоткевичтен апталық тапсырмаларды алатын. Хоткевич оқушылардың жетістіктерін тексеру үшін айына бір рет келіп тұратын. Капелла мүшелерінің техникасы айтарлықтай өсті, ал Хнат Хоткевич құрастырған және баптап жазған жаңа репертуар бандураның бұрын-соңды зерттелмеген жаңа аспектілерін ашты. 20-дан астам жаңа шығармалар дайындалды. Бұлардың ішінде "Байда туралы өлең" және "Дума: Қара теңіздегі дауыл" сияқты еңбектер бар. Хнат Хоткевичпен студиялық кезең аяқталғаннан кейін, топ 1930 жылы 22 қаңтарда Харьковта Короленко кітапханасының аудиториясында концерттік сынақ өткізді. Оған Украинаның музыкалық беделділері қатысты. Сәтті өнер көрсеткеннен кейін мүшелері кәсіби түрде толық уақытты суретшілер ретінде жұмыс істей бастады. Орындаудан кейін Капелла "Украина КСР-інің мемлекеттік үлгі Бандура Капелласы" деп аталды. 1930 жылы Капелланың симфониялық оркестрмен бірге концерттері жоспарланды. Хоткевич Капелла үшін толық симфониялық сүйемелдеумен бірқатар шығармалар жазды. Алайда, спектакль орындалмады. Бұл кезең Кеңес үкіметінің Украинаға қарсы іс-қимылдарының күшейген кезеңімен тұспа-тұс келеді.

Концерт пайдалану

1931 жылы Мәскеуде сәтті өнер көрсеткеннен кейін ансамбль Солтүстік Америкада гастрольге шыққан Кеңес Одағының алғашқы өнер тобы болып таңдалды. Америка Құрама Штаттарын аралау үшін Григорий Палиевец жасаған көйлеу және тоңазыту механизмдері бар жаңа аспаптар алынды. 15000 доллар депозит төленгеніне қарамастан, жарияланған турне өткізілмеді. Оның орнына, топты UkrFil (Украина филармониясының концерттік ұйымы) айына 28 концерт беру арқылы пайдаланды. Концерттердің көпшілігі бандура мен бандура музыкасына қызығушылық танытпайтын жерлерде өткізілген сияқты. Репертуарға да қатаң шектеулер қойылды, бұл топты тарихи репертуардан алыстатып, кеңестік жамағат әндеріне көбірек назар аударды. Алайда, қысқа уақыт ішінде ансамбль өте танымал болды және көп жылдар бойы бандураның одан әрі даму бағытын көрсетті.

Қуғын-сүргін

1932 жылы Хнат Хоткевич билік тарапынан ризашылықтан айырылды. Оның композициялары мен аранжировкалары Украинада орындауға рұқсат етілген шығармалар тізімінен алынып тасталды. Капелланың мүшелері де үлкен қысымға ұшырады, оларды бірнеше рет НКВД (Кеңес құпия полициясы) тергеуге алды. 1934 жылдың қаңтар айында Капелланың концерті аяқталғаннан кейін Володимир Кабачокты тұтқындады және топқа қайта оралмады. Оның тұтқындалуымен Капелла қолданған көпшілігінің, соның ішінде Хнат Хоткевич арнайы топ үшін құрастырған және баптап жазған көптеген түпнұсқа қолжазбалары тәркіленді. Кабачоктың тұтқындалуымен Капелланың директоры Данило Пикаға түсті, ол әкімші ретінде күшті емес еді. Көп ай бойы ақы төленбегеннен кейін (қаңтар-қазан аралығында) Капелла 1934 жылдың қазан айында тарауға мәжбүр болды. 1935 жылы кейбір мүшелері Киевке көшіп, Думка хоры мен оның дирижері Нестор Городивенконың қорғауында жұмыс істеді. 1935 жылдың наурыз айында Полтава бандурист капелласының кейбір мүшелері Николай Михайловтың басшылығымен Киев бандурист капелласын құруға қатысты.

Мұра

Қысқа тарихына қарамастан, Полтава бандурист капелласының мұрасы маңызды. Ол бандюрада капеллада ойнаудың Харьков стилін ілгерілетті, бұл басқа аспаптарда мүмкін емес ерекше техникалық құрылғыларды пайдалануға мүмкіндік берді. Репертуардың тұжырымдамасы мен жүзеге асырылуы симфониялық болды. Капелланың мүшелері жасаған аспаптарды қазіргі уақытта да жасаудың жаңалықтарын көруге болады.