Кіріспе

Американдық теолог Ханс Вильгельм Фрай (29 сәуір 1922 - 12 қыркүйек 1988) - американдық библиялық ғалым және теолог, ең алдымен, библиялық герменевтика бойынша еңбегімен танымал. Фрейдің еңбегі постлибералды теологияның дамуында (сонымен қатар наратив теология немесе Йель теология мектебінің) маңызды рөл атқарды. Оның ең танымал және ең ықпалды еңбегі - 1974 жылы жарық көрген "Библиялық баяндаудың тұтылуы" (Йейл университетінің баспасы) атты кітабы, ол Англия мен Германиядағы он сегізінші және он тоғызыншы ғасырлардағы библиялық герменевтика тарихын зерттеді. Фрей өзінің мансабының көп бөлігін Йель діни мектебінде сабақ берді.

Еуропа

Ханс Фрей өзінің ерте жасын "артта қалған әлемдер" сериясы ретінде сипаттаған. Ол 1922 жылы 29 сәуірде Германияның Төменгі Силезия аймағындағы Бреслау қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы дінсіз яһудилер (Магда Франкфуртер Фрей, педиатр; Вильгельм Зигмунд Фрей, Бреслау университетінің медицина факультетінің венерологы). Оның еврей мәдениеті оның тәрбиелеуінде үлкен рөл атқармағанын оның сыныптастарының көпшілігімен бірге лютеран шіркеуінде шомылдыру рәсімінен өткені және үйде идиш сөздерін қолдануға тыйым салынғандығы туралы естеліктерінен көруге болады. Оның отбасы жақсы тұрды және өздерін атақты деп санайды. Жас Ханс жақсы неміс біліміне ие болды және классикалық кітаптарды көп оқыды. Германияда антисемиттік зорлық-зомбылық көбейген кезде, ол 1935 жылдың қаңтарында нацистік Германиядан Сафрон Уолдендегі (Англия) квакерлік мектепке жіберілді. Ол ағылшын тілін айтуды қиын деп тапса да, кейде жалғыздыққа ұшыраса да, Англияны қонақжай және сыпайы орын деп тапты. Өзінің оқшаулануы мен уайымға қарамастан, Англияда 1930 жылдардағы Германия өмірінің ерекшелігі деп ойлаған кең тараған қорқыныштың жоқтығына таң қалды. Жас Фрей соғыс жақындап келе жатқанына сеніп, Англияда қалуды қалады. Бұл Достар мектебінде Фрай Исаның суретін көріп, кенеттен "оның шындық екенін білді" - бұл шомылу тәжірибесі оны христиандықтың бір түріне әкелді, бұл кезең шіркеуге барумен ешқандай байланысы жоқ. Кейіннен, тіпті квакерлердің теологиясы оның ойлауына қайшы келген кезде де, ол олардың кездесулерін өзінің қабылдаған англикандық литургиясынан гөрі қанағаттандырарлық деп тапты.

Америка

Үш жылдан кейін, 1938 жылдың тамызында, оның ата-анасы Германиядан кетіп, Фрей олармен бірге АҚШ-қа көшіп барды. Бұл қиын кезең болды, Фрей өзін бір жердегідей сезінбейді. Отбасы өте аз ақшаға ие болды және тек Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінде (қағаздағы жарнаманы көргеннен кейін) мата жасау инженериясын оқыуға арналған стипендияны таба алды. 1942 жылы сол жерде ғылым бакалавры дәрежесін алды. Дегенмен, ол өзінің асырап алған елін қабылдады және оны толығымен өз меншігіне айналдырды, сондықтан ол 1950-ші жылдары Германияға сапармен оралғанда, өзін қайта оралған неміс жер аударылғаннан гөрі, американдық профессор ретінде сезінді. Ол Америкада, атап айтқанда, Нью-Хейвенде, Коннектикут штатында, Йель университетінде үйін тапты.

