Кіріспе

Үндістаннан шыққан соққылы трубаның ұшы Шанха индуизмде діни рәсімнің маңыздылығына ие. Индуизмде панчаянья деп аталатын шанкха - индуизмнің сақтанушы құдайы Вишнудың қасиетті эмблемасы. Бұл әлі күнге дейін индуистік рәсімдерде керней ретінде қолданылады, ал бұрын соғыс кернейі ретінде қолданылған. Арунава Боздың айтуынша, "Шанха индус жазбаларында атақ, ұзақ өмір және өркендеу, күнәдан тазартушы және Лакшми құдайының мекені ретінде мадақталады, ол өркендеу құдайы және Вишнуның жұбайы". Шанха индустар өнерінде Вишнумен байланысты. Су символы ретінде ол әйелдердің құнарлылығы мен жыландармен байланысты. Шанха буддизмнің сегіз игі белгілерінің бірі, Аштамангала, және буддизмнің кең таралған дыбысын білдіреді.

Сипаттамалары

Бұл қабықша Turbinellidae тұқымдасына жататын Turbinella pyrum теңіз шаянының түрінен алынған. Бұл түр Үнді мұхитында және оның маңындағы теңіздерде тіршілік етеді. Қабық порцеланды (яғни қабықтың беткі қабаты мықты, қатты, жылтыр және порцелан сияқты біршама мөлдір). Бұл сондай-ақ орындаушының аузына тесігі бар кез келген теңіз шаянының қабығы болуы мүмкін. Қабықтың негізгі денесінің жалпы пішіні ұзын немесе конус тәрізді. Ұзын пішінде ортасында шығыңқылық бар, бірақ екі шетінде де таяз. Жоғарғы бөлігі (сифондық канал) - тығыздағыш пішіндес, ал төменгі ұшы (шпиль) - бұрмаланған және таяз. Оның түсі күңгірт, ал беткі қабаты қатты, сымбатты және мөлдір. Барлық шаян қабықшалары сияқты, оның ішкі бөлігі де қуыс. Қабықтың ішкі беттері өте жылтыр, бірақ сыртқы беті жоғары туберкуляциялы. Индуизмде ең көп сұранысқа ие болып табылатын, ұшы тік, ауыр, жылтыр ақ, жұмсақ шанкха. Вамаварта ("солға бұрылған" диафрагманың жоғарғы жағымен қаралғанда): "Жыныстың өте жиі кездесетін оң жақ формасы, мұнда қабықтың ойық немесе ойықтары сағаттың ілгері бағыттағы спиральмен кеңейеді". Вамаварта шанкха табиғат заңдарының кері бұрылуын білдіреді және Шивамен байланысты. Дакшинаварта шанкха - "құбырдың өте синистральді түрі, мұнда қабықтың ойық немесе ойық ойықтары, қабықтың ұшынан қаралғанда, сағат тіліне қарсы спиральмен кеңейеді". Дакшинаварта шанкхасы - бұл Лакшми - Вишнуның жұбайының мекені деп саналады. Сондықтан да бұл типті шанкха дәрілік мақсатта өте жақсы болып саналады. Бұл Үнді мұхитынан шыққан өте сирек кездесетін тұқым. Бұл типті шанкханың диафрагмасының шетінде және көкшеде көрінетін үштен жетіге дейінгі жоталары бар және оның ішкі құрылымы ерекше. Бұл түрдегі оң спираль планеталардың қозғалысын көрсетеді. Бұл сондай-ақ Будданың оң жаққа қарай бұралып өсетін шашымен салыстырылады. Будданың қаш аралығындағы ұзын ақ бүк және оның көкірек түбіне ұқсас айналып тұрған бұрқасын да осы шанкхаға ұқсас. "Вараха Пурана" да "Дакшинаварта шанкха" суымен суға шомылу адамды күнәдан азат етеді деп айтылған. Сканда Пуранада осы шанкхамен Вишнуды жуудың жеті өмірдегі күнәлардан арылуды қамтамасыз ететіндігі айтылған. Дакшинаварта шанкхасы сирек кездесетін "мүсін" немесе ратна болып саналады және үлкен қасиеттермен безендірілген. Сондай-ақ, оның жарқырауы, ақтығы мен кеңдігіне қарай ұзақ өмір сүру, атақ-даңқ пен байлық береді деп есептеледі. Мұндай шанкхада ақау болса да, оны алтынмен орнату шанкханың қасиеттерін қалпына келтіреді деп есептеледі. Тромпета немесе үрмелі аспап жасау үшін шанкханың ұшынан жақын жерде тесік қазады. Бұл тесіктен ауа соққанда, ол шанкханың айналымдары арқылы өтіп, қатты, өткір, күрт дыбыс шығарады. Бұл дыбыс - Шанханың көмекшілер мен достарын шақыру үшін соғыс кернейі ретінде қолданылуының себебі. Шанка ұзақ уақыт бойы соғыста қолданыла берді. Ол шығарған дыбыс шанканад деп аталды. Қазіргі кезде шанкха индуистік ғибадатханалар мен үйлерде ғибадат кезінде, әсіресе индуистік аарти рәсімінде, тәңірлерге жарық ұсынған кезде соғылады. Шанха сондай-ақ құдайлардың, әсіресе Вишнудың бейнелерін жуу және діни тазару үшін қолданылады. Бұл мақсатта бұрғылау ойығы жүргізілмейді, бірақ диафрагма таза кесіледі немесе сирек кездессе, бес ауызды бес қатарлы қабықшаны бейнелеу үшін бұрандалар кесіледі. Шанха қолғап, білезік және басқа да бұйымдарды жасауға арналған материал ретінде қолданылады. Ол санскритте шанкха бхасма деп аталатын шоколад құмырасы ретінде дайындалады, ол қабықты лимон шырынына батырып, жабық тигульдерде 10 - 12 рет кальциниру арқылы дайындалады және ақырында ұнтақ күлге дейін азайтылады.

