Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XIX ғасырда Балқанда ұлттық қайта өрлеу басталды; ұлттық және діни қарама-қайшылықтар өршіді, ал Осман саясаты бір топты екінші топқа қарсы ойнату арқылы қақтығыстар күшейтілді. Осы арада Осман империясы Грекияның, Сербияның және Болгарияның негізгі бөліктеріне билігін жоғалтты, олардың әрқайсысы Македонияны тарихи немесе этникалық негізде талап етті. 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысын аяқтаған Сан-Стефано келісімінде (1878) Болгария Македонияның көп бөлігін алды. Алайда, бұл келісімді сол жылы Еуропа державалары жойды (Берлин конгресін қараңыз), ал Македония тікелей Осман империясының бақылауында қалды. 1897 жылғы Грекия-Түркия соғысынан кейін Грекия үшін апат болып шықты, Македонияда болгар ұлтшылдығы күшейе бастады. 1903 жылы Ілияс пайғамбардың мерекесі күні (20 шілде) Илинден көтерілісі деп аталатын көтеріліс болды, оны Осман әскері тез арада басып тастады.
In the 19th century, the national revival in the Balkans began; national and religious antagonism flared, and conflict was heightened by the Ottoman policy of playing one group against the other. Meanwhile, the Ottoman Empire lost control over the major sections of Greece, Serbia, and Bulgaria, each of which claimed Macedonia on historical or ethnical grounds. In the Treaty of San Stefano (1878), which terminated the Russo Turkish War of 1877–78, Bulgaria was awarded much of Macedonia. However, the settlement was nullified by the European powers in the same year (see Congress of Berlin), and Macedonia was left under direct Ottoman control. After the Greco Turkish war of 1897, which proved a disaster for Greece, Bulgarian nationalism started strengthening in Macedonia. On the feast day (20 July) of the prophet Elijah in 1903 there was an uprising, known as the Ilinden Uprising, which the Ottoman army soon suppressed.
Македония үшін грек күрес
Алайда көтеріліс Македонияның мәңгілікке жоғалуы мүмкін екенін анық көрсетті, бұл гректердің жалпы жұмылдыруын ынталандырды. 1904 жылы Македония үшін гректер арасында қарулы күрес басталып, 1908 жылға дейін жалғасты. Осы кезеңде Грекияның еркін мемлекетінен, Криттен және басқа да аймақтардан еріктілерден тұратын бөлімшелер жергілікті Македономахой (Μακεδονομάχοι, "македониялық жауынгерлер") -мен ынтымақтасып Македония аймағына ағылды. Олар Македонияның орталық және оңтүстік бөліктеріне үстемдік орнату үшін болгар күштеріне қарсы шықты.
The rising, however, made plain the danger that Macedonia might be lost for ever, which stimulated a general mobilisation on the part of the Greeks. So it came about, in 1904, that the armed Greek Struggle for Macedonia began, lasting until 1908. During this period, units made up of volunteers from the free Greek state, from Crete and from other areas poured into region of Macedonia in solidarity with the local Makedonomáchoi (Μακεδονομάχοι, "Macedonian fighters"). Together, they confronted the Bulgarian forces in an attempt to assert hegemony over the central and southern parts of Macedonia.
Балқан соғыстары
1912-1913 жылдардағы Балқан соғыстары (бірінші және екінші) Македониядағы бес ғасырлық Осман билігін тоқтатты.
The Balkan Wars (First and Second), of 1912–13 put an end to five centuries of Ottoman domination in Macedonia.
Бірінші Балқан соғысы
Христиан мемлекеттері (Сербия, Черногория, Грекия және Болгария) арасындағы қарама-қайшылықтар әлі де жалғасып келеді, ал Бірінші Балқан соғысының сәтті аяқталуынан кейін олар қайта пайда болды, әсіресе Македонияның бөлінуі. Лондон келісімінде 1913 жылы одақтастар Македонияның бөлінуі туралы келіспейді.
The antagonisms between the Christian states (Serbia, Montenegro, Greece and Bulgaria) still persisted, and after the successful conclusion of the First Balkan War, they resurfaced, especially over the partition of Macedonia. In Treaty of London, 1913 the allies (see:Balkan League) disagree about the division of Macedonia.
