Кіріспе

Боксер патшасы (лат. "Әлемдегі бірінші орынды иеленетін құлшыныс"), сонымен қатар Бес саусақты өлім деп те аталады, 1972 жылы Гонконгта түсірілген жекпе-жек өнері фильмінің режиссері Чжун Чанг Вха (ханджа=和) және басты рөлді Ло Лие ойнады. Оны сол кездегі ең ірі Гонконг киностудиясы - Shaw Brothers (HK) Ltd. (қытайша: 氏兄弟 ((香港)公司) шығарған. Сценарийді Чян Ян (江陽) жазған. Гонконгта түсірілген бұл фильм Индонезияда туған актер Ло Лие (羅烈) басты рөлді сомдаған көптеген кунг-фу фильмдерінің бірі. Ол халықаралық деңгейде сәтті болған Брюс Лиге дейін 1960 жылдардағы көптеген ұқсас жекпе-жек өнерінің фильмдерінде пайда болды. 1973 жылы наурыз айында Warner Bros. компаниясы АҚШ-та Five Fingers of Death деп шығарған фильм Warner-дің "Кунг-фу" телесериалының табысына ие болды және солтүстік америкалық киноға 1970 жылдары 30-дан астам ұқсас фильмдер шығарылып, солтүстік америкалық киноға айналды. Warner оны бірінші АҚШ-тың қытайлық Кунг-фу бірлесіп түсірген Enter the Dragon фильммен сол жылы жарық көрді, ол 1973 жылғы chopsocky фильмдерінің ең табыстысы болды.

Сюжет

Жас, болашағы зор жекпе-жек өнерінің студенті Чи Хао өмірінің көп бөлігін ұстаздан оқып, ұстаздың қызы Ин Инге ғашық болады. Қожайыны қылмыскерлер тобымен дұрыс күреспегеннен кейін, ол Чи Хаоны жоғары ұстаз Шен Чин Пейге оқуға жібереді. Ол Чи Хаоға Чин Пэйден үйреніп, жақын арада болатын турнирде жергілікті жекпе-жек өнерінің тираны Минг Дунг Шунды жеңіп, Ин Иннің қолын алуға нұсқау береді. Чи Хао қалаға бара жатқан жолда жас әнші Йен Чу Хунгты кездестіреді және оны Дун Шунның қарақшыларынан құтқарады. Ол оған ғашық болады, бірақ ол оның ұсыныстарына қарсы тұру қиынға соғады. Ол қалаға келіп, Сюэн Чин Пейдің үйретуімен айналысады. Чин Пэйдің жұлдызды шәкірті Хан Лунг алғашқы соққысынан кейін Чи Хао тез жақсарады. Бір күні Дун Шундағы тағы бір қылмыскер Чэн Ланг мектепке кіріп, Чин Пейдің барлық оқушыларын ұрып-соғады. Ақыры Чин Пей келіп, онымен күреседі, бірақ оны масқара соққы соғады және ауыр жарақат алады. Чи Хао Чэн Лэнгті тауып, жеңеді. Чин Пей бұл туралы естігенде, өзінің ең қауіпті құпиясы - темір құлқыны алуға Чи Хаоны таңдайды. Хан Лунг Чи Хаоның Чин Пейдің мұрагері болып таңдалғанын біліп, қатты қызғанады. Дунг Шунмен бірге Чи Хаоны майып қылуға тырысады. Ол Чи Хаоны орманға шақырады, онда Дунг Шунның үш жапондық қарақшысы оған тұзақ құрып, өлтіреді. Олар оны жеңіп, қолын сындырады. Кейін олар оның бұрынғы қожайынының мектебінде болып, оны да өлтіреді. Йен Чи Хаоның сауығуына көмектеседі және онымен қайтадан құдалануға тырысады, бірақ ол оған қарсы тұрады. Ақырында, Чи Хаоның сыныптастары оны тауып, жанкүйерлік рухын қайта қалпына келтіруге шақырады. Ол жаттығуды бастайды да, көп ұзамай жараларын жеңеді. Ин Ин келеді, бірақ әкесі қайтыс болғанын жасырады. Жасалған Чи Хао барлық басқа студенттерді жеңіп, алдағы турнирде Чин Пейдің өкілі болады. Хан Лунг Дунг Шунға жаңалықпен оралады, бірақ Дунг Шунның ұлы оны соқыр етеді және қуып жібереді. Турнир күні, ар-ожданға шейін келген Чэнь Ланг Чи Хаоға аренаға бара жатқан жолда тұтқында жатқан үш жапондық қарақшы туралы ескертеді. Чи Хао қоқан-лоқышылармен күресіп, екеуін өлтіреді. Кейін Чэнь Ланг келіп, жапондық қылмыскерлердің басын ұстап алады, сонда Чи Хао турнирге уақытында бара алады. Ол дәл уақытында келіп, Дунг Шунның ұлын жеңіп, турнирді жеңеді. Дунг Шун тойдың ортасында Чин Пейді өлтіріп, кетеді. Дунг Шун үйге оралғанда, барлық жарық сөнгенін көреді. Хан Лунг қараңғы бөлмеде пайда болады және Йеннің нұсқауымен Дунг Шун мен оның ұлымен шайқасады. Хан Лунг ұлын соқыр етеді, содан кейін әкесі оны бырақтайды. Дун Шун қараңғы бөлмеден шығып, Хан Лунгты өлтірген және өзі Йен Чу Хунгты өлтірген қолбасшыларын шақырады. Чи Хао Дун Шуңның үйіне келеді, бірақ Дун Шуң қашып кетеді және Чи Хао онымен күресуге мүмкіндік берместен бұрын өзін-өзі пышақпен өлтіреді. Ол кетіп бара жатқанда, жапондық бас қылмыскер Чен Лангтың басын алып келеді. Ол Чи Хаомен бетпе-бет келеді. Чи Хао темір құлқыны қолданады, оның қолы қызыл түске айналады және бірнеше күшті соққылар береді, бұл қылмыскерді кірпіш қабырғаға ұрады. Қауғыншы жеңіліп, өлтірілгеннен кейін Чи Хао, Ин Ин және Та Мин кетеді.