Маңыздылығы

Шанкханың дыбысы қасиетті Ом дыбысының символы. Құрбыны ұстап тұрған Вишну оны дыбыс құдайы ретінде бейнелейді. Брахма Вайварта Пуранада шанкха - Лакшми мен Вишнуның мекені деп айтылған. Санха-садма-пуранада Вишну мүсініне сиыр сүтімен шомылу миллион жайна (өрт құрбандығы) жасаумен тең деп мәлімделген, ал Вишнуды Ганг өзенінің суымен шомылу адамды қайта тулудан босатады. Ол былай деп жалғастырады: "Күн тұманды шашыратып жатқандай, шұңқырдың (шанкханың) көрінісі барлық күнәларды шашады, сондықтан оған табыну туралы неге сөйлесу керек?" Падма Пуранада Вишнуды Ганг суы мен сүтімен жуудың әсері бірдей деп айтылады және бұған қоса, бұлай ету зұлымдықтан аулақтайды, Вишну бейнесі алдында шаңырақтан су құю - қасиетті Ганг өзенінде шомылумен бірдей. Шенкханы соғысқа кіріспес бұрын сикх жауынгерлері де қолданған. Марьяда әлі күнге дейін барлық нихангтар арқылы аарти аарта намазында және хола мохалла фестивалінде қолданылады. Шанха (Падманабхасвами ғибадатханасының бас құдайының шоқтығын бейнелейтін) - Үндістанның Керала штатының мемлекеттік эмблемасының бір бөлігі. Символ Траванокор ханшайымы мен Кочин патшалығының бұрынғы эмблемаларынан алынған.