Екінші Балқан соғысы
Екінші Балқан соғысында Грекия мен Сербия Болгарияға қарсы шықты, ал Бухарест келісімінің (1913) нәтижесінде Болгария Македонияның кішкентай бөлігін ғана қалдырды, қалған бөлігі қазіргі сызықтар бойынша бөлінді. 1913 жылы Бухарест келісімінен кейін аймақ Грекияға бөлінді, ол Грекия Македониясын (Салоника вилайеті мен Манастирден құралған); Сербия, Вардар Македониясын (бүгінгі Солтүстік Македония Республикасы) және Осман Косовосының аймақтары Македония аймағының бөлігі болды. Болгария Салоника вилайетіне қазіргі Благоевград провинциясын алды. Мұның соңынан халықты көшіру басталды. Мыңдаған македондық болгарлар Болгарияға қашып кетті.
Greece and Serbia turned against Bulgaria in the Second Balkan War, and the Treaty of Bucharest (1913) left Bulgaria only a small share of Macedonia, the rest of which was divided roughly along the present lines. In 1913, following the Treaty of Bucharest, the region was divided among Greece, which took Greek Macedonia (composed from the Vilayets of Salonica, and Manastir); Serbia, which took Vardar Macedonia (today, the Republic of North Macedonia); and the areas of Ottoman Kosovo that were part of the Macedonian region – today, South Kosovo. Bulgaria took what is now Blagoevgrad Province from the Salonica Vilayet. This was followed by massive population movements. Thousands of Macedonian Bulgarians fled to Bulgaria.
Бірінші дүниежүзілік соғыс және ұлттық шина
Венизелос одақтастарды қолдап, Грекияның соғыспен бірге соғыспен бірге қатысуын қалады, ал Германияға қолдау білдіретін король Грекияның бейтарап қалғанын қалады, бұл Орталық державалардың жоспарларына оң әсер етеді. Бұл келіспеушіліктің кең ауқымды әсері болды, өйткені ол патшаның сипаты мен мемлекеттегі рөліне де әсер еткен. Патшаның конституцияға қайшы түрде Венизелосты қызметтен босатуы екеуінің арасындағы жеке араздыққа әкелді, ал кейінгі оқиғаларда олардың ізбасарлары екі түбегейлі қарама-қарсы саяси лагерьге бөлініп, кең грек қоғамына әсер етті. Союз әскерлерінің Салоникаға түсірілуімен және Македониядағы әскери қамалдың корольінің неміс-болгар әскерлеріне шартты түрде берілуімен екі адамның келіспеушілігі азаматтық соғыс түрін ала бастады. 1916 жылдың тамызында Венизелос ізбасарлары Антантаның қолдауымен Солтүстік Грецияда уақытша мемлекет құрды, оның мақсаты Македониядағы жоғалған аймақтарды қайтарып алу және Грецияны екіге бөлу болды. Антанта мен роялистік күштер арасындағы Афинадағы қарулы қақтығыстан кейін (Noemvriana деп аталатын оқиға) патша орнынан кетті, ал оның орнын екінші ұлы Александр алды. Венизелос 1917 жылы 29 мамырда Афинаға оралды және Грекия, енді біріктірілген, ресми түрде одақтастар жағында соғысқа қосылды, жеңіске жетіп, Севр келісімшарты бойынша жаңа аумақты қамтамасыз етті.
Venizelos was in support of the Allies and wanted Greece to join the war on their side, while the pro German King wanted Greece to remain neutral, which would favor the plans of the Central Powers. The disagreement had wider implications, since it would also affect the character and role of the king in the state. The unconstitutional dismissal of Venizelos by the King resulted in a deep personal rift between the two and in subsequent events their followers divided into two radically opposed political camps affecting the wider Greek society. With the landing of Allied forces in Thessaloniki with Venizelos' permission and the unconditional surrender by the King of a military fort in Macedonia to German Bulgarian forces, the disagreement of the two men started to take the form of civil war. In August 1916, followers of Venizelos set up a provisional state in Northern Greece with Entente support with the aim of reclaiming the lost regions in Macedonia, effectively splitting Greece into two entities. After intense diplomatic negotiations and an armed confrontation in Athens between Entente and royalist forces (an incident known as Noemvriana) the king abdicated, and his second son Alexander took his place. Venizelos returned to Athens on 29 May 1917 and Greece, now unified, officially joined the war on the side of the Allies, emerging victorious and securing new territory by the Treaty of Sèvres.