Шығару

1972 жылы 28 сәуірде Гонконгта "King Boxer" жарық көрді. Фильм режиссер Чун Чанг Вханың туған елінде, Оңтүстік Кореяда жарық көрген кезде, оның аты "Темір адам" деп өзгертілді. Дистрибьютор Шина Санг Ок импорттық салық төлеуден қашу үшін фильмді Оңтүстік Кореяның бірлескен түсірілімі ретінде жалған түрде сатты. Фильмнің он минуты осы нұсқада кесіліп, барлық көркем көріністер алынып тасталды. Ол 1973 жылы наурызда АҚШ-та Five Fingers of Death деп шығарылды. Америка Құрама Штаттарында қайта шығарылғанда, ол "Жеңілмейтін боксшы" деп аталды. 1973 жылдың қазанында "Өлімнің бес саусағы" бүкіл әлем бойынша жалға алынғаннан асып түсіп, Солтүстік Америкада жалға алынған.

Сыни қабылдау

The New York Times газетінің қазіргі заманғы шолусында Роджер Гринспун былай деп жазды: "Мен каратэ туралы көп білмеймін, бірақ маған не ұнайтынын білемін. Ал "Өлімнің бес саусағы" фильміндегі каратэ, баяу қозғалыспен жоғары секіруі, ыңғырасуы, ұрысып-сұрғаны бар, баррельдің түбіндей көрінеді. Бұл тым экстравагантты, тым тегін, егер шабуыл, қорғаныс немесе кез келген нақты мақсат үшін емес, көрініс үшін жасалса". Variety оны "жоғары деңгейдегі қытайлық актерлік шеберлікпен, барлық жарылғыш тұзақтармен, оның мақсатты нарығында хит болу үшін, өте жақсы түсірілген және түрлі-түсті өндіріс құндылықтарымен толтырылған, Ченг Чанг Хоның режиссурасы күшті және тікелей және ол Ло Лих бастаған актерлік құрамнан үздік өнер көрсетеді, ол студент ретінде, және Ван Пинг оның сүйіктісі ретінде". Джин Сискел Chicago Tribune газетінде фильмге 4 жұлдыздың 2-ін берді және оны "жаман, нашар дубляждалған, ақылға сыймайтын диалогтармен толтырылған мелодрама" деп атады, бірақ ол "жарыс сериялары тудырған шынайы қызығушылықты мойындады, егер сіз маңдайыңызды жарып тастайтын каратэ шабуылдарын көргенде қуана аласыз". Фредерик Милштейн Los Angeles Times газетінде: "Стильге ерекше көзқарас танытатын режиссер Чен Чан Хо жылдамдықты ұстап тұрады, ал экшендер тамаша. Дубляж өте нашар, бірақ сіз бұл фильмге адамдардың әңгімелерін тыңдау үшін келмейсіз". Monthly Film Bulletin журналына жазған шолуында Джон Гиллетт кейіпкерлердің ағашқа немесе қарсыластың қарама-қарсы жағына ұшып түсуі "фильмнің жүрісімен біршама шаршатады" деп тапты. Алайда "сайыс сахналанғандай әрі қатысушылардың көңіл көтеруімен өте қызықты, әрі әңгіме тез өрбіп кетеді". AllMovie ретроспективті шолуда фильмге бестен үш жұлдыз берді, фильм "Шоу ағайындыларының шығарған ең жақсы кунг-фу фильмі емес, бірақ ертерек кіруі ретінде жанр үшін таңқаларлықтай жақсы ұсталады". Бұл фильмнің пікірінде "бұл және болашақ фильмдер жаппай жаппай жапондықтарды қарапайым маймылдар сияқты зұлымдар ретінде көрсетеді" және фильм "қазіргі уақытта құнг-фуның ескірген клишелеріне сәл әсер етеді, бірақ оны танымал еткен күшті рух әлі де сақталған". Квентин Тарантино бұл фильмді өзінің барлық уақыттағы 11 ең үздік фильмдерінің қатарына енгізді.