Теологияға бет бұру

Солтүстік Каролина штатында Фрай белгілі теолог Х. Ричард Нибурдың дәрісін тыңдап, онымен хат алыса бастады және ақырында Нибурдың базасы Яйл діни мектебінде (YDS) діни бакалавр дәрежесіне оқуға түсті. Сол жерде ол өзін үйіндей сезінді. Ол жерде оған Нибур, Р. Л. Калхун және Джулиан Харт сабақ берді. Сол жерде оның ең терең теологиялық көзқарастары қалыптасты, оның ең жақын достық қарым-қатынастары қалыптасты, оның ең маңызды жұмысы орындалды және оның өте табысты оқыту және әкімшілік міндеттері орындалды. Ол 1945 жылы мектепті бітіріп, Нью-Гэмпшир штатының Солтүстік Стратфорд қаласындағы Бірінші баптистік шіркеуінде баптистік дін қызметкері болды. Қауымда, жергілікті уағыздаушы болып, кейбір оқыту жұмыстарына қатысқан жұмысына қарамастан, Фрай жалғыздықта көп оқуға уақыт тапты. Ол өзін ағылшындықтарға, оның "жомарт" православиесіне тартылды деп санайды. Ол өмірінің соңына дейін баптистік қызмет әрқашан басқа жаққа бара жатқанда аялдама сияқты сезінгенін айтты. Сонымен қатар, ол көбірек академиялық жұмыс істеуге деген құштарлығын дамытты. Фрей 1947 жылы Йель діни мектебінің аспирантурасына оралды және Карл Барттың Аян туралы алғашқы ілімі туралы Х. Ричард Нибурдың басшылығымен ұзақ докторлық диссертациясын бастады. Бұл 1956 жылға дейін -ді аяқтау үшін қажет болды, бірақ сол уақыттың бір бөлігі Фрейдің басқа істерімен түсіндіріледі. 1948 жылы 9 қазанда ол Джеральдин Фрост Найге тұрмысқа шықты. 1950 жылы Индиана штатындағы Уабаш колледжінде дін кафедрасының доценті болып жұмысқа орналасты. 1952 жылы Томас есімді ұл дүниеге келді. 1953 жылы Фрей Оңтүстік-Батыс епископтық теологиялық семинариясында теологияның доценті болды (бірша уақыт 1954 жылы Оңтүстік методист университетінде қонақ оқытушы болды) және Индиана штатының Кроуфордсвилл қаласындағы Сент-Джон епископтық шіркеуімен айналысты, Уабаш колледжінде сабақ берді. 1955 жылы екінші ұлымыз Жонатан дүниеге келді. 1956 жылы диссертациясын аяқтап, теология профессоры атағына көтерілді. Бір жылдан кейін ол Йель діни мектебінде дінтанудың көмекші профессоры болып оралды және сол жылы оның қызы Эмили дүниеге келді. 1958-1966 жылдар аралығында Фрай аз-кем жасырын жұмыс істеді. Бұл кезеңдегі жазбалар өте аз екені түсіндірілген библиографиядан көрінеді. 1957 жылы Нибурдың фестивальдік жазбасына арналған екі очерк (оның ішінде оның диссертациясының үзінділері) және келесі жылы христиан теологиясының қолжазбасында 'Дін, табиғи және ашылған' туралы қысқаша мақала жарияланғанынан кейін үлкен олқылық бар. Фрай 1965 жылы Американың діни академиясының кездесуінде Людвиг Фейербах туралы баяндама жасады, бірақ бұл оның жұмысының басты бөлігі болған жоқ. Оның барлық дәлелдері оның өзін оқытумен, баяу, мұқият зерттеумен айналысқанынан көрінеді, ол ақырында "Библиялық баяндамалардың тұтылуы" деп аталды. Көптеген жолдармен ол өз диссертациясында үстем болған апологетикалық және антропоцентрикалық теологияға қарсы ұстанымы оны оқшаулады (қайта), оның жұмысын ағымға қарсы күрес етті деп сезінді. Ол өзінің жақтастарын тартқан болуы мүмкін, кең мәлімдемелер мен толқындарды қозғайтын айқайлаулар үшін темпераментке ие болған жоқ, және ол үлкен ауырлықтарға ұшырағаннан кейін ғана өзінің мұқият және күрделі жазбаларын шығарды. Осы уақыт аралығында Фрай Геттинген университетінде зерттеулер үшін Морзе стипендиясы мен Фулбрайт сыйлығын алды (1959-1960) Біраз уақыттан кейін, Американдық теологиялық мектептер қауымдастығының стипендиясы мен Йель жоғары оқу орындарының стипендиясының көмегімен Фрай Англияның Кембридж қаласында біраз уақыт өткізді (1966 7). Германияға оралған сапарында ол өзінің соңғы өткенін жеткіліксіз кілемге салып, маңызды емес екенін, Германияның өткен оқиғаларды шешудің орнына өзін қайта ойлап тапқанын сезінді. Фрей нацизм мәселесін көтермеуге келіскен кезде ғана берілген Эммануэль Хиршпен кездесу Фрейдің әсерлерін растады. Фрей Англияда да уақыт өткізді, оған ұнаған сияқты, және ол Кембриджде теологиялық тұрғыдан ештеңе болмайтынын анықтаса да, ол кейінірек өмірде өзінің сол жердегі уақытын қаншалықты ұнатқанына жиі сілтеме жасады.

Алдыңғы теологиялық еңбектері

Фрей 1963 жылы доцент болып тағайындалды. Содан кейін 1966-1968 жылдар аралығында, "Эклипске" бағытталған жұмыстың үзілісі ретінде, Фрай "теологиялық ұсыныс" шығарды - ұзақ мақала, сәл кейінірек ересектерге білім беру курсына кеңейтілді, лекцияда түсіндірілді және Карл Барттың өлімінен кейін оның жұмысы туралы семинарға үлес қосылды. Бұл "ұсыныс" бірнеше жылдан кейін (1975 жылы) ересектерді оқыту курсы "Иса Мәсіхтің жеке басы" деп қайта жарияланғанда ғана кеңінен қаралды. Бұл таңғажайып жоба христологияның құрылымы мен негіздерін қайта қарастыруды жүзеге асырды және Фрайдың оның маңызды аспектілері туралы күмәндануы тез арада пайда болса да, ол теологияда айтқандарының қалған бөлігінің тоны мен тақырыптарын белгілейді. Осы қысқа уақытқа созылған белсенділіктен кейін Фрай Eclipse туралы жұмысын жетілдіруге оралды, ол 1974 жылы жарияланды (көпшілік танымалдылыққа ие болды). Сол кезде Фрей Йельдегі Силлиман колледжінің (1970-1971) және Езра Стайлз колледжінің (1972) магистрі қызметін атқарды. "Эклипс" басылымы Фрейдің профессорлық лауазымына тағайындалуымен тұспа-тұс келді. Оның үндемеуіне оқытудың қысымы немесе оқшауланған және жан-жақты зерттеулер себеп болған жоқ, бірақ ол Езра Стайлздің шебері ретінде өз жұмысына берілгендігіне байланысты. Фрей сонымен қатар 1975 жылы шеберлер кеңесінің төрағасы болды. 1970 жылдар Фрей үшін қиын болды. Ол шіркеумен байланысы бар екеніне көңілі толмай қалды. Теология тұрғысынан оның жұмысы үшін қандай да бір шіркеулік негіз мен орын болуы керектігіне, сондай-ақ академиялық ортаға сенімді болғандықтан, ол өзінің қабылданған англикан үйінен алыстағанын сезінді, бірақ сол жерде қалуға бел буды. Ол өзін оқшауланған деп санаған жерлер - әсіресе, квакерлердің кездесулері - туралы теологиялық тұрғыдан алаңдаушылық сезінді. Сонымен қатар, ол өзін теолог деп атауға, әсіресе жүйелі теолог емес деп атауға оңайлықпен мүмкіндік таппады және ол өз күш-жігерін жұмысының "дінтану" (оның үшін "тарихи" деп оқылады) жағына шоғырландырды. Дегенмен, ол қойған сұрақтар, оны қызықтырған мәселелер, оның тарихи жұмысты қалай жүргізгені - бәрі теологиялық болды, ол мұны білген. Екіжақтылық оны қинаған жоқ, бірақ оның ақыл-ойынан ешқашан алыстамаған. Фрайдың осы онжылдықта (Eclipse-тен кейін) аяқтаған негізгі жұмыстары барлығы тарихи болды. Ол 1976 жылы Ұлттық гуманитарлық зерттеулер қоры жазғы семинардың жетекшісі болды (оның атауы "Заманауилық - азғыру" болды), және ол 1974 жылы Rice Lectures (Готтольд Ефрем Лессинг, Иоганн Готфрид Хердер және Иммануил Кант туралы) және 1978 жылы Джордж Ф. Томас мемориалдық лекцияларын (Лессинг туралы) қоса алғанда, әртүрлі дәрістер айтты. Ол сондай-ақ өзінің ең үздік шығармасы деп санаған шығармасын шығарды: Дэвид Штраус туралы эссе, ол 1985 жылы жарық көрді, бірақ Фрай оны 1970 жылдардың соңғы жылдары бойы жұмыс істегеннен кейін 1980 жылдардың басында аяқтады.

Кейінгі теологиялық еңбектері

Жетістіктерінің соңында Фрейдің көзқарасы өзгеріске ұшырай бастады. Ол өзін таза интеллектуалды тарихтан және әлеуметтік тарихқа қарай барған сайын алыстатып отырғанын көрді; сонымен қатар, ол өзінің жұмысының "Бейнелеу" және "Құйрық тұту" кезеңіндегі аспектілері туралы күмәндануын, теориялық герменевтикалық шешімдерден арылып, әлеуметтік, "мәдени лингвистикалық" және, біз айта аламыз, көбірек экклезиологиялық және пневматологиялық шешімдерге қарай ауысуда кристалдануын көрді. 1978 жылы Джордж Ф. Томас Лекциясында ол артқа қарап, жеке манифест ретінде қарауға болатын нәрсені шығарды, ол "сезімталдылық" сөзін әр түрлі жапсарлас әлеуметтік институттардың дамуы мен өзара іс-қимылына берік енген діни стильдер, көзқарастар мен ілімдердің пішіні мен дамуын іздейтін тарихи зерттеудің объектісін көрсету үшін қолданды. 1981 жылы ол Англияда біраз уақыт өткізді, ол Оуэн Чадвиктің кеңесімен он сегізінші ғасырдағы бірнеше ағылшын приходтарының өміріне қатысты сапарлар мен уағыздарды қарады. Бұл оған сол кездегі христиандыққа қатысты әлеуметтік және мәдени тарихи түсініктерді жақсы танымал жоғары мәдениеттегі теологтар мен философтардың дәстүрлі зерттеуі арқылы алған түсініктерімен біріктірудің жолын табуға үміттенді. 1982 жылдан 1988 жылға дейін, оның шеберлік уақыты аяқталғаннан кейін, Фрай баспаға және жазуға қаһарланып оралды. Өзінің замандастарының көбіне қарағанда ол әлі де көп еңбек етпесе де, өзінің еңбектері бойынша ол өте көп еңбек еткен. Ол өзінің бұрынғы теологиялық жұмысының екі бағытына: герменевтикаға (ол Eclipse тақырыбы болды) және христологияға (танымдық тақырып) оралды. 1982 жылы ол Хаверфорд колледжінде баяндаманы түсіндіру туралы мақала оқыды; 1983 жылы Йельдегі Шаффер лекциялары (оларда ол кейіннен қазіргі теологияны түсіну үшін атақты бес орындық типологияны әзірлеуге кірісті) және Калифорния университетінде герменевтика туралы ұзақ мақала оқыды. Тіпті 1983 жылдан 1986 жылға дейін діни зерттеулер кафедрасының төрағасы болған кезде де оның жұмысы тоқтаған жоқ. Ол 1985 жылы евангелистік теолог Карл Ф. Х. Генридің өз жұмысына берген бағасына жауап ретінде сөйледі; 1986 жылы ол Юрген Мольтманның құрметіне өткен конференцияда сөйледі, Принстон университетінде лекция оқыды және Нью-Йорктегі Стони Пойнт қаласында өткен конференцияда Барт пен Фридрих Шлейермакер туралы сөйледі. 1987 жылы ол Англияның Бирмингем қаласында Cadbury лекцияларын және Принстон қаласында Гуманитарлық кеңес лекцияларын оқыды. Ол Джордж Линдбекке арналған Брюс Маршаллдың фестивальдық баяндамасына және 1988 жылдың қыркүйегінде өтетін Х. Ричард Нибур туралы конференцияға өз үлесін қосты. Бұл мақалалар мен дәрістердің көпшілігі тікелей немесе жанама түрде бір мақсатқа бағытталған: 1750 жылдан бастап Англия мен Германияның танымал және жоғары мәдениетіндегі Исаның фигурасының тарихы. Фрей осы тарихи жобада жаңа теологиялық сенімді тапқан сияқты: қазір оның жұмысының екі жағы (ол 1970-ші жылдары оның екітараптылығының көзі болған) бұрынғыдан да көп, ажырамас байланысқа ие болды. Бір кезде ол Германиядағы мамандықтардың көтерілуі және оның университеттердегі теологияға әсері туралы айта алады. Келесі сәтте ол өз-өзіне сипаттау ретінде Киелі жазбалар мен теологияның sensus literalis туралы айта алады. Келесі сәтте (бірақ бұл оның жарияланған еңбегінен бірден көрінбесе де) ол провидение мен қажылық туралы сөйлесе алады. Қазір осы бай материалды біріктіретін соңғы жобаның қандай формада болатынын дәл анықтау қиын, бірақ Фрайдың егжей-тегжейлі тарихи жұмыс арқылы теологиялық ойлануды жалғастыруды және өзінің толыққанды христологиясын жетілдіргісі келгені анық.

Өлім

Алайда, жан-жақты христологияның әлеуетті жобасы ешқашан аяқталмаған. Ол Х. Ричард Нибур туралы конференцияға жазған баяндамасын тапсыра алмастан, ол ауырып қалды, ал баяндама оның жоқтығында берілді. Фрей 1988 жылы 12 қыркүйекте теологтық және тарихи мансабының шыңына жеткенде инсульттан қайтыс болды.