Лозанна келісім-шарты (1923)
Лозанна келісім-шарты (1923) дәстүрлі грек саясатын "Ұлы идея" деп тоқтатты. Бұл Грекияның соғыстар аралығындағы үкіметтеріне өздерінің назарын елдің ішкі істеріне және қазіргі Грекия мемлекетінің құрылысына аударуға мүмкіндік берді. 1923 жылдан кейін Грекия, Түркия және Болгария арасындағы халық алмасу Македониядағы славян және түрік элементтерінің көпшілігін Кіші Азиядан келген грек босқындарымен алмастырды. Македония грек босқынының келуімен демографиялық түбегейлі өзгеріске ұшырады; 1913 жылы 43% құраған гректер 1928 жылға қарай Македония халқының 89% құраған деп есептелді. Болгарияның Югославиямен (1929 жылға дейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі) қарым-қатынасы Македония мәселесі бойынша шиеленісіп қалды. Шекаралық оқиғалар жиі болды, сондай-ақ Югославияның Болгарияға қарсы ішкі македондық революциялық ұйымды (IMRO) қолдағаны үшін айыптау болды. Сербия билігіне қарсы македониялық агитация (1934) Марсельде болгар ұлтшылының Югославия королі Александрды өлтіруімен аяқталды.
The Treaty of Lausanne (1923) put an end to the traditional Greek policy of the "Great Idea". This allowed the Greek governments of the inter war years to turn their attention to the country's domestic affairs and to the building of the modern Greek state. The population exchanges among Greece, Turkey, and Bulgaria after 1923 resulted in the replacement by Greek refugees from Asia Minor of most of the Slavic and Turkish elements in Macedonia. Macedonia experienced a radical demographic transformation with the arrival of the Greek refugees; the Greeks, who had been the 43% in 1913, were estimated to constitute 89% of the population of Macedonia by 1928. Bulgarian relations with Yugoslavia (before 1929 the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes) remained strained over the Macedonian question. Frontier incidents were frequent, as were Yugoslav charges against Bulgaria for fostering the Internal Macedonian Revolutionary Organization (IMRO), a nationalist group that used violence, in Yugoslavia. Macedonian agitation against Serbian rule culminated (1934) in the assassination of King Alexander of Yugoslavia by a Bulgarian nationalist at Marseille.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыста Италияның 1940 жылғы 28 қазандағы шабуылдан кейін Грекия Италияның алғашқы шабуылдарын және 1941 жылдың наурыз айында қарсы шабуыл жасады. 6 сәуірде "Марита операциясы" деп аталатын неміс шабуылы басталғанда, грек армиясының басым бөлігі Италияның уәзірлері болған Албаниямен Грекия шекарасында болды. Неміс әскерлері Болгариядан басып кірді, екінші майдан пайда болды. Грекия әскері итальяндықтар мен неміс әскерлеріне қарсы қорғаныс күшін салғанда, олардың санынан асып түсті. Нәтижесінде Метакса қорғаныс сызығын немістер тез басып алды, содан кейін олар албан шекарасында грек күштерін қоршап, оларды берілуге мәжбүр етті. Грекияның аумағы ось державалары басқаратын оккупациялық аймақтарға бөлінді, ал немістер Салониканы қоса алғанда, елдің ең маңызды аймақтарын өздері басқара бастады. Еліміздің басқа аймақтары Германияның серіктестері Италия мен Болгарияға берілді. Тракия мен Шығыс Македонияны (1941-1944) Болгария басып алды, ол ось державаларының жағында болды. Бұл жағдай Грекияның экономикасын қиратып, грек халқына ауыр жағдай туғызды. Сонымен қатар Грекияның басқа аймақтарында да Грекияның қарсыласы құрылды. Бұл қарсылық топтары басқыншы мемлекеттерге қарсы партизандық шабуылдар жасады, қауіпсіздік батальондарымен күресті және үлкен тыңшы желілерін құрды. Грекиялық қарсылық 21 087 ось әскерін (17 536 неміс, 2739 итальян, 1532 болгар) өлтірді және 6463 адамды тұтқынға алды (2 102 неміс, 2109 итальян, 2252 болгар), 20 650 грек партизандары қайтыс болды және белгісіз саны тұтқынға алынды.
