Кіріспе

"Хедждің екінші жағы" - 1911 жылы Э. М. Форстердің "The Celestial Omnibus" атты қысқа әңгімелер жинағына енген аллегорикалық эскиз. Бұл оқиға - жаңа ғана жиырма бес жасқа толған, өмір бойы өлі тікенді бұталардың екі биік тікенегімен шектелген тар жолмен немесе жолмен жүрген аты аталмаған жас жігіттің арманға ұқсас бірінші тұлғалық баяндауы. Ол өз мақсатын алға басу мен заманауилыққа деген ұмтылысының белгісі деп санайтын жол бойымен алға басуға және уақытты тиімді пайдалануға бел буған; ол өзінің ілгерілеуін қадағалағыш көмегімен қадағалайды (бұл, қызығы, шақырым емес, жылдармен белгіленеді). Айтқыш жолдағы кез келген адамды басып өтуге тырысқаны туралы қысқаша ойланады және ол басқаларға көмектесу үшін тоқтап, ән айтумен уақытын жоғалтып, өзін ұятқа қалдырған ағасынан бас тартқаннан бері басқа адамға жылдамдығын бәсеңдеткен жоқ. Баяндаушы жүріп-тұрудан шаршап, тыныс алу үшін бір айрықша тасқа отырады, құлап түседі және тікенді тоғай арқылы өзін сүйретеді. Ол күткеннен гөрі, қоршаудың арғы жағында суға толы қазбаға құлап түседі. Ол шұңқырдың арғы жағындағы жердің көктайғақ, көктайғақ таулы жерлер мен далалар, бір-бірімен бәсекелеспейтін және бір жерге жетуге асықпайтын адамдар мекендейтін әдемі әрі көрікті жер екенін біледі. Айтқыш (өзінің қадағалағыш өлшегішін тоқтағанын байқаған) адамдармен сыпайы қарым-қатынас жасайды, бірақ олардың мақсатсыздығымен ұқыпты түрде қайшы келеді: ол оларға жолдың өмірдегі жалғыз құнды мақсат екенін және ол адамзаттың алға басу мен өзін-өзі тануға деген ең жоғары ұмтылысын білдіретінін түсіндіруге тырысады, тіпті ол жолдың ақыр соңында қайда әкелетінін білмесе де. Қарт жігіт оны шұңқырдағы мөлдір мүйіз қақпасына көрсетеді, ал күшейіп бара жатқан қарама-қайшылықты баяндаушы жолға қайтуға деген шешімін білдіреді, бірақ соңғы сәтте бас тартады, ал жайылымға жатып, ұйықтап қалады. Ол оянғаннан кейін соңғы сәтінде өзінің жол көрсетушісін бірде жол үстінде қалдырған бауыры екенін таниды.