Кіріспе

XIX ғасырда Балқанда ұлттық қайта өрлеу басталды; ұлттық және діни қарама-қайшылықтар өршіді, ал Осман саясаты бір топты екінші топқа қарсы ойнату арқылы қақтығыстар күшейтілді. Осы арада Осман империясы Грекияның, Сербияның және Болгарияның негізгі бөліктеріне билігін жоғалтты, олардың әрқайсысы Македонияны тарихи немесе этникалық негізде талап етті. 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысын аяқтаған Сан-Стефано келісімінде (1878) Болгария Македонияның көп бөлігін алды. Алайда, бұл келісімді сол жылы Еуропа державалары жойды (Берлин конгресін қараңыз), ал Македония тікелей Осман империясының бақылауында қалды. 1897 жылғы Грекия-Түркия соғысынан кейін Грекия үшін апат болып шықты, Македонияда болгар ұлтшылдығы күшейе бастады. 1903 жылы Ілияс пайғамбардың мерекесі күні (20 шілде) Илинден көтерілісі деп аталатын көтеріліс болды, оны Осман әскері тез арада басып тастады.

Македония үшін грек күрес

Алайда көтеріліс Македонияның мәңгілікке жоғалуы мүмкін екенін анық көрсетті, бұл гректердің жалпы жұмылдыруын ынталандырды. 1904 жылы Македония үшін гректер арасында қарулы күрес басталып, 1908 жылға дейін жалғасты. Осы кезеңде Грекияның еркін мемлекетінен, Криттен және басқа да аймақтардан еріктілерден тұратын бөлімшелер жергілікті Македономахой (Μακεδονομάχοι, "македониялық жауынгерлер") -мен ынтымақтасып Македония аймағына ағылды. Олар Македонияның орталық және оңтүстік бөліктеріне үстемдік орнату үшін болгар күштеріне қарсы шықты.

Балқан соғыстары

1912-1913 жылдардағы Балқан соғыстары (бірінші және екінші) Македониядағы бес ғасырлық Осман билігін тоқтатты.

Бірінші Балқан соғысы

Христиан мемлекеттері (Сербия, Черногория, Грекия және Болгария) арасындағы қарама-қайшылықтар әлі де жалғасып келеді, ал Бірінші Балқан соғысының сәтті аяқталуынан кейін олар қайта пайда болды, әсіресе Македонияның бөлінуі. Лондон келісімінде 1913 жылы одақтастар Македонияның бөлінуі туралы келіспейді.

Екінші Балқан соғысы

Екінші Балқан соғысында Грекия мен Сербия Болгарияға қарсы шықты, ал Бухарест келісімінің (1913) нәтижесінде Болгария Македонияның кішкентай бөлігін ғана қалдырды, қалған бөлігі қазіргі сызықтар бойынша бөлінді. 1913 жылы Бухарест келісімінен кейін аймақ Грекияға бөлінді, ол Грекия Македониясын (Салоника вилайеті мен Манастирден құралған); Сербия, Вардар Македониясын (бүгінгі Солтүстік Македония Республикасы) және Осман Косовосының аймақтары Македония аймағының бөлігі болды. Болгария Салоника вилайетіне қазіргі Благоевград провинциясын алды. Мұның соңынан халықты көшіру басталды. Мыңдаған македондық болгарлар Болгарияға қашып кетті.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және ұлттық шина

Венизелос одақтастарды қолдап, Грекияның соғыспен бірге соғыспен бірге қатысуын қалады, ал Германияға қолдау білдіретін король Грекияның бейтарап қалғанын қалады, бұл Орталық державалардың жоспарларына оң әсер етеді. Бұл келіспеушіліктің кең ауқымды әсері болды, өйткені ол патшаның сипаты мен мемлекеттегі рөліне де әсер еткен. Патшаның конституцияға қайшы түрде Венизелосты қызметтен босатуы екеуінің арасындағы жеке араздыққа әкелді, ал кейінгі оқиғаларда олардың ізбасарлары екі түбегейлі қарама-қарсы саяси лагерьге бөлініп, кең грек қоғамына әсер етті. Союз әскерлерінің Салоникаға түсірілуімен және Македониядағы әскери қамалдың корольінің неміс-болгар әскерлеріне шартты түрде берілуімен екі адамның келіспеушілігі азаматтық соғыс түрін ала бастады. 1916 жылдың тамызында Венизелос ізбасарлары Антантаның қолдауымен Солтүстік Грецияда уақытша мемлекет құрды, оның мақсаты Македониядағы жоғалған аймақтарды қайтарып алу және Грецияны екіге бөлу болды. Антанта мен роялистік күштер арасындағы Афинадағы қарулы қақтығыстан кейін (Noemvriana деп аталатын оқиға) патша орнынан кетті, ал оның орнын екінші ұлы Александр алды. Венизелос 1917 жылы 29 мамырда Афинаға оралды және Грекия, енді біріктірілген, ресми түрде одақтастар жағында соғысқа қосылды, жеңіске жетіп, Севр келісімшарты бойынша жаңа аумақты қамтамасыз етті.

Лозанна келісім-шарты (1923)

Лозанна келісім-шарты (1923) дәстүрлі грек саясатын "Ұлы идея" деп тоқтатты. Бұл Грекияның соғыстар аралығындағы үкіметтеріне өздерінің назарын елдің ішкі істеріне және қазіргі Грекия мемлекетінің құрылысына аударуға мүмкіндік берді. 1923 жылдан кейін Грекия, Түркия және Болгария арасындағы халық алмасу Македониядағы славян және түрік элементтерінің көпшілігін Кіші Азиядан келген грек босқындарымен алмастырды. Македония грек босқынының келуімен демографиялық түбегейлі өзгеріске ұшырады; 1913 жылы 43% құраған гректер 1928 жылға қарай Македония халқының 89% құраған деп есептелді. Болгарияның Югославиямен (1929 жылға дейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі) қарым-қатынасы Македония мәселесі бойынша шиеленісіп қалды. Шекаралық оқиғалар жиі болды, сондай-ақ Югославияның Болгарияға қарсы ішкі македондық революциялық ұйымды (IMRO) қолдағаны үшін айыптау болды. Сербия билігіне қарсы македониялық агитация (1934) Марсельде болгар ұлтшылының Югославия королі Александрды өлтіруімен аяқталды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыста Италияның 1940 жылғы 28 қазандағы шабуылдан кейін Грекия Италияның алғашқы шабуылдарын және 1941 жылдың наурыз айында қарсы шабуыл жасады. 6 сәуірде "Марита операциясы" деп аталатын неміс шабуылы басталғанда, грек армиясының басым бөлігі Италияның уәзірлері болған Албаниямен Грекия шекарасында болды. Неміс әскерлері Болгариядан басып кірді, екінші майдан пайда болды. Грекия әскері итальяндықтар мен неміс әскерлеріне қарсы қорғаныс күшін салғанда, олардың санынан асып түсті. Нәтижесінде Метакса қорғаныс сызығын немістер тез басып алды, содан кейін олар албан шекарасында грек күштерін қоршап, оларды берілуге мәжбүр етті. Грекияның аумағы ось державалары басқаратын оккупациялық аймақтарға бөлінді, ал немістер Салониканы қоса алғанда, елдің ең маңызды аймақтарын өздері басқара бастады. Еліміздің басқа аймақтары Германияның серіктестері Италия мен Болгарияға берілді. Тракия мен Шығыс Македонияны (1941-1944) Болгария басып алды, ол ось державаларының жағында болды. Бұл жағдай Грекияның экономикасын қиратып, грек халқына ауыр жағдай туғызды. Сонымен қатар Грекияның басқа аймақтарында да Грекияның қарсыласы құрылды. Бұл қарсылық топтары басқыншы мемлекеттерге қарсы партизандық шабуылдар жасады, қауіпсіздік батальондарымен күресті және үлкен тыңшы желілерін құрды. Грекиялық қарсылық 21 087 ось әскерін (17 536 неміс, 2739 итальян, 1532 болгар) өлтірді және 6463 адамды тұтқынға алды (2 102 неміс, 2109 итальян, 2252 болгар), 20 650 грек партизандары қайтыс болды және белгісіз саны тұтқынға алынды.

Грекиялық азаматтық соғыс

Грекияда Азамат соғысының көп бөлігі Македонияда өтті. Грекияның Коммунистік партиясы немесе KKE және Грекияның Демократиялық Армиясы немесе DSE Македонияда қатты құрылды. Ұлттық азаттық майданы гректермен байланысқан славян тілінде сөйлейтін адамдармен құрылды. Олар азшылық мәртебесі мен құқықтарын тануға байланысты соғыс күш-жігеріне көмектесу үшін құрылды. Алайда, DSE Грекиядағы Азамат соғысында жеңілгенде, коммунистер жағында соғысқан мыңдаған адам Грекиядан қашып кетті, олармен бірге Македонияның грек аймағынан мыңдаған этникалық македондық балалар да кетті. Македония аймағына қатысты шиеленістер соғыстан кейінгі алғашқы жылдары да жалғасты. Грекияда Азамат соғысы кезінде Македонияға байланысты Грекия мен Югославия арасында көп жанжал болды, ал 1948 жылдан кейін Югославия мен Болгария арасындағы бұзылу Македония мәселесін жарылғыш етуге көмектесті. Алайда, азаматтық соғыстың шешілуімен және 1962 жылдан кейін Югославия мен Болгария арасындағы қарым-қатынастың жеңілдеуімен Македония мәселесі бойынша шиеленістік төмендеді. 1982 жылғы рақымшылық туралы заңда "Грекияға 1946-1949 жылдардағы азаматтық соғыс кезінде және оның салдарынан шетелдік саяси босқындар ретінде қашып кеткен барлық гректер Грекияға қайтуға еркін" деп көрсетілген. Грекиялық азаматтар грек азаматтығын қайтарып, қайта оралуға құқылы, оның ішінде македондық гректер, бірақ грек емес деп танылғандар, негізінен этникалық македондықтар.