In World War II, following the Italian invasion on 28 October 1940, Greece repelled the initial Italian attack and a counter attack in March 1941. When the German invasion, known as Operation Marita, began on 6 April, the bulk of the Greek Army was on the Greek border with Albania, then a vassal of Italy, from which the Italian troops had attacked. German troops invaded from Bulgaria, creating a second front. The Greek army found itself outnumbered in its effort to defend against both Italian and German troops. As a result, the Metaxas defensive line was quickly overrun by the Germans, who then outflanked the Greek forces at the Albanian border, forcing their surrender. Greece's territory was divided into occupation zones run by the Axis powers, with the Germans proceeding to administer the most important regions of the country themselves, including Thessaloniki. Other regions of the country were given to Germany's partners, Italy and Bulgaria. Thrace and eastern Macedonia were occupied (1941–44) by Bulgaria, which sided with the Axis Powers. The occupation ruined the Greek economy and brought about terrible hardships for the Greek civilian population. At the same time the Greek Resistance was formed in Macedonia as well as in the rest of Greece. These resistance groups launched guerrilla attacks against the occupying powers, fought against the collaborationist Security Battalions, and set up large espionage networks. The Greek Resistance killed 21,087 Axis soldiers (17,536 Germans, 2,739 Italians, 1,532 Bulgarians) and captured 6,463 (2,102 Germans, 2,109 Italians, 2,252 Bulgarians), for the death of 20,650 Greek partisans and an unknown number captured.
Грекиялық азаматтық соғыс
Грекияда Азамат соғысының көп бөлігі Македонияда өтті. Грекияның Коммунистік партиясы немесе KKE және Грекияның Демократиялық Армиясы немесе DSE Македонияда қатты құрылды. Ұлттық азаттық майданы гректермен байланысқан славян тілінде сөйлейтін адамдармен құрылды. Олар азшылық мәртебесі мен құқықтарын тануға байланысты соғыс күш-жігеріне көмектесу үшін құрылды. Алайда, DSE Грекиядағы Азамат соғысында жеңілгенде, коммунистер жағында соғысқан мыңдаған адам Грекиядан қашып кетті, олармен бірге Македонияның грек аймағынан мыңдаған этникалық македондық балалар да кетті. Македония аймағына қатысты шиеленістер соғыстан кейінгі алғашқы жылдары да жалғасты. Грекияда Азамат соғысы кезінде Македонияға байланысты Грекия мен Югославия арасында көп жанжал болды, ал 1948 жылдан кейін Югославия мен Болгария арасындағы бұзылу Македония мәселесін жарылғыш етуге көмектесті. Алайда, азаматтық соғыстың шешілуімен және 1962 жылдан кейін Югославия мен Болгария арасындағы қарым-қатынастың жеңілдеуімен Македония мәселесі бойынша шиеленістік төмендеді. 1982 жылғы рақымшылық туралы заңда "Грекияға 1946-1949 жылдардағы азаматтық соғыс кезінде және оның салдарынан шетелдік саяси босқындар ретінде қашып кеткен барлық гректер Грекияға қайтуға еркін" деп көрсетілген. Грекиялық азаматтар грек азаматтығын қайтарып, қайта оралуға құқылы, оның ішінде македондық гректер, бірақ грек емес деп танылғандар, негізінен этникалық македондықтар.
Much of the Greek Civil War was fought in Macedonia. The Communist Party of Greece or KKE and the Democratic Army of Greece or DSE were heavily established in Macedonia. The National Liberation Front was established by Slavic speakers who associate themselves with Yugoslavia who resided in Greece, to assist with the war effort, in return for minority status recognition and rights. However, when the DSE lost the Greek Civil War thousands of people who fought for the Communist side fled Greece, taking thousands of ethnic Macedonian children from the Greek region of Macedonia with them. Tension over the region of Macedonia continued in the early postwar years. During the Greek Civil War there was much conflict between Greece and Yugoslavia over Macedonia, and the breach between Yugoslavia and Bulgaria after 1948 helped to make the Macedonian question explosive. However, with the settlement of the civil war and with the easing of Yugoslav Bulgarian relations after 1962, tension over Macedonia was reduced. A 1982 amnesty law stated "Free to return to Greece are all Greeks by Genus who during the civil war of 1946–1949 and because of it have fled abroad as political refugees, despite that Greek citizenship has been taken away from them" had the right as Greeks, to take back their Greek citizenship and return, including the Macedonian Greeks, but excluding those who identified as non Greeks, who were mainly ethnic Macedonians.