Индуистік иконография

Шанха - Вишнудың басты қасиеттерінің бірі. Вишнуның бейнелері, ол отырған немесе тұрған күйде, оны, әдетте, сол жақ жоғарғы қолында шанкха ұстап тұрғанын көрсетеді, ал Сударшана Чакра (чакра дискус), гада (маце) және падма (лотос гүлдері) оның оң жақ жоғарғы, сол жақ төменгі және оң жақ төменгі қолын әшекейлейді. Вишнуның Мацья, Курма, Вараха және Нарасимха сияқты аватары да вишнуның басқа атрибуттарымен бірге шанкха ұстап тұрғандай суреттеледі. Кришна Вишнудың аватар ретінде Панчаянья деп аталатын шанкхаға ие екендігі сипатталады. Жағанатх пен Витхоба сияқты Вишнуның аймақтық формалары да шанкханы ұстап тұрғандай суреттелген болуы мүмкін. Бұл бейнеде Вишнудан басқа да құдайлар шанкха ұстап тұр. Бұлардың қатарына күн құдайы Сурья, көктің патшасы Индра және жаңбыр құдайы, соғыс құдайы Картикея, әйел құдайы Вайшнави және ерлік құдайы Дурга кіреді. Сол сияқты, Гаджа Лакшми мүсіндерінде Лакшми оң қолында шанкха ұстап, екіншісінде лотосты ұстап тұр. Кейде Вишнуның шанхасы мүсінде Аюдапуруша "жарақшы" ретінде бейнеленеді және Вишну немесе оның аватары жанында тұрған адам ретінде бейнеленеді. Бұл кіші тұлға Шанхапуруша деп аталады, ол екі қолында да шанкха ұстап тұрған күйінде суреттелген. Ғибадатхананың бағаналары, қабырғалары, гопурамдары (мұнаралары), жертөлелері және ғибадатхананың басқа жерлерінде шанкха мен чакраның мүсіндері - Вишну эмблемалары - көрінеді. Пурьи қаласы, сондай-ақ Шанха кшетрасы деп аталады, кейде өнерде Шанха немесе жағажай ретінде суреттелген, оның ортасында Джаганнатх ғибадатханасы бар.

Индуистік мифология

Брахма Вайварта Пуранадағы индуистік аңыздар шұңқырлардың жаратылуын еске алады: Шива асураларға үшбұрышты лақтырып, оларды бірден өртеп жіберді. Олардың күлдері теңізге ұшып, шомырттар пайда болды. Панчаянья қабықшасы - мұхиттың ығысуы кезінде пайда болған көптеген материалдардың бірі. Рамаяна мен Маһабхаратаның индуистік эпостарында шанкха символы кеңінен қолданылады. Рамаяна эпосында Лакшмана, Бхарата және Шатругна, тиісінше, Шеша, Сударшана Чакра және Панджаняның кейбіреулері болып саналады, ал олардың үлкен ағасы Рама Дашаватараның бірі болып саналады, Вишнуның он аватары. Курукшетра соғысы кезінде Кришна, Пандава ханзадасының күймешісі және эпостың басты кейіпкері ретінде Арджуна Панчаяньяны соғысты жариялауға шақырады. Санскрит тілінде Панчаянья "бұлардың бес класын басқару" дегенді білдіреді. Кунтидің ұлы Юдхиштхира патшасы анатавиджаяның қабығын өртеп жіберді, ал Накула мен Сахадева Сугхоса мен Манипуспаканы өртеп жіберді. Сол ұлы садақшы Каси патшасы, ұлы жауынгер Сикханди, Дхрастадьюмна, Вирата және жеңе алмайтын Сатьяки, Друпада, Драупадидің ұлдары және басқалар, Уа, патша, Субхадраның ұлы сияқты, қарулы, бәрі өздерінің коншшшеллдерін ұрды. Жылан садхуға оны Нага Девата (Жылан құдайы) ретінде табыну керектігін айтты, содан бері ол Шанку Нага деп аталады. Химачал-Прадеш штатының Кулу ауданында да осындай аңыздар бар.