Кіріспе
Психопатологиядағы теория Психикалық бұзылыстардың травмалық моделі немесе психопатологияның травмалық моделі психикалық бұзылыстардың дамуындағы негізгі себептік факторлар ретінде физикалық, жыныстық және психологиялық травмалардың әсерін атап көрсетеді, соның ішінде депрессия мен алаңдаушылық, сондай-ақ психоз, Пьер Джанеттің диссоциация жөніндегі жұмысы және Джон Боулбидің жалғасу теориясы. Емсіздік пен ауыр елеусіздіктің ертедегі тәжірибелері мен кейінгі психологиялық проблемалар арасындағы байланысты растайтын маңызды зерттеулер бар. 1960 жылдары травма модельдері гуманистік және антипсихиатриялық тәсілдермен байланысты болды, әсіресе шизофренияны және отбасының рөлін түсінуге қатысты. Тұлғаның бұзылуы да назарда болды, әсіресе шекаралық тұлғалық бұзылу, психологиялық бұзылудың этиологиясында маңызды рөл атқарады деп саналатын дисоциация мен "мұздау жауаптары" (біреу қорқып, жарақатталған кезде ұрыс-қашудан гөрі экстремалды реакциялар). Травма модельдерінің экстремалды нұсқалары ұрық ортасы мен туылған кездегі травманы қамтиды, бірақ олар академиялық әдебиетте жақсы қолдау таппайды және қалпына келтірілген естелік дауларымен байланысты. Адамдарды тек отбасы мүшелері ғана емес, көптеген адамдар жарақаттаған. Мысалы, жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған ерлер институционалдық ортада (интернаттарда, қарттар үйлерінде, спорт клубтарында) зорлық-зомбылық көргенін айтады. Травмалық модельдер ертеректегі жанасу қарым-қатынастарында және жетілген тұлғааралық қарым-қатынастардың дамуында стресстік және травматикалық факторларды көрсетеді. Олар көбінесе психиатриялық ортодоксияға қарсы тұруға ұсынылады және психикалық денсаулықты зерттеу мен практиканы сынға алады, өйткені ол генетикаға, нейрохимияға және дәрі-дәрмектерге тым көп көңіл бөлінеді. Осы ерте зерттеушілер ұсынған психогендік модельдердің кейбіреулері, мысалы "шизофреникалық ана" сияқты, оларды "ананы кінәлау" деп көрген феминисттерден және биологиялық детерминизмге қарай барған психиатриялық мамандықтан тұрақты сынға ұшырады. 1960 жылдардан бастап фармакологиялық емдеулер психиатрияның басым бағытына айналды, ал 1980 жылдары шизофренияның этиологиясына отбасылық динамика қатысы бар деген теорияны Америка мен Еуропадағы көптеген психикалық денсаулық саласының мамандары қабылдамайтын болды. 2001 жылы 90 жасында қайтыс болған Теодор Лидз "шизофренизмді" тудыратын ата-аналар теориясының басты жақтаушыларының бірі биологиялық психиатриядағы қазіргі зерттеулер "жалған ағашты жағады" деп өкініш білдірді. Лидж сияқты Лэйнг де қайтыс болғанға дейін шизоидты жекелік бұзылысы мен шизофренияның себебі отбасылық қарым-қатынастарға әсер еткенін айтты. Кейбір соңғы зерттеулер бұған қолдау көрсетті; мысалы, балаларды қорлау депрессияға, ПТСР-ге, тамақтану бұзылыстарына, есірткілерді пайдалану мен диссоциативтік бұзылыстарға себепші рөл атқарады және зерттеулер көрсеткендей, зорлау неғұрлым ауыр болса, ересекте психиатриялық симптомдардың даму ықтималдығы соғұрлым жоғары болады. Джудит Херманның "Травма және қалпына келу" атты кітабы терапиялық тәсілдерге үлкен әсер етті. Қайта қалпына келтіру үш кезеңді қамтиды, олар бірінен соң бірі жақсы орындалады: біріншісі - "қауіпсіздікті қалпына келтіру"; екіншісі - "жоғалған нәрсені еске алу және аза тұту процесі"; үшіншісі - "қоғаммен және кеңінен қоғаммен қайта байланысу".
The trauma model of mental disorders, or trauma model of psychopathology, emphasises the effects of physical, sexual and psychological trauma as key causal factors in the development of psychiatric disorders, including depression and anxiety as well as psychosis, Pierre Janet's work on dissociation, and John Bowlby's attachment theory. There is significant research supporting the linkage between early experiences of chronic maltreatment and severe neglect and later psychological problems. In the 1960s trauma models became associated with humanist and anti psychiatry approaches, particularly in regard to understanding schizophrenia and the role of the family. Personality disorders have also been a focus, particularly borderline personality disorder, with the role of dissociation and 'freezing responses' (more extreme reactions than fight flight when someone is terrified and traumatised) thought to have a significant role in the aetiology of psychological disturbance. Extreme versions of trauma models have implicated the fetal environment and the trauma of being born, but these are not well supported in the academic literature and have been associated with recovered memory controversies. People are traumatised by a wide range of people, not just family members. For example, male victims of sexual abuse report being abused in institutional settings (boarding schools, care homes, sports clubs). Trauma models thus highlight stressful and traumatic factors in early attachment relations and in the development of mature interpersonal relationships. They are often presented as a counterpoint to psychiatric orthodoxy and inform criticisms of mental health research and practice in that it has become too focused on genetics, neurochemistry and medication. Some of the psychogenic models proposed by these early researchers, such as the "schizophrenogenic mother", came under sustained criticism, from feminists who saw them as 'mother blaming' and from a psychiatric profession that increasingly moved towards biological determinism. From the 1960s pharmacological treatments became the increasing focus of psychiatry, and by the 1980s the theory that the family dynamics could be implicated in the aetiology of schizophrenia became viewed as unacceptable by many mental health professionals in America and Europe. Before his death in 2001, at 90, Theodore Lidz, one of the main proponents of the "schizophrenogenic" parents theory, expressed regret that current research in biological psychiatry was "barking up the wrong tree". Like Lidz, Laing maintained until his death that the cause of both schizoid personality disorder and schizophrenia was influenced by family relationships. Some more recent research has provided support for this; for instance, child abuse has been shown to have a causal role in depression, PTSD, eating disorders, substance abuse and dissociative disorders, and research reveals that the more severe the abuse the higher the probability that psychiatric symptoms will develop in adult life. Judith Herman's book Trauma and Recovery has heavily influenced therapeutic approaches. Recovery entails three phases which are best worked through sequentially: First 'establishing safety'; secondly 'a process of remembrance and mourning for what was lost'; thirdly 'reconnecting with community and more broadly, society'.
Соңғы тәсілдер
2005 жылы шизофренияның мета-талдауы психотикалық бұзылу диагнозы қойылған адамдардың тарихында физикалық және жыныстық қорлық-зомбылықтың таралуы өте жоғары екенін және аз зерттелгенін көрсетті. Бұл әдебиет шолуынан шизофрениямен ауыратын адамдардың зерттеулерінде балалық шақтағы жыныстық зорлық-зомбылықтың таралу деңгейі 45% - 65% аралығында екенін анықтады. Американың ұлттық коморбидтілік зерттеуінің талдаулары көрсеткендей, үш түрлі (мысалы, жыныстық, физикалық, қорлау) қорлық көрген адамдардың психоз қаупі 18 есе жоғары, ал бес түрін көргендердің психозға ұшырау ықтималдығы 193 есе жоғары. 2012 жылғы шолу мақаласы қазіргі немесе жақында болған травма адамның бұрынғы өткенді бағалауына әсер етуі мүмкін деген болжамды қолдады, өткеннің тәжірибесін өзгертіп, диссоциативтік күйлерге әкеледі. Көп таралған психикалық бұзылулардың тәуекел факторларын зерттеуде жарақаттарға баса назар аударылған. Мұндай зерттеулер клиникалық дәрігерлер, зерттеушілер және қызмет пайдаланушы ұйымдары, мысалы, Hearing Voices Movement сияқты осы салаға қызығушылықты қайта жандандырды. Психиатр Колин Росс өзінің моделін "психикалық бұзылыстардың травмалық моделі" деп атайды және биологиялық модельдерден айырмашылығын атап, бұл психологиялық бұзылыстар мен травмалардың коморбидтігі туралы әдебиетке қатысты екенін айтады. Росс өзінің травмалық моделінің теориялық негізін былайша сипаттайды: "Көптеген науқастардың алдында тұрған мәселе - олар қалыпты, дені сау отбасында өспегендігінде. Олар үй-бүлөде бір-біріне қарама-қайшы, қатыгез және жағымсыз қарым-қатынас жасап өсті. Негізгі қақтығыс, ең терең қайғы және симптомдардың ең терең көзі - ана мен әкенің мінез-құлқының ауырғаны, бір-біріне сәйкес келмегені және мағынасы жоқ екендігі". Психоздар туралы айтатын болсақ, зерттеушілер мен дәрігерлердің көпшілігі генетика қауіпті фактор болып қала береді деп санайды, бірақ "гендер ауруды тудырмайды". Қазіргі заманғы генетика көзқарасы гендерді көбірек диммерлер сияқты көреді, қоршаған орта факторлары гендерді қосқанда; қоршаған ортаның стрессі неғұрлым ауыр болса, гендердің әсері соғұрлым көп болады. Криминология саласында Лонни Афина ата-аналар немесе құрбы-құрдастар тарапынан әдетте балалық шақта орын алатын қатыгездік процесінің ересектегі зорлық-зомбылық қылмыстарына қалай әкелетінін түсіндіреді. Ричард Родстың "Неге олар өлтіреді" атты еңбегінде Афинаның қылмыскерлердің отбасылық және әлеуметтік зорлық-зомбылық туралы байқайтыны жазылған. Афина мен Родос екеуі де генетикалық мұрагерлік теорияларды жоққа шығарады. Криминолог Джонатан Пинкус пен Дороти Отноу-Льюис балалық шақтағы зорлық-зомбылық пен жүйке жүйесінің бұзылуының өзара әрекеттесуі кісі өлтіруді түсіндірсе де, олар 25 жыл бойы зерттеген 150 кісі өлтірушінің барлығы дерлік балалық шақта ауыр зорлық-зомбылықтан зардап шеккен. Пинкус қылмысқа қарсы жалғыз тиімді шара - балаларды зорлаудың алдын алу деп санайды.