Кіріспе
Медицина саласы
Медицинада травматология (грекше trauma – жарақат немесе жара) – адамға оқиғалар немесе зорлық-зомбылық нәтижесінде келген жаралар мен жарақаттарды зерттеу, сондай-ақ зақымдануды хирургиялық жолмен емдеу және қалпына келтіру саласы. Травматология – медицинаның бір саласы. Ол көбінесе хирургияның бір бөлігі деп есептеледі, ал травматикалық хирургия мамандығы жоқ елдерде көбінесе ортопедиялық хирургияның тармағы болып табылады. Травматологияны апаттық хирургия деп те атай беруге болады.
Травмалардың түрлері
Травма түрлеріне келгенде, медициналық және психологиялық травматология біргеміс. Травма түрлеріне көлік апаттары, оқ жаралары, мидың шайқалуы, оқиғалардан туындаған ПТСР және тағы да басқалары жатады. Медициналық жарақаттар операция арқылы емделеді, бірақ олар психологиялық жарақаттар мен басқа да стресс факторларын тудыруы мүмкін. Мысалы, көлік апатында білегі сынған және қолын сақтау үшін күрделі операция жасалған жасөсперім, апаттан кейін көлік жүргізу кезінде алаңдау сезіміне ұшырауы мүмкін. ПТСР диагнозы бір немесе бірнеше қатыгез және жарақаттандыратын оқиғаны бастан өткерген және кемінде бір ай бойы санаттар бойынша үш белгінің болуымен, қорқынышпен реакция көрсеткен адамға қойылуы мүмкін. Бұл санаттар: жарақатты оқиғаны қайта бастан кешіру, жарақатпен байланысты жағдайлардан қашу және психологиялық күштің арту белгілері.
Травмалық көмек көрсету бойынша нұсқаулар
Травмалық медициналық көмекте негізгі нұсқаулар – тыныс жолдарына араласу, бақылау және жарақаттарды емдеу болып табылады. Тыныс жолдарына араласу – оқиға орнындағы шұғыл көмектің маңызды бөлігі. Жүйелі тәсілді қолдана отырып, алғашқы көмек көрсетушілер науқастың тыныс жолдары бітелмегенін бағалауы керек, осылайша науқасқа жеткілікті қан айналымы қамтамасыз етіліп, оның тыныш болуына көмектеседі. Науқастарды бақылау және олардың денесі шокқа түспеуін қадағалау – травмалық медициналық көмекке қатысты тағы бір маңызды нұсқау. Медбикелер науқастарды қадағалап, қан қысымын, жүрек соғуын және т.б. тексеруі тиіс, науқастардың жағдайы жақсы екенін және жағдайы нашарламауын қамтамасыз етуі керек. Жарақаттарды емдеу кезінде бас және мойын жарақаттары операциядан кейін ең көп күтімді қажет етеді. Бас жарақаттары – әлем бойынша травмаға байланысты өлім мен мүгедектіктің негізгі себептерінің бірі. Бас жарақат алған науқастар операциядан кейін компьютерлік томографиядан өтіп, ешқандай проблемалар жоқ екеніне көз жеткізуі қажет.
Психологиялық жарақатқа арналған көмек көрсету бойынша нұсқаулар
Психологиялық жарақаттан кейінгі алаңдаушылық пен стресті жеңуге жәрдемдесудің әртүрлі тәсілдері бар. Зардап шеккен адамдар өздеріне күтім жасауға, мысалы, жаттығулар жасауға және таныс әрі қауіпсіз достармен және отбасы мүшелерімен қарым-қатынас жасауды жалғастыра алады. Травма денедің табиғи тепе-теңдігін бұзып, оны қорқыныш пен жоғары сезімталдық күйіне түсіреді. Күніне отыз минут жаттығу жасау жүйке жүйесіне травматикалық жағдайдан "босануға" көмектеседі. Құтқарушы қолдау көрсетуші жүйемен қоршалған болу психологиялық жарақатты емдеуде маңызды фактор болып табылады. Әлеуметтік шараларға қатысу, еріктілікпен айналысу және жаңа достар табу – бұл жағдайларды ұмытуға немесе олармен күресуге көмектесетін жолдар. Балалық шақтағы жарақаттармен санасу әсіресе